ଶିଵପୁରାଣମ୍

ତଥା ଵିଗତସନ୍ଦେହାନ୍କୃତ୍ଵାପି ପଵନୋ ମୁନୀନ୍ ନୈତେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଜ୍ଞାନା ଇତି ମତ୍ଵୈଵମବ୍ରଵୀତ୍

ଏପରି ସମସ୍ତଙ୍କ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିଦେଇଲେ ମଧ୍ୟ, ପବନ ଭାବିଲେ ଯେ ଏହି ମୁନିମାନେ ଏଉଁଠି ଦୃଢ଼ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରିନାହାନ୍ତି, ଏହିପରି କହିଲେ।

ପରୋକ୍ଷମପରୋକ୍ଷଂ ଚ ଦ୍ଵିଵିଧଂ ଜ୍ଞାନମିଷ୍ଯତେ ପରୋକ୍ଷମସ୍ଥିରଂ ପ୍ରାହୁରପରୋକ୍ଷଂ ତୁ ସୁସ୍ଥିରମ୍

ଜ୍ଞାନ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର—ଏକଟି ପରୋକ୍ଷ, ଅନ୍ୟଟି ଅପରୋକ୍ଷ। ପରୋକ୍ଷ ଜ୍ଞାନ ଅସ୍ଥିର, କିନ୍ତୁ ଅପରୋକ୍ଷ ଜ୍ଞାନ ସତ୍ୟରେ ଦୃଢ଼।

ହେତୂପଦେଶଗମ୍ଯଂ ଯତ୍ତତ୍ପରୋକ୍ଷଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ ଅପରୋକ୍ଷଂ ପୁନଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଦନୁଷ୍ଠାନାଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି

ଯାହା କାରଣ ବା ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ, ତାହାକୁ ପରୋକ୍ଷ ଜ୍ଞାନ କୁହାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଉତ୍ତମ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଅପରୋକ୍ଷ ଜ୍ଞାନ ହୁଏ।

ନାପରୋକ୍ଷାଦୃତେ ମୋକ୍ଷ ଇତି କୃତ୍ଵା ଵିନିଶ୍ଚଯମ୍ ଶ୍ରେଷ୍ଠାନୁଷ୍ଠାନସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ପ୍ରଯତଧ୍ଵମତନ୍ଦ୍ରିତାଃ

ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ପରେ ଯେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଅନୁଭୂତି ବିନା ମୁକ୍ତି ମିଳିବା ନାହିଁ, ଉଚ୍ଚତମ ଅଭ୍ୟାସର ସଫଳତା ପାଇଁ ଅଲସ ନହେଇ ଉଦ୍ୟମ କର।

କିଂ ତଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଟମନୁଷ୍ଠାନଂ ମୋକ୍ଷୋ ଯେନପରୋକ୍ଷିତଃ ତତ୍ତସ୍ଯ ସାଧନଂ ଚାଦ୍ଯ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ମାରୁତ

କେଉଁଠି ଉଚ୍ଚତମ ଅଭ୍ୟାସ ଅଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ମୁକ୍ତି ଲାଭ ହୁଏ? ଏହାର ଉପାୟ ଆଜି ଆପଣ କହିବା ଉଚିତ, ମାରୁତ।

ଶୈଵୋ ହି ପରମୋ ଧର୍ମଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠାନୁଷ୍ଠାନଶବ୍ଦିତଃ ଯତ୍ରାପରୋକ୍ଷୋ ଲକ୍ଷ୍ଯେତ ସାକ୍ଷାନ୍ମୋକ୍ଷପ୍ରଦଃ ଶିଵଃ

ଉଚ୍ଚତମ ଧର୍ମ ହେଉଛି ଶୈବ, ଯାହାକୁ ଉଚ୍ଚତମ ଅଭ୍ୟାସ ବୋଲି ଡାକାଯାଏ; ଏଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଅନୁଭୂତି ଦେଖାଯାଏ, ଶିବ ନିଜେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି।

ସ ତୁ ପଞ୍ଚଵିଧୋ ଜ୍ଞେଯଃ ପଞ୍ଚଭିଃ ପର୍ଵଭିଃ କ୍ରମାତ୍ କ୍ରିଯାତପୋଜପଧ୍ଯାନଜ୍ଞାନାତ୍ମଭିରନୁତ୍ତରୈଃ

ଏହା ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର, ପଞ୍ଚ ଅନୁକ୍ରମ ପର୍ବ ଦ୍ୱାରା: କ୍ରିୟା, ତପ, ଜପ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଜ୍ଞାନ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକ ଏକ ଉତ୍ତମ ରୂପରେ।

ତୈରେଵ ସୋତ୍ତରୈସ୍ସିଦ୍ଧୋ ଧର୍ମସ୍ତୁ ପରମୋ ମତଃ ପରୋକ୍ଷମପରୋକ୍ଷଂ ଚ ଜ୍ଞାନଂ ଯତ୍ର ଚ ମୋକ୍ଷଦମ୍

ଏହି ପ୍ରକାର ଉତ୍ତର ଅଂଶ ସହିତ, ଉଚ୍ଚତମ ଧର୍ମ ସଫଳ ହୁଏ; ଯେଉଁଠି ପରୋକ୍ଷ ଓ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଜ୍ଞାନ ମିଳେ, ସେଠି ମୁକ୍ତି ଦିଆଯାଏ।

ପରମୋ ଽପରମଶ୍ଚୋଭୌ ଧର୍ମୌ ହି ଶ୍ରୁତିଚୋଦିତୌ ଧର୍ମଶବ୍ଦାଭିଧେଯେର୍ଥେ ପ୍ରମାଣଂ ଶ୍ରୁତିରେଵ ନଃ

ଉଚ୍ଚତମ ଓ ଅନୁଚ୍ଚତମ ଧର୍ମ ଦୁଇଟି ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; 'ଧର୍ମ' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ପାଇଁ ଆମେ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଏକମାତ୍ର ଆଧାର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରୁ।

ପରମୋ ଯୋଗପର୍ଯନ୍ତୋ ଧର୍ମଃ ଶ୍ରୁତିଶିରୋଗତଃ ଧର୍ମସ୍ତ୍ଵପରମସ୍ତଦ୍ଵଦଧଃ ଶ୍ରୁତିମୁଖୋତ୍ଥିତଃ

ଉଚ୍ଚତମ ଧର୍ମ ଯୋଗରେ ସମାପ୍ତ ହୁଏ, ଶାସ୍ତ୍ରର ଶିର ଅଂଶରେ ଅଛି; ଅନୁଚ୍ଚତମ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି, ଶାସ୍ତ୍ରର ମୁଖ ଅଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ଅପଶ୍ଵାତ୍ମାଧିକାରତ୍ଵାଦ୍ଯୋ ଧରମଃ ପରମୋ ମତଃ ସାଧାରଣସ୍ତତୋ ଽନ୍ଯସ୍ତୁ ସର୍ଵେଷାମଧିକାରତଃ

ଯେଉଁ ଧର୍ମକୁ ଉଚ୍ଚତମ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ, ଏହା ଆତ୍ମାର ଅଧିକାର ଦ୍ୱାରା; ଅନ୍ୟ ଧର୍ମ ସାଧାରଣ ଭାବରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଲବ୍ଧ।

ସ ଚାଯଂ ପରମୋ ଧର୍ମଃ ପରଧର୍ମସ୍ଯ ସାଧନମ୍ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାଦିଭିସ୍ସମ୍ଯକ୍ ସାଂଗ ଏଵୋପବୃଂହିତଃ

ଏହି ଉଚ୍ଚତମ ଧର୍ମ ଅନ୍ୟ ଧର୍ମର ଉପାୟ ମଧ୍ୟ; ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥ ଦ୍ୱାରା ଏହା ସଠିକ୍ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପିତ।

ଶୈଵୋ ଯଃ ପରମୋ ଧର୍ମଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠାନୁଷ୍ଠାନଶବ୍ଦିତଃ ଇତିହାସପୁରାଣାଭ୍ଯାଂ କଥଂଚିଦୁପବୃଂହିତଃ

ଉଚ୍ଚତମ ଶୈବ ଧର୍ମ, ଯାହାକୁ ଉଚ୍ଚତମ ଅଭ୍ୟାସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କିଛି ଅଂଶରେ ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣ ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥାପିତ।

ଶୈଵାଗମୈସ୍ତୁ ସଂପନ୍ନଃ ସହାଂଗୋପାଂଵିସ୍ତରଃ ତତ୍ସଂସ୍କାରାଧିକାରୈଶ୍ଚ ସମ୍ଯଗେଵୋପବୃଂହିତଃ

ଏହା ଶୈବ ଆଗମ ଦ୍ୱାରା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହାର ବ୍ୟାପକ ଉପାଂଗ ସହିତ; ଏହି ଆଗମର ନିୟମ ଓ ଅଧିକାର ଦ୍ୱାରା ସଠିକ୍ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପିତ।

ଶୈଵାଗମୋ ହି ଦ୍ଵିଵିଧଃ ଶ୍ରୌତୋ ଽଶ୍ରୌତଶ୍ଚ ସଂସ୍କୃତଃ ଶ୍ରୁତିସାରମଯଃ ଶ୍ରୌତସ୍ସ୍ଵତଂତ୍ର ଇତରୋ ମତଃ

ଶୈବ ଆଗମ ଦୁଇ ପ୍ରକାର: ଶ୍ରୌତ ଓ ଅଶ୍ରୌତ, ଦୁଇଟି ଉନ୍ନତ; ଶ୍ରୌତ ଆଗମ ଶାସ୍ତ୍ରର ସାର ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ଅନ୍ୟଟି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।

ସ୍ଵତଂତ୍ରୋ ଦଶଧା ପୂର୍ଵଂ ତଥାଷ୍ଟାଦଶଧା ପୁନଃ କାମିକାଦିସମାଖ୍ଯାଭିସ୍ସିଦ୍ଧଃ ସିଦ୍ଧାନ୍ତସଂଜ୍ଞିତଃ

ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଆଗମ ପ୍ରଥମେ ଦଶ ପ୍ରକାର, ପୁନଃ ଅଷ୍ଟାଦଶ ପ୍ରକାର; କାମିକା ଓ ଅନ୍ୟ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।

ଶ୍ରୁତିସାରମଯୋ ଯସ୍ତୁ ଶତକୋଟିପ୍ରଵିସ୍ତରଃ ପରଂ ପାଶୁପତଂ ଯତ୍ର ଵ୍ରତଂ ଜ୍ଞାନଂ ଚ କଥ୍ଯତେ

ଯେଉଁ ଆଗମ ଶାସ୍ତ୍ରର ସାର ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପକ, ଶତ କୋଟି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ; ଏଠି ଉଚ୍ଚତମ ପାଶୁପତ ବ୍ରତ ଓ ଜ୍ଞାନ ଶିଖାଯାଏ।

ଯୁଗାଵର୍ତେଷୁ ଶିଷ୍ଯେତ ଯୋଗାଚାର୍ଯସ୍ଵରୂପିଣା ତତ୍ରତତ୍ରାଵତୀର୍ଣେନ ଶିଵେନୈଵ ପ୍ରଵର୍ତ୍ଯତେ

ଯୁଗ ଚକ୍ରରେ, ଯୋଗ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ରୂପୀ ଶିଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହା ପ୍ରଚାରିତ; ଶିବ ନିଜେ ଏଠିଏଠି ଅବତରି ଏହାକୁ ପ୍ରସାର କରନ୍ତି।

ସଂକ୍ଷିପ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରଵକ୍ତାରଶ୍ଚତ୍ଵାରଃ ପରମର୍ଷଯ ରୁରୁର୍ଦଧୀଚୋ ଽଗସ୍ତ୍ଯଶ୍ଚ ଉପମନ୍ଯୁର୍ମହାଯଶାଃ

ସଂକ୍ଷେପରେ, ଏହାର ଚାରି ମୁଖ୍ୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟାତା ଅଟଳ ଋଷି: ରୁରୁ, ଦଧିଚି, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଉପମନ୍ୟୁ।

ତେ ଚ ପାଶୁପତା ଜ୍ଞେଯାସ୍ସଂହିତାନାଂ ପ୍ରଵର୍ତକାଃ ତତ୍ସଂତତୀଯା ଗୁରଵଃ ଶତଶୋ ଽଥ ସହସ୍ରଶଃ

ଏମାନେ ପାଶୁପତ ଶିକ୍ଷକ ଭାବରେ ଜଣାଯାନ୍ତି, ସଂହିତାଗୁଡିକର ପ୍ରଚାରକ; ଏହାର ଗୁରୁ ପରମ୍ପରା ଶତ ଓ ହଜାରରେ ପହଞ୍ଚିଛି।

ତତ୍ରୋକ୍ତଃ ପରମୋ ଧର୍ମଶ୍ଚର୍ଯାଦ୍ଯାତ୍ମା ଚତୁର୍ଵିଧଃ ତେଷୁ ପାଶୁପତୋ ଯୋଗଃ ଶିଵଂ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଯେଦ୍ଦୃଢମ୍

ସେଠି ଉଚ୍ଚତମ ଧର୍ମ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି, ଚର୍ଯ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟ ତିନି ରୂପରେ ଚାରି ପ୍ରକାର; ଏମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ପାଶୁପତ ଯୋଗ ଦୃଢ ଭାବରେ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଅନୁଭବ କରାଏ।

ତସ୍ମାଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠମନୁଷ୍ଠାନଂ ଯୋଗଃ ପାଶୁପତୋ ମତଃ ତତ୍ରାପ୍ଯୁପାଯକୋ ଯୁକ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମଣା ସ ତୁ କଥ୍ଯତେ

ସେହିପରି, ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଭ୍ୟାସ ହେଉଛି ପାଶୁପତ ଯୋଗ। ଏହାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଯେଉଁ ଉପାୟ ବ୍ରହ୍ମ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ, ଏହିଠାରେ ସେଥିରେ କଥାହେଉଛି।

ନାମାଷ୍ଟକମଯୋ ଯୋଗଶ୍ଶିଵେନ ପରିକଲ୍ପିତଃ ତେନ ଯୋଗେନ ସହସା ଶୈଵୀ ପ୍ରଜ୍ଞା ପ୍ରଜାଯତେ

ଅଷ୍ଟଟି ନାମ ଦ୍ୱାରା ଯୋଗକୁ ଶିବଂକରେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ସେଇ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଶିବର ଜ୍ଞାନ ଦ୍ରୁତ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

ପ୍ରଜ୍ଞଯା ପରମଂ ଜ୍ଞାନମଚିରାଲ୍ଲଭତେ ସ୍ଥିରମ୍ ପ୍ରସୀଦତି ଶିଵସ୍ତସ୍ଯ ଯସ୍ଯ ଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍

ଏହି ପ୍ରଜ୍ଞା ଦ୍ୱାରା ଲୋକେ ଶୀଘ୍ରରେ ଉଚ୍ଚତମ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଯାହାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ରହିଛି, ତାଙ୍କୁ ଶିବ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।

ପ୍ରସାଦାତ୍ପରମୋ ଯୋଗୋ ଯଃ ଶିଵଂ ଚାପରୋକ୍ଷଯେତ୍ ଶିଵାପରୋକ୍ଷାତ୍ସଂସାରକାରଣେନ ଵିଯୁଜ୍ଯତେ

ଶିବଙ୍କର କୃପା ଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଯୋଗ ହେଉଛି ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ ଦେଖିପାରିବା। ଶିବଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ ଦେଖିଲେ ସଂସାରର କାରଣରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୁଅଯାଏ।

ତତଃ ସ୍ଯାନ୍ମୁକ୍ତସଂସାରୋ ମୁକ୍ତଃ ଶିଵସମୋ ଭଵେତ୍ ବ୍ରହ୍ମପ୍ରୋକ୍ତ ଇତ୍ଯୁପାଯଃ ସ ଏଵ ପୃଥଗୁଚ୍ଯତେ

ଏହାପରେ ସଂସାର ରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଏବଂ ମୁକ୍ତ ହେଲେ ଶିବ ସମାନ ହୁଅନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କହିଥିବା ଏହି ଉପାୟ ବିଶେଷ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।

ଶିଵୋ ମହେଶ୍ଵରଶ୍ଚୈଵ ରୁଦ୍ରୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପିତାମହଃ ସଂସାରଵୈଦ୍ଯଃ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ପରମାତ୍ମେତି ମୁଖ୍ଯତଃ

ଶିବ, ମହେଶ୍ୱର, ରୁଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ପିତାମହ—ଏହିମାନେ ସଂସାରର ଚିକିତ୍ସକ, ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା, ଏବଂ ପରମାତ୍ମା—ମୁଖ୍ୟ ନାମଗୁଡ଼ିକ।

ନାମାଷ୍ଟକମିଦଂ ମୁଖ୍ଯଂ ଶିଵସ୍ଯ ପ୍ରତିପାଦକମ୍ ଆଦ୍ଯନ୍ତୁ ପଞ୍ଚକଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଶାନ୍ତ୍ଯତୀତାଦ୍ଯନୁକ୍ରମାତ୍

ଏହି ଅଷ୍ଟଟି ମୁଖ୍ୟ ନାମ ଶିବଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ। ପ୍ରଥମ ପାଞ୍ଚଟି ନାମ ଶାନ୍ତିଅତୀତ ଆଦିରୁ କ୍ରମରେ ଜାଣିବା ଉଚିତ।

ସଂଜ୍ଞା ସଦାଶିଵାଦୀନାଂ ପଞ୍ଚୋପାଧିପରିଗ୍ରହାତ୍ ଉପାଧିଵିନିଵୃତ୍ତୌ ତୁ ଯଥାସ୍ଵଂ ଵିନିଵର୍ତତେ

ସଦାଶିବ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ନାମ ପାଞ୍ଚଟି ଉପାଧି ସହିତ ଯୋଗ ଥିବାରୁ ଦିଆଯାଇଛି। ଯେତେବେଳେ ଏହି ଉପାଧି ଶେଷ ହୁଏ, ସେଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାମ ନିଜେ ନିଜେ ବିଲିନ ହୁଏ।