ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଅପଶ୍ଵାତ୍ମାଧିକାରତ୍ଵାଦ୍ଯୋ ଧରମଃ ପରମୋ ମତଃ ସାଧାରଣସ୍ତତୋ ଽନ୍ଯସ୍ତୁ ସର୍ଵେଷାମଧିକାରତଃ

ଯେଉଁ ଧର୍ମକୁ ଉଚ୍ଚତମ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ, ଏହା ଆତ୍ମାର ଅଧିକାର ଦ୍ୱାରା; ଅନ୍ୟ ଧର୍ମ ସାଧାରଣ ଭାବରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଲବ୍ଧ।

ସ ଚାଯଂ ପରମୋ ଧର୍ମଃ ପରଧର୍ମସ୍ଯ ସାଧନମ୍ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାଦିଭିସ୍ସମ୍ଯକ୍ ସାଂଗ ଏଵୋପବୃଂହିତଃ

ଏହି ଉଚ୍ଚତମ ଧର୍ମ ଅନ୍ୟ ଧର୍ମର ଉପାୟ ମଧ୍ୟ; ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥ ଦ୍ୱାରା ଏହା ସଠିକ୍ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପିତ।

ଶୈଵୋ ଯଃ ପରମୋ ଧର୍ମଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠାନୁଷ୍ଠାନଶବ୍ଦିତଃ ଇତିହାସପୁରାଣାଭ୍ଯାଂ କଥଂଚିଦୁପବୃଂହିତଃ

ଉଚ୍ଚତମ ଶୈବ ଧର୍ମ, ଯାହାକୁ ଉଚ୍ଚତମ ଅଭ୍ୟାସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କିଛି ଅଂଶରେ ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣ ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥାପିତ।

ଶୈଵାଗମୈସ୍ତୁ ସଂପନ୍ନଃ ସହାଂଗୋପାଂଵିସ୍ତରଃ ତତ୍ସଂସ୍କାରାଧିକାରୈଶ୍ଚ ସମ୍ଯଗେଵୋପବୃଂହିତଃ

ଏହା ଶୈବ ଆଗମ ଦ୍ୱାରା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହାର ବ୍ୟାପକ ଉପାଂଗ ସହିତ; ଏହି ଆଗମର ନିୟମ ଓ ଅଧିକାର ଦ୍ୱାରା ସଠିକ୍ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପିତ।

ଶୈଵାଗମୋ ହି ଦ୍ଵିଵିଧଃ ଶ୍ରୌତୋ ଽଶ୍ରୌତଶ୍ଚ ସଂସ୍କୃତଃ ଶ୍ରୁତିସାରମଯଃ ଶ୍ରୌତସ୍ସ୍ଵତଂତ୍ର ଇତରୋ ମତଃ

ଶୈବ ଆଗମ ଦୁଇ ପ୍ରକାର: ଶ୍ରୌତ ଓ ଅଶ୍ରୌତ, ଦୁଇଟି ଉନ୍ନତ; ଶ୍ରୌତ ଆଗମ ଶାସ୍ତ୍ରର ସାର ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ଅନ୍ୟଟି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।

ସ୍ଵତଂତ୍ରୋ ଦଶଧା ପୂର୍ଵଂ ତଥାଷ୍ଟାଦଶଧା ପୁନଃ କାମିକାଦିସମାଖ୍ଯାଭିସ୍ସିଦ୍ଧଃ ସିଦ୍ଧାନ୍ତସଂଜ୍ଞିତଃ

ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଆଗମ ପ୍ରଥମେ ଦଶ ପ୍ରକାର, ପୁନଃ ଅଷ୍ଟାଦଶ ପ୍ରକାର; କାମିକା ଓ ଅନ୍ୟ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।

ଶ୍ରୁତିସାରମଯୋ ଯସ୍ତୁ ଶତକୋଟିପ୍ରଵିସ୍ତରଃ ପରଂ ପାଶୁପତଂ ଯତ୍ର ଵ୍ରତଂ ଜ୍ଞାନଂ ଚ କଥ୍ଯତେ

ଯେଉଁ ଆଗମ ଶାସ୍ତ୍ରର ସାର ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପକ, ଶତ କୋଟି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ; ଏଠି ଉଚ୍ଚତମ ପାଶୁପତ ବ୍ରତ ଓ ଜ୍ଞାନ ଶିଖାଯାଏ।

ଯୁଗାଵର୍ତେଷୁ ଶିଷ୍ଯେତ ଯୋଗାଚାର୍ଯସ୍ଵରୂପିଣା ତତ୍ରତତ୍ରାଵତୀର୍ଣେନ ଶିଵେନୈଵ ପ୍ରଵର୍ତ୍ଯତେ

ଯୁଗ ଚକ୍ରରେ, ଯୋଗ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ରୂପୀ ଶିଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହା ପ୍ରଚାରିତ; ଶିବ ନିଜେ ଏଠିଏଠି ଅବତରି ଏହାକୁ ପ୍ରସାର କରନ୍ତି।

ସଂକ୍ଷିପ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରଵକ୍ତାରଶ୍ଚତ୍ଵାରଃ ପରମର୍ଷଯ ରୁରୁର୍ଦଧୀଚୋ ଽଗସ୍ତ୍ଯଶ୍ଚ ଉପମନ୍ଯୁର୍ମହାଯଶାଃ

ସଂକ୍ଷେପରେ, ଏହାର ଚାରି ମୁଖ୍ୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟାତା ଅଟଳ ଋଷି: ରୁରୁ, ଦଧିଚି, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଉପମନ୍ୟୁ।

ତେ ଚ ପାଶୁପତା ଜ୍ଞେଯାସ୍ସଂହିତାନାଂ ପ୍ରଵର୍ତକାଃ ତତ୍ସଂତତୀଯା ଗୁରଵଃ ଶତଶୋ ଽଥ ସହସ୍ରଶଃ

ଏମାନେ ପାଶୁପତ ଶିକ୍ଷକ ଭାବରେ ଜଣାଯାନ୍ତି, ସଂହିତାଗୁଡିକର ପ୍ରଚାରକ; ଏହାର ଗୁରୁ ପରମ୍ପରା ଶତ ଓ ହଜାରରେ ପହଞ୍ଚିଛି।

ତତ୍ରୋକ୍ତଃ ପରମୋ ଧର୍ମଶ୍ଚର୍ଯାଦ୍ଯାତ୍ମା ଚତୁର୍ଵିଧଃ ତେଷୁ ପାଶୁପତୋ ଯୋଗଃ ଶିଵଂ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଯେଦ୍ଦୃଢମ୍

ସେଠି ଉଚ୍ଚତମ ଧର୍ମ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି, ଚର୍ଯ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟ ତିନି ରୂପରେ ଚାରି ପ୍ରକାର; ଏମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ପାଶୁପତ ଯୋଗ ଦୃଢ ଭାବରେ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଅନୁଭବ କରାଏ।

ତସ୍ମାଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠମନୁଷ୍ଠାନଂ ଯୋଗଃ ପାଶୁପତୋ ମତଃ ତତ୍ରାପ୍ଯୁପାଯକୋ ଯୁକ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମଣା ସ ତୁ କଥ୍ଯତେ

ସେହିପରି, ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଭ୍ୟାସ ହେଉଛି ପାଶୁପତ ଯୋଗ। ଏହାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଯେଉଁ ଉପାୟ ବ୍ରହ୍ମ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ, ଏହିଠାରେ ସେଥିରେ କଥାହେଉଛି।

ନାମାଷ୍ଟକମଯୋ ଯୋଗଶ୍ଶିଵେନ ପରିକଲ୍ପିତଃ ତେନ ଯୋଗେନ ସହସା ଶୈଵୀ ପ୍ରଜ୍ଞା ପ୍ରଜାଯତେ

ଅଷ୍ଟଟି ନାମ ଦ୍ୱାରା ଯୋଗକୁ ଶିବଂକରେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ସେଇ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଶିବର ଜ୍ଞାନ ଦ୍ରୁତ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

ପ୍ରଜ୍ଞଯା ପରମଂ ଜ୍ଞାନମଚିରାଲ୍ଲଭତେ ସ୍ଥିରମ୍ ପ୍ରସୀଦତି ଶିଵସ୍ତସ୍ଯ ଯସ୍ଯ ଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍

ଏହି ପ୍ରଜ୍ଞା ଦ୍ୱାରା ଲୋକେ ଶୀଘ୍ରରେ ଉଚ୍ଚତମ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଯାହାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ରହିଛି, ତାଙ୍କୁ ଶିବ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।

ପ୍ରସାଦାତ୍ପରମୋ ଯୋଗୋ ଯଃ ଶିଵଂ ଚାପରୋକ୍ଷଯେତ୍ ଶିଵାପରୋକ୍ଷାତ୍ସଂସାରକାରଣେନ ଵିଯୁଜ୍ଯତେ

ଶିବଙ୍କର କୃପା ଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଯୋଗ ହେଉଛି ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ ଦେଖିପାରିବା। ଶିବଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ ଦେଖିଲେ ସଂସାରର କାରଣରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୁଅଯାଏ।

ତତଃ ସ୍ଯାନ୍ମୁକ୍ତସଂସାରୋ ମୁକ୍ତଃ ଶିଵସମୋ ଭଵେତ୍ ବ୍ରହ୍ମପ୍ରୋକ୍ତ ଇତ୍ଯୁପାଯଃ ସ ଏଵ ପୃଥଗୁଚ୍ଯତେ

ଏହାପରେ ସଂସାର ରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଏବଂ ମୁକ୍ତ ହେଲେ ଶିବ ସମାନ ହୁଅନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କହିଥିବା ଏହି ଉପାୟ ବିଶେଷ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।

ଶିଵୋ ମହେଶ୍ଵରଶ୍ଚୈଵ ରୁଦ୍ରୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପିତାମହଃ ସଂସାରଵୈଦ୍ଯଃ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ପରମାତ୍ମେତି ମୁଖ୍ଯତଃ

ଶିବ, ମହେଶ୍ୱର, ରୁଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ପିତାମହ—ଏହିମାନେ ସଂସାରର ଚିକିତ୍ସକ, ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା, ଏବଂ ପରମାତ୍ମା—ମୁଖ୍ୟ ନାମଗୁଡ଼ିକ।

ନାମାଷ୍ଟକମିଦଂ ମୁଖ୍ଯଂ ଶିଵସ୍ଯ ପ୍ରତିପାଦକମ୍ ଆଦ୍ଯନ୍ତୁ ପଞ୍ଚକଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଶାନ୍ତ୍ଯତୀତାଦ୍ଯନୁକ୍ରମାତ୍

ଏହି ଅଷ୍ଟଟି ମୁଖ୍ୟ ନାମ ଶିବଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ। ପ୍ରଥମ ପାଞ୍ଚଟି ନାମ ଶାନ୍ତିଅତୀତ ଆଦିରୁ କ୍ରମରେ ଜାଣିବା ଉଚିତ।

ସଂଜ୍ଞା ସଦାଶିଵାଦୀନାଂ ପଞ୍ଚୋପାଧିପରିଗ୍ରହାତ୍ ଉପାଧିଵିନିଵୃତ୍ତୌ ତୁ ଯଥାସ୍ଵଂ ଵିନିଵର୍ତତେ

ସଦାଶିବ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ନାମ ପାଞ୍ଚଟି ଉପାଧି ସହିତ ଯୋଗ ଥିବାରୁ ଦିଆଯାଇଛି। ଯେତେବେଳେ ଏହି ଉପାଧି ଶେଷ ହୁଏ, ସେଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାମ ନିଜେ ନିଜେ ବିଲିନ ହୁଏ।

ପଦମେଵ ହି ତନ୍ନିତ୍ଯମନିତ୍ଯାଃ ପଦିନଃ ସ୍ମୃତାଃ ପଦାନାଂ ପ୍ରତିକୃତ୍ତୌ ତୁ ମୁଚ୍ଯନ୍ତେ ପଦିନୋ ଯତଃ

ସେଇ ପଦ ମାତ୍ର ଚିରନ୍ତନ; ଯେଉଁମାନେ ପଦ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନିତ୍ୟ। ପଦଗୁଡ଼ିକ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲେ, ପଦଧାରୀମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।

ପରିଵୃତ୍ତ୍ଯନ୍ତରେ ଭୂଯସ୍ତତ୍ପଦପ୍ରାପ୍ତିରୁଚ୍ଯତେ ଆତ୍ମାନ୍ତରାଭିଧାନଂ ସ୍ଯାଦ୍ଯଦାଦ୍ଯଂ ନାମ ପଞ୍ଚକମ୍

ଅନ୍ୟ ରୂପାନ୍ତର ହେଲେ, ସେଇ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତି ହେବାକୁ କୁହାଯାଏ। ପ୍ରଥମ ପାଞ୍ଚଟି ନାମ ଆତ୍ମାର ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ନାମ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ।

ଅନ୍ଯତ୍ତୁ ତ୍ରିତଯଂ ନାମ୍ନାମୁପାଦାନାଦିଯୋଗତଃ ତ୍ରିଵିଧୋପାଧିଵଚନାଚ୍ଛିଵ ଏଵାନୁଵର୍ତତେ

ବାକି ତିନୋଟି ନାମ ଉପାଦାନ ଏବଂ ତିନି ପ୍ରକାର ଉପାଧି ସହିତ ଯୋଗ ଥିବାରୁ, ସେମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ହିଁ ସୂଚିତ କରନ୍ତି।

ଅନାଦିମଲସଂଶ୍ଲେଷଃ ପ୍ରାଗଭାଵାତ୍ସ୍ଵଭାଵତଃ ଅତ୍ଯଂତଂ ପରିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମେତ୍ଯତୋ ଽଯଂ ଶିଵ ଉଚ୍ଯତେ

ଆଗରୁ କୌଣସି ମଳ ନଥିବା ଏବଂ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରୁ ସେ ଚିରଶୁଦ୍ଧ। ଏହିକାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ ଶିବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଅଥଵାଶେଷକଲ୍ଯାଣଗୁଣୈକଧନ ଈଶ୍ଵରଃ ଶିଵ ଇତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ସଦ୍ଭିଶ୍ଶିଵତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଵାଦିଭିଃ

କିମ୍ବା, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଗୁଣର ଏକମାତ୍ର ଧନୀ ଥିବାରୁ, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଶିବ ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଶିବତତ୍ତ୍ୱର ସତ୍ୟ ଅର୍ଥ କଥାହୁଅନ୍ତି।

ତ୍ରଯୋଵିଂଶତିତତ୍ତ୍ଵେଭ୍ଯଃ ପ୍ରକୃତିର୍ହି ପରା ମତା ପ୍ରକୃତେସ୍ତୁ ପରଂ ପ୍ରାହୁଃ ପୁରୁଷଂ ପଞ୍ଚଵିଂଶକମ୍

ତେଇଶଟି ତତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରକୃତିକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନାଯାଏ। ପ୍ରକୃତିଠାରୁ ଉପରେ, ପଞ୍ଚବିଂଶତିତମ ପୁରୁଷକୁ ଅଧିକ ମାନାଯାଏ।

ଯଂ ଵେଦାଦୌ ସ୍ଵରଂ ପ୍ରାହୁର୍ଵାଚ୍ଯଵାଚକଭାଵତଃ ଵେଦୈକଵେଦ୍ଯଯାଥାତ୍ମ୍ଯାଦ୍ଵେଦାନ୍ତେ ଚ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ

ଯାହାକୁ ବେଦ ଆରମ୍ଭରେ ଶବ୍ଦ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ, ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥର ସମ୍ପର୍କ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ବେଦର ଶେଷରେ ଏକମାତ୍ର ଜ୍ଞାନ ଯୋଗ୍ୟ ସତ୍ୟ ଭାବରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

ତସ୍ଯ ପ୍ରକୃତିଲୀନସ୍ଯ ଯଃ ପରସ୍ସ ମହେଶ୍ଵରଃ ତଦଧୀନପ୍ରଵୃତ୍ତିତ୍ଵାତ୍ପ୍ରକୃତେଃ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଚ

ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରକୃତିରେ ଲୀନ ଥିବା ଉପରେ ଯିଏ ଅଛନ୍ତି, ସେଇ ପରମେଶ୍ୱର। ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ, ଦୁହିଁର କାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।

ଅଥଵା ତ୍ରିଗୁଣଂ ତତ୍ତ୍ଵମୁପେଯମିଦମଵ୍ଯଯମ୍ ମାଯାନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତିଂ ଵିଦ୍ଯାନ୍ମାଯିନଂ ତୁ ମହେଶ୍ଵରମ୍

କିମ୍ବା, ଏହି ତିନି ଗୁଣ ମିଶିଥିବା ଅବିନାଶୀ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବୁଝିବା ଉଚିତ। ପ୍ରକୃତିକୁ ମାୟା ଭାବେ ଜାଣ, ଏବଂ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମାୟାର ଧାରକ ଭାବେ ଜାଣ।

ମାଯାଵିକ୍ଷୋଭକୋ ଽନଂତୋ ମହେଶ୍ଵରସମନ୍ଵଯାତ୍ କାଲାତ୍ମା ପରମାତ୍ମାଦିଃ ସ୍ଥୂଲଃ ସୂକ୍ଷ୍ମଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ

ଯିଏ ମାୟାକୁ କ୍ଷୁଭିତ କରନ୍ତି, ସେଇ ଅନନ୍ତ, ପରମେଶ୍ୱର ସହିତ ଏକତ୍ରିତ। ସେ କାଳର ଆତ୍ମା, ପରମାତ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ନାମରେ, ସ୍ଥୂଳ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବରେ ପରିଚିତ।