ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଦୁଃଖେ ସ୍ଵଭାଵସଂସିଦ୍ଧେ କଥନ୍ତତ୍କାରଣଂ ଶିଵଃ ସ୍ଵାଭାଵିକୋ ମଲଃ ପୁଂସାଂ ସ ହି ସଂସାରଯତ୍ଯମୂନ୍

ଦୁଃଖ ଯେତେବେଳେ ସ୍ୱଭାବରୁ ଅଛି, ଶିବ କିପରି ତାହାର କାରଣ ହେବେ? ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ଜନ୍ମଜାତ ମଲ ତାଙ୍କୁ ସଂସାରରେ ଘୁଞ୍ଚାଇଥାଏ।

ସଂସାରକାରଣଂ ଯତ୍ତୁ ମଲଂ ମାଯାଦ୍ଯଚେତନମ୍ ତତ୍ସ୍ଵଯଂ ନ ପ୍ରଵର୍ତେତ ଶିଵସାନ୍ନିଧ୍ଯମନ୍ତରା

ଯେଉଁ ମଲ ସଂସାରର କାରଣ, ସେଠାରେ ମାୟା ପରି ଜଡ; ଏହା ଶିବଙ୍କର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଛଡ଼ା କିଛି କରିପାରେ ନାହିଁ।

ଯଥା ମଣିରଯସ୍କାଂତସ୍ସାନ୍ନିଧ୍ଯାଦୁପକାରକଃ ଅଯସଶ୍ଚଲତସ୍ତଦ୍ଵଚ୍ଛିଵୋ ଽପ୍ଯସ୍ଯେତି ସୂରଯଃ

ଯେପରି ଚୁମ୍ବକ ନିକଟରେ ଲୋହା ଚଳିଥାଏ, ସେପରି ଶିବଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମଲ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି।

ନ ନିଵର୍ତଯିତୁଂ ଶକ୍ଯଂ ସାନ୍ନିଧ୍ଯଂ ସଦକାରଣମ୍ ଅଧିଷ୍ଠାତା ତତୋ ନିତ୍ଯମଜ୍ଞାତୋ ଜଗତଶ୍ଶିଵଃ

ଏହି ସାନ୍ନିଧ୍ୟ, ଯାହା ସବୁବେଳେ କାରଣ, ଦୂର କରିହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହଁ; ଏହି କାରଣରୁ ଶିବ ସଦା ଜଗତରୁ ଅଜ୍ଞାତ ରହନ୍ତି।

ନ ଶିଵେନ ଵିନା କିଂଚିତ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତମିହ ଵିଦ୍ଯତେ ତତ୍ପ୍ରେରିତମିଦଂ ସର୍ଵଂ ତଥାପି ନ ସ ମୁହ୍ଯତି

ଏଠାରେ ଶିବଙ୍କ ବିନା କିଛି ଘଟେ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ କିଛି ତାଙ୍କ ଚେଷ୍ଟାରେ ହୁଏ, ତଥାପି ସେ ମୋହିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

ଶକ୍ତିରାଜ୍ଞାତ୍ମିକା ତସ୍ଯ ନିଯନ୍ତ୍ରୀ ଵିଶ୍ଵତୋମୁଖୀ ତଯା ତତମିଦଂ ଶଶ୍ଵତ୍ତଥାପି ସ ନ ଦୁଷ୍ଯତି

ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି, ଯାହା ଆଜ୍ଞା ରୂପ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପିଛି; ତଥାପି ସେ ଅଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

ଅନିଦଂ ପ୍ରଥମଂ ସର୍ଵମୀଶିତଵ୍ଯଂ ସ ଈଶ୍ଵରଃ ଈଶନାଚ୍ଚ ତଦୀଯାଜ୍ଞା ତଥାପି ସ ନ ଦୁଷ୍ଯତି

ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଶାସନ କରୁଥିବା ପ୍ରଥମ ଈଶ୍ୱର; ତାଙ୍କର ଶାସନରୁ ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ଆସେ, ତଥାପି ସେ ଅଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

ଯୋ ଽନ୍ଯଥା ମନ୍ଯତେ ମୋହାତ୍ସ ଵିନଷ୍ଯତି ଦୁର୍ମତିଃ ତଚ୍ଛକ୍ତିଵୈଭଵାଦେଵ ତଥାପି ସ ନ ଦୁଷ୍ଯତି

ଯେଉଁଠି ମୁହଁ ଦେଇ ଅନ୍ୟଥା ଭାବେ ଭାବେ, ସେ ମୂଢ଼ ମନେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ତଥାପି ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିର ମହିମାରୁ ସେ ଅଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ଵ୍ଯୋମ୍ନଃ ଶ୍ରୁତାଃ ଵାଗରୀରିଣୀ ସତ୍ଯମୋମମୃତଂ ସୌମ୍ଯମିତ୍ଯାଵିରଭଵତ୍ସ୍ଫୁଟମ୍

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଆକାଶରୁ ଶୁଣାଗଲା: 'ସତ୍ୟ, ଓଁ, ଅମୃତ, ଶାନ୍ତ'—ଏହି ଶବ୍ଦମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।

ତତୋ ହୃଷ୍ଟତରାଃ ସର୍ଵେ ଵିନଷ୍ଟାଶେଷସଂଶଯାଃ ମୁନଯୋ ଵିସ୍ମଯାଵିଷ୍ଟାଃ ପ୍ରେଣେମୁଃ ପଵନଂ ପ୍ରଭୁମ୍

ତାପରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର ହୋଇ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇ, ପବନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।

ତଥା ଵିଗତସନ୍ଦେହାନ୍କୃତ୍ଵାପି ପଵନୋ ମୁନୀନ୍ ନୈତେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଜ୍ଞାନା ଇତି ମତ୍ଵୈଵମବ୍ରଵୀତ୍

ଏପରି ସମସ୍ତଙ୍କ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିଦେଇଲେ ମଧ୍ୟ, ପବନ ଭାବିଲେ ଯେ ଏହି ମୁନିମାନେ ଏଉଁଠି ଦୃଢ଼ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରିନାହାନ୍ତି, ଏହିପରି କହିଲେ।

ପରୋକ୍ଷମପରୋକ୍ଷଂ ଚ ଦ୍ଵିଵିଧଂ ଜ୍ଞାନମିଷ୍ଯତେ ପରୋକ୍ଷମସ୍ଥିରଂ ପ୍ରାହୁରପରୋକ୍ଷଂ ତୁ ସୁସ୍ଥିରମ୍

ଜ୍ଞାନ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର—ଏକଟି ପରୋକ୍ଷ, ଅନ୍ୟଟି ଅପରୋକ୍ଷ। ପରୋକ୍ଷ ଜ୍ଞାନ ଅସ୍ଥିର, କିନ୍ତୁ ଅପରୋକ୍ଷ ଜ୍ଞାନ ସତ୍ୟରେ ଦୃଢ଼।

ହେତୂପଦେଶଗମ୍ଯଂ ଯତ୍ତତ୍ପରୋକ୍ଷଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ ଅପରୋକ୍ଷଂ ପୁନଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଦନୁଷ୍ଠାନାଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି

ଯାହା କାରଣ ବା ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ, ତାହାକୁ ପରୋକ୍ଷ ଜ୍ଞାନ କୁହାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଉତ୍ତମ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଅପରୋକ୍ଷ ଜ୍ଞାନ ହୁଏ।

ନାପରୋକ୍ଷାଦୃତେ ମୋକ୍ଷ ଇତି କୃତ୍ଵା ଵିନିଶ୍ଚଯମ୍ ଶ୍ରେଷ୍ଠାନୁଷ୍ଠାନସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ପ୍ରଯତଧ୍ଵମତନ୍ଦ୍ରିତାଃ

ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ପରେ ଯେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଅନୁଭୂତି ବିନା ମୁକ୍ତି ମିଳିବା ନାହିଁ, ଉଚ୍ଚତମ ଅଭ୍ୟାସର ସଫଳତା ପାଇଁ ଅଲସ ନହେଇ ଉଦ୍ୟମ କର।

କିଂ ତଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଟମନୁଷ୍ଠାନଂ ମୋକ୍ଷୋ ଯେନପରୋକ୍ଷିତଃ ତତ୍ତସ୍ଯ ସାଧନଂ ଚାଦ୍ଯ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ମାରୁତ

କେଉଁଠି ଉଚ୍ଚତମ ଅଭ୍ୟାସ ଅଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ମୁକ୍ତି ଲାଭ ହୁଏ? ଏହାର ଉପାୟ ଆଜି ଆପଣ କହିବା ଉଚିତ, ମାରୁତ।

ଶୈଵୋ ହି ପରମୋ ଧର୍ମଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠାନୁଷ୍ଠାନଶବ୍ଦିତଃ ଯତ୍ରାପରୋକ୍ଷୋ ଲକ୍ଷ୍ଯେତ ସାକ୍ଷାନ୍ମୋକ୍ଷପ୍ରଦଃ ଶିଵଃ

ଉଚ୍ଚତମ ଧର୍ମ ହେଉଛି ଶୈବ, ଯାହାକୁ ଉଚ୍ଚତମ ଅଭ୍ୟାସ ବୋଲି ଡାକାଯାଏ; ଏଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଅନୁଭୂତି ଦେଖାଯାଏ, ଶିବ ନିଜେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି।

ସ ତୁ ପଞ୍ଚଵିଧୋ ଜ୍ଞେଯଃ ପଞ୍ଚଭିଃ ପର୍ଵଭିଃ କ୍ରମାତ୍ କ୍ରିଯାତପୋଜପଧ୍ଯାନଜ୍ଞାନାତ୍ମଭିରନୁତ୍ତରୈଃ

ଏହା ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର, ପଞ୍ଚ ଅନୁକ୍ରମ ପର୍ବ ଦ୍ୱାରା: କ୍ରିୟା, ତପ, ଜପ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଜ୍ଞାନ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକ ଏକ ଉତ୍ତମ ରୂପରେ।

ତୈରେଵ ସୋତ୍ତରୈସ୍ସିଦ୍ଧୋ ଧର୍ମସ୍ତୁ ପରମୋ ମତଃ ପରୋକ୍ଷମପରୋକ୍ଷଂ ଚ ଜ୍ଞାନଂ ଯତ୍ର ଚ ମୋକ୍ଷଦମ୍

ଏହି ପ୍ରକାର ଉତ୍ତର ଅଂଶ ସହିତ, ଉଚ୍ଚତମ ଧର୍ମ ସଫଳ ହୁଏ; ଯେଉଁଠି ପରୋକ୍ଷ ଓ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଜ୍ଞାନ ମିଳେ, ସେଠି ମୁକ୍ତି ଦିଆଯାଏ।

ପରମୋ ଽପରମଶ୍ଚୋଭୌ ଧର୍ମୌ ହି ଶ୍ରୁତିଚୋଦିତୌ ଧର୍ମଶବ୍ଦାଭିଧେଯେର୍ଥେ ପ୍ରମାଣଂ ଶ୍ରୁତିରେଵ ନଃ

ଉଚ୍ଚତମ ଓ ଅନୁଚ୍ଚତମ ଧର୍ମ ଦୁଇଟି ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; 'ଧର୍ମ' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ପାଇଁ ଆମେ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଏକମାତ୍ର ଆଧାର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରୁ।

ପରମୋ ଯୋଗପର୍ଯନ୍ତୋ ଧର୍ମଃ ଶ୍ରୁତିଶିରୋଗତଃ ଧର୍ମସ୍ତ୍ଵପରମସ୍ତଦ୍ଵଦଧଃ ଶ୍ରୁତିମୁଖୋତ୍ଥିତଃ

ଉଚ୍ଚତମ ଧର୍ମ ଯୋଗରେ ସମାପ୍ତ ହୁଏ, ଶାସ୍ତ୍ରର ଶିର ଅଂଶରେ ଅଛି; ଅନୁଚ୍ଚତମ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି, ଶାସ୍ତ୍ରର ମୁଖ ଅଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ଅପଶ୍ଵାତ୍ମାଧିକାରତ୍ଵାଦ୍ଯୋ ଧରମଃ ପରମୋ ମତଃ ସାଧାରଣସ୍ତତୋ ଽନ୍ଯସ୍ତୁ ସର୍ଵେଷାମଧିକାରତଃ

ଯେଉଁ ଧର୍ମକୁ ଉଚ୍ଚତମ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ, ଏହା ଆତ୍ମାର ଅଧିକାର ଦ୍ୱାରା; ଅନ୍ୟ ଧର୍ମ ସାଧାରଣ ଭାବରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଲବ୍ଧ।

ସ ଚାଯଂ ପରମୋ ଧର୍ମଃ ପରଧର୍ମସ୍ଯ ସାଧନମ୍ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାଦିଭିସ୍ସମ୍ଯକ୍ ସାଂଗ ଏଵୋପବୃଂହିତଃ

ଏହି ଉଚ୍ଚତମ ଧର୍ମ ଅନ୍ୟ ଧର୍ମର ଉପାୟ ମଧ୍ୟ; ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥ ଦ୍ୱାରା ଏହା ସଠିକ୍ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପିତ।

ଶୈଵୋ ଯଃ ପରମୋ ଧର୍ମଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠାନୁଷ୍ଠାନଶବ୍ଦିତଃ ଇତିହାସପୁରାଣାଭ୍ଯାଂ କଥଂଚିଦୁପବୃଂହିତଃ

ଉଚ୍ଚତମ ଶୈବ ଧର୍ମ, ଯାହାକୁ ଉଚ୍ଚତମ ଅଭ୍ୟାସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କିଛି ଅଂଶରେ ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣ ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥାପିତ।

ଶୈଵାଗମୈସ୍ତୁ ସଂପନ୍ନଃ ସହାଂଗୋପାଂଵିସ୍ତରଃ ତତ୍ସଂସ୍କାରାଧିକାରୈଶ୍ଚ ସମ୍ଯଗେଵୋପବୃଂହିତଃ

ଏହା ଶୈବ ଆଗମ ଦ୍ୱାରା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହାର ବ୍ୟାପକ ଉପାଂଗ ସହିତ; ଏହି ଆଗମର ନିୟମ ଓ ଅଧିକାର ଦ୍ୱାରା ସଠିକ୍ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପିତ।

ଶୈଵାଗମୋ ହି ଦ୍ଵିଵିଧଃ ଶ୍ରୌତୋ ଽଶ୍ରୌତଶ୍ଚ ସଂସ୍କୃତଃ ଶ୍ରୁତିସାରମଯଃ ଶ୍ରୌତସ୍ସ୍ଵତଂତ୍ର ଇତରୋ ମତଃ

ଶୈବ ଆଗମ ଦୁଇ ପ୍ରକାର: ଶ୍ରୌତ ଓ ଅଶ୍ରୌତ, ଦୁଇଟି ଉନ୍ନତ; ଶ୍ରୌତ ଆଗମ ଶାସ୍ତ୍ରର ସାର ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ଅନ୍ୟଟି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।

ସ୍ଵତଂତ୍ରୋ ଦଶଧା ପୂର୍ଵଂ ତଥାଷ୍ଟାଦଶଧା ପୁନଃ କାମିକାଦିସମାଖ୍ଯାଭିସ୍ସିଦ୍ଧଃ ସିଦ୍ଧାନ୍ତସଂଜ୍ଞିତଃ

ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଆଗମ ପ୍ରଥମେ ଦଶ ପ୍ରକାର, ପୁନଃ ଅଷ୍ଟାଦଶ ପ୍ରକାର; କାମିକା ଓ ଅନ୍ୟ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।

ଶ୍ରୁତିସାରମଯୋ ଯସ୍ତୁ ଶତକୋଟିପ୍ରଵିସ୍ତରଃ ପରଂ ପାଶୁପତଂ ଯତ୍ର ଵ୍ରତଂ ଜ୍ଞାନଂ ଚ କଥ୍ଯତେ

ଯେଉଁ ଆଗମ ଶାସ୍ତ୍ରର ସାର ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପକ, ଶତ କୋଟି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ; ଏଠି ଉଚ୍ଚତମ ପାଶୁପତ ବ୍ରତ ଓ ଜ୍ଞାନ ଶିଖାଯାଏ।

ଯୁଗାଵର୍ତେଷୁ ଶିଷ୍ଯେତ ଯୋଗାଚାର୍ଯସ୍ଵରୂପିଣା ତତ୍ରତତ୍ରାଵତୀର୍ଣେନ ଶିଵେନୈଵ ପ୍ରଵର୍ତ୍ଯତେ

ଯୁଗ ଚକ୍ରରେ, ଯୋଗ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ରୂପୀ ଶିଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହା ପ୍ରଚାରିତ; ଶିବ ନିଜେ ଏଠିଏଠି ଅବତରି ଏହାକୁ ପ୍ରସାର କରନ୍ତି।

ସଂକ୍ଷିପ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରଵକ୍ତାରଶ୍ଚତ୍ଵାରଃ ପରମର୍ଷଯ ରୁରୁର୍ଦଧୀଚୋ ଽଗସ୍ତ୍ଯଶ୍ଚ ଉପମନ୍ଯୁର୍ମହାଯଶାଃ

ସଂକ୍ଷେପରେ, ଏହାର ଚାରି ମୁଖ୍ୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟାତା ଅଟଳ ଋଷି: ରୁରୁ, ଦଧିଚି, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଉପମନ୍ୟୁ।