ଶିଵପୁରାଣମ୍

ତତ୍ରୋକ୍ତଃ ପରମୋ ଧର୍ମଶ୍ଚର୍ଯାଦ୍ଯାତ୍ମା ଚତୁର୍ଵିଧଃ ତେଷୁ ପାଶୁପତୋ ଯୋଗଃ ଶିଵଂ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଯେଦ୍ଦୃଢମ୍

ସେଠି ଉଚ୍ଚତମ ଧର୍ମ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି, ଚର୍ଯ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟ ତିନି ରୂପରେ ଚାରି ପ୍ରକାର; ଏମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ପାଶୁପତ ଯୋଗ ଦୃଢ ଭାବରେ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଅନୁଭବ କରାଏ।

ତସ୍ମାଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠମନୁଷ୍ଠାନଂ ଯୋଗଃ ପାଶୁପତୋ ମତଃ ତତ୍ରାପ୍ଯୁପାଯକୋ ଯୁକ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମଣା ସ ତୁ କଥ୍ଯତେ

ସେହିପରି, ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଭ୍ୟାସ ହେଉଛି ପାଶୁପତ ଯୋଗ। ଏହାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଯେଉଁ ଉପାୟ ବ୍ରହ୍ମ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ, ଏହିଠାରେ ସେଥିରେ କଥାହେଉଛି।

ନାମାଷ୍ଟକମଯୋ ଯୋଗଶ୍ଶିଵେନ ପରିକଲ୍ପିତଃ ତେନ ଯୋଗେନ ସହସା ଶୈଵୀ ପ୍ରଜ୍ଞା ପ୍ରଜାଯତେ

ଅଷ୍ଟଟି ନାମ ଦ୍ୱାରା ଯୋଗକୁ ଶିବଂକରେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ସେଇ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଶିବର ଜ୍ଞାନ ଦ୍ରୁତ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

ପ୍ରଜ୍ଞଯା ପରମଂ ଜ୍ଞାନମଚିରାଲ୍ଲଭତେ ସ୍ଥିରମ୍ ପ୍ରସୀଦତି ଶିଵସ୍ତସ୍ଯ ଯସ୍ଯ ଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍

ଏହି ପ୍ରଜ୍ଞା ଦ୍ୱାରା ଲୋକେ ଶୀଘ୍ରରେ ଉଚ୍ଚତମ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଯାହାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ରହିଛି, ତାଙ୍କୁ ଶିବ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।

ପ୍ରସାଦାତ୍ପରମୋ ଯୋଗୋ ଯଃ ଶିଵଂ ଚାପରୋକ୍ଷଯେତ୍ ଶିଵାପରୋକ୍ଷାତ୍ସଂସାରକାରଣେନ ଵିଯୁଜ୍ଯତେ

ଶିବଙ୍କର କୃପା ଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଯୋଗ ହେଉଛି ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ ଦେଖିପାରିବା। ଶିବଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ ଦେଖିଲେ ସଂସାରର କାରଣରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୁଅଯାଏ।

ତତଃ ସ୍ଯାନ୍ମୁକ୍ତସଂସାରୋ ମୁକ୍ତଃ ଶିଵସମୋ ଭଵେତ୍ ବ୍ରହ୍ମପ୍ରୋକ୍ତ ଇତ୍ଯୁପାଯଃ ସ ଏଵ ପୃଥଗୁଚ୍ଯତେ

ଏହାପରେ ସଂସାର ରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଏବଂ ମୁକ୍ତ ହେଲେ ଶିବ ସମାନ ହୁଅନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କହିଥିବା ଏହି ଉପାୟ ବିଶେଷ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।

ଶିଵୋ ମହେଶ୍ଵରଶ୍ଚୈଵ ରୁଦ୍ରୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପିତାମହଃ ସଂସାରଵୈଦ୍ଯଃ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ପରମାତ୍ମେତି ମୁଖ୍ଯତଃ

ଶିବ, ମହେଶ୍ୱର, ରୁଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ପିତାମହ—ଏହିମାନେ ସଂସାରର ଚିକିତ୍ସକ, ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା, ଏବଂ ପରମାତ୍ମା—ମୁଖ୍ୟ ନାମଗୁଡ଼ିକ।

ନାମାଷ୍ଟକମିଦଂ ମୁଖ୍ଯଂ ଶିଵସ୍ଯ ପ୍ରତିପାଦକମ୍ ଆଦ୍ଯନ୍ତୁ ପଞ୍ଚକଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଶାନ୍ତ୍ଯତୀତାଦ୍ଯନୁକ୍ରମାତ୍

ଏହି ଅଷ୍ଟଟି ମୁଖ୍ୟ ନାମ ଶିବଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ। ପ୍ରଥମ ପାଞ୍ଚଟି ନାମ ଶାନ୍ତିଅତୀତ ଆଦିରୁ କ୍ରମରେ ଜାଣିବା ଉଚିତ।

ସଂଜ୍ଞା ସଦାଶିଵାଦୀନାଂ ପଞ୍ଚୋପାଧିପରିଗ୍ରହାତ୍ ଉପାଧିଵିନିଵୃତ୍ତୌ ତୁ ଯଥାସ୍ଵଂ ଵିନିଵର୍ତତେ

ସଦାଶିବ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ନାମ ପାଞ୍ଚଟି ଉପାଧି ସହିତ ଯୋଗ ଥିବାରୁ ଦିଆଯାଇଛି। ଯେତେବେଳେ ଏହି ଉପାଧି ଶେଷ ହୁଏ, ସେଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାମ ନିଜେ ନିଜେ ବିଲିନ ହୁଏ।

ପଦମେଵ ହି ତନ୍ନିତ୍ଯମନିତ୍ଯାଃ ପଦିନଃ ସ୍ମୃତାଃ ପଦାନାଂ ପ୍ରତିକୃତ୍ତୌ ତୁ ମୁଚ୍ଯନ୍ତେ ପଦିନୋ ଯତଃ

ସେଇ ପଦ ମାତ୍ର ଚିରନ୍ତନ; ଯେଉଁମାନେ ପଦ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନିତ୍ୟ। ପଦଗୁଡ଼ିକ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲେ, ପଦଧାରୀମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।

ପରିଵୃତ୍ତ୍ଯନ୍ତରେ ଭୂଯସ୍ତତ୍ପଦପ୍ରାପ୍ତିରୁଚ୍ଯତେ ଆତ୍ମାନ୍ତରାଭିଧାନଂ ସ୍ଯାଦ୍ଯଦାଦ୍ଯଂ ନାମ ପଞ୍ଚକମ୍

ଅନ୍ୟ ରୂପାନ୍ତର ହେଲେ, ସେଇ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତି ହେବାକୁ କୁହାଯାଏ। ପ୍ରଥମ ପାଞ୍ଚଟି ନାମ ଆତ୍ମାର ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ନାମ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ।

ଅନ୍ଯତ୍ତୁ ତ୍ରିତଯଂ ନାମ୍ନାମୁପାଦାନାଦିଯୋଗତଃ ତ୍ରିଵିଧୋପାଧିଵଚନାଚ୍ଛିଵ ଏଵାନୁଵର୍ତତେ

ବାକି ତିନୋଟି ନାମ ଉପାଦାନ ଏବଂ ତିନି ପ୍ରକାର ଉପାଧି ସହିତ ଯୋଗ ଥିବାରୁ, ସେମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ହିଁ ସୂଚିତ କରନ୍ତି।

ଅନାଦିମଲସଂଶ୍ଲେଷଃ ପ୍ରାଗଭାଵାତ୍ସ୍ଵଭାଵତଃ ଅତ୍ଯଂତଂ ପରିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମେତ୍ଯତୋ ଽଯଂ ଶିଵ ଉଚ୍ଯତେ

ଆଗରୁ କୌଣସି ମଳ ନଥିବା ଏବଂ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରୁ ସେ ଚିରଶୁଦ୍ଧ। ଏହିକାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ ଶିବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଅଥଵାଶେଷକଲ୍ଯାଣଗୁଣୈକଧନ ଈଶ୍ଵରଃ ଶିଵ ଇତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ସଦ୍ଭିଶ୍ଶିଵତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଵାଦିଭିଃ

କିମ୍ବା, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଗୁଣର ଏକମାତ୍ର ଧନୀ ଥିବାରୁ, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଶିବ ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଶିବତତ୍ତ୍ୱର ସତ୍ୟ ଅର୍ଥ କଥାହୁଅନ୍ତି।

ତ୍ରଯୋଵିଂଶତିତତ୍ତ୍ଵେଭ୍ଯଃ ପ୍ରକୃତିର୍ହି ପରା ମତା ପ୍ରକୃତେସ୍ତୁ ପରଂ ପ୍ରାହୁଃ ପୁରୁଷଂ ପଞ୍ଚଵିଂଶକମ୍

ତେଇଶଟି ତତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରକୃତିକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନାଯାଏ। ପ୍ରକୃତିଠାରୁ ଉପରେ, ପଞ୍ଚବିଂଶତିତମ ପୁରୁଷକୁ ଅଧିକ ମାନାଯାଏ।

ଯଂ ଵେଦାଦୌ ସ୍ଵରଂ ପ୍ରାହୁର୍ଵାଚ୍ଯଵାଚକଭାଵତଃ ଵେଦୈକଵେଦ୍ଯଯାଥାତ୍ମ୍ଯାଦ୍ଵେଦାନ୍ତେ ଚ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ

ଯାହାକୁ ବେଦ ଆରମ୍ଭରେ ଶବ୍ଦ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ, ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥର ସମ୍ପର୍କ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ବେଦର ଶେଷରେ ଏକମାତ୍ର ଜ୍ଞାନ ଯୋଗ୍ୟ ସତ୍ୟ ଭାବରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

ତସ୍ଯ ପ୍ରକୃତିଲୀନସ୍ଯ ଯଃ ପରସ୍ସ ମହେଶ୍ଵରଃ ତଦଧୀନପ୍ରଵୃତ୍ତିତ୍ଵାତ୍ପ୍ରକୃତେଃ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଚ

ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରକୃତିରେ ଲୀନ ଥିବା ଉପରେ ଯିଏ ଅଛନ୍ତି, ସେଇ ପରମେଶ୍ୱର। ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ, ଦୁହିଁର କାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।

ଅଥଵା ତ୍ରିଗୁଣଂ ତତ୍ତ୍ଵମୁପେଯମିଦମଵ୍ଯଯମ୍ ମାଯାନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତିଂ ଵିଦ୍ଯାନ୍ମାଯିନଂ ତୁ ମହେଶ୍ଵରମ୍

କିମ୍ବା, ଏହି ତିନି ଗୁଣ ମିଶିଥିବା ଅବିନାଶୀ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବୁଝିବା ଉଚିତ। ପ୍ରକୃତିକୁ ମାୟା ଭାବେ ଜାଣ, ଏବଂ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମାୟାର ଧାରକ ଭାବେ ଜାଣ।

ମାଯାଵିକ୍ଷୋଭକୋ ଽନଂତୋ ମହେଶ୍ଵରସମନ୍ଵଯାତ୍ କାଲାତ୍ମା ପରମାତ୍ମାଦିଃ ସ୍ଥୂଲଃ ସୂକ୍ଷ୍ମଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ

ଯିଏ ମାୟାକୁ କ୍ଷୁଭିତ କରନ୍ତି, ସେଇ ଅନନ୍ତ, ପରମେଶ୍ୱର ସହିତ ଏକତ୍ରିତ। ସେ କାଳର ଆତ୍ମା, ପରମାତ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ନାମରେ, ସ୍ଥୂଳ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବରେ ପରିଚିତ।

ରୁଦ୍ଦୁଃଖଂ ଦୁଃଖହେତୁର୍ଵା ତଦ୍ରାଵଯତି ନଃ ପ୍ରଭୁଃ ରୁଦ୍ର ଇତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ସଦ୍ଭିଃ ଶିଵଃ ପରମକାରଣମ୍

ଯିଏ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଦୁଃଖର କାରଣ, ଯିଏ ଏହାକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି, ସେଉଁଥିକେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ରୁଦ୍ର ବୋଲି କହନ୍ତି; ଶିବ ହେଉଛନ୍ତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାରଣ।

ତତ୍ତ୍ଵାଦିଭୂତପର୍ଯନ୍ତଂ ଶରୀରାଦିଷ୍ଵତନ୍ଦ୍ରିତଃ ଵ୍ଯାପ୍ଯାଧିତିଷ୍ଠତି ଶିଵସ୍ତତୋ ରୁଦ୍ର ଇତସ୍ତତଃ

ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପଞ୍ଚଭୂତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଶରୀର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସବୁଠାରେ ଶିବ ସବୁଠି ଅବିରତ ଭାବେ ବ୍ୟାପି ରହିଛନ୍ତି; ଏହିପରି ସେଉଁଠି ଓ ସେଉଁଠି ରୁଦ୍ର ଭାବରେ ବିଦ୍ୟମାନ।

ଜଗତଃ ପିତୃଭୂତାନାଂ ଶିଵୋ ମୂର୍ତ୍ଯାତ୍ମନାମପି ପିତୃଭାଵେନ ସର୍ଵେଷାଂ ପିତାମହ ଉଦୀରିତଃ

ଶିବ ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କର ପିତା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିବା ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପିତା; ଏହି ପିତୃତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତଙ୍କର ପିତାମହ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।

ନିଦାନଜ୍ଞୋ ଯଥା ଵୈଦ୍ଯୋ ରୋଗସ୍ଯ ଵିନିଵର୍ତକଃ ଉପାଯୈର୍ଭେଷଜୈସ୍ତଦ୍ଵଲ୍ଲଯଭୋଗାଧିକାରତଃ

ଯେପରି ଏକ ଚିକିତ୍ସକ ରୋଗର କାରଣ ଜାଣି ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଦୂର କରନ୍ତି, ସେପରି ଭୋଗର ଉପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧିକାର ଥିବା ଶିବ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରନ୍ତି।

ସଂସାରସ୍ଯେଶ୍ଵରୋ ନିତ୍ଯଂ ସମୂଲସ୍ଯ ନିଵର୍ତକଃ ସଂସାରଵୈଦ୍ଯ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସର୍ଵତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଵେଦିଭିଃ

ସେ ସଂସାରର ସ୍ୱାମୀ, ସମସ୍ତ ସହିତ ଏହାକୁ ମୂଳରୁ ଦୂର କରନ୍ତି; ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ସଂସାରର ଚିକିତ୍ସକ ବୋଲି କହନ୍ତି।

ଦଶାର୍ଥଜ୍ଞାନସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥମିନ୍ଦ୍ରିଯେଷ୍ଵେଷୁ ସତ୍ସ୍ଵପି ତ୍ରିକାଲଭାଵିନୋ ଭାଵାନ୍ସ୍ଥୂଲାନ୍ସୂକ୍ଷ୍ମାନଶେଷତଃ

ଦଶଟି ଅର୍ଥର ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ସମସ୍ତ ଦଶା, ସ୍ଥୂଳ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ସବୁକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି।

ଅଣଵୋ ନୈଵ ଜାନନ୍ତି ମାଯଯୈଵ ମଲାଵୃତାଃ ଅସତ୍ସ୍ଵପି ଚ ସର୍ଵେଷୁ ସର୍ଵାର୍ଥଜ୍ଞାନହେତୁଷୁ

ସୂକ୍ଷ୍ମ ଆତ୍ମାମାନେ ମାୟାର ଅବରଣରେ ଅଜ୍ଞାନ ରହନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଅସତ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର କାରଣ ଅଛି, ସେମାନେ ଅଜ୍ଞାନ ରହିଯାନ୍ତି।

ଯଦ୍ଯଥାଵସ୍ଥିତଂ ଵସ୍ତୁ ତତ୍ତଥୈଵ ସଦାଶିଵଃ ଅଯତ୍ନେନୈଵ ଜାନାତି ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵଜ୍ଞ ଉଚ୍ଯତେ

ଯେଉଁଠି ଯେପରି ଜିନିଷ ଅଛି, ସଦାଶିବ ସେହିପରି ସହଜରେ ଜାଣନ୍ତି; ଏହିକାରଣରୁ ସେ ସର୍ବଜ୍ଞ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।

ସର୍ଵାତ୍ମା ପରମୈରେଭିର୍ଗୁଣୈର୍ନିତ୍ଯସମନ୍ଵଯାତ୍ ସ୍ଵସ୍ମାତ୍ପରାତ୍ମଵିରହାତ୍ପରମାତ୍ମା ଶିଵଃ ସ୍ଵଯମ୍

ଶିବ ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁଣମାନେ ସହ ସଦା ଏକତାରେ ଅଛନ୍ତି; ତାଙ୍କଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପରମ ଆତ୍ମା ନାହିଁ, ଏହିପରି ସେ ନିଜେ ପରମାତ୍ମା।

ନାମାଷ୍ଟକମିଦଂ ଚୈଵ ଲବ୍ଧ୍ଵାଚାର୍ଯପ୍ରସାଦତଃ ନିଵୃତ୍ତ୍ଯାଦିକଲାଗ୍ରନ୍ଥିଂ ଶିଵାଦ୍ଯୈଃ ପଞ୍ଚନାମଭିଃ

ଏହି ଅଷ୍ଟନାମ ପ୍ରାପ୍ତି ପରେ ଗୁରୁଙ୍କ ଦୟାରେ, ନିବୃତ୍ତି ଆଦି କଳାଗୁଡ଼ିକର ଗଠନକୁ ଶିବ ଆଦି ପଞ୍ଚନାମ ଦ୍ୱାରା କାଟିବା ଉଚିତ।