ଶିଵପୁରାଣମ୍

ମାଯାନ୍ତମନ୍ତରିକ୍ଷଂ ତୁ ହ୍ଯମରେଶାଦିଭିଃ କ୍ରମାତ୍ ଅଂଗୁଷ୍ଠମାତ୍ରପର୍ଯନ୍ତୈସ୍ସମଂତାତ୍ସଂତତଂ ତତମ୍

ମାୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ମଧ୍ୟଭାଗ ଅମରେଶ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କ୍ରମେ ଭରିଛନ୍ତି, ଅଙ୍ଗୁଠି ମାପରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସମସ୍ତ ଦିଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସାରିତ।

ମହାମାଯାଵସାନା ଦ୍ଯୌର୍ଵାଯ୍ଵାଦ୍ଯୈର୍ଭୁଵନାଧିପୈଃ ଅନାଶ୍ରିତାନ୍ତୈରଧ୍ଵାନ୍ତର୍ଵର୍ତିଭିସ୍ସମଧିଷ୍ଠିତାଃ

ମହାମାୟାରେ ଶେଷ ଦିବ୍ୟ ଲୋକ, ବାୟୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଭୁବନାଧିପତିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶାସିତ; ଅନାଶ୍ରିତ ଶେଷରେ ଏବଂ ମାର୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ଥିବାମାନେ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥିତ।

ତେ ହି ସାକ୍ଷାଦ୍ଦିଵିଷଦସ୍ତ୍ଵନ୍ତରିକ୍ଷସଦସ୍ତଥା ପୃଥିଵୀପଦ ଇତ୍ଯେଵଂ ଦେଵା ଦେଵଵ୍ରତୈଃ ସ୍ତୁତା

ସେମାନେ ସିଧାସଳଖ ଦିବ୍ୟ ଦେବତା, ଏଭଳି ମଧ୍ୟଭାଗ ଓ ପୃଥିବୀରେ ଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ; ଏଭଳି ଦେବତାମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ।

ଏଵନ୍ତ୍ରିଭିର୍ମଲୈରାମୈଃ ପକ୍ଵୈରେଵ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ ନିଦାନଭୂତୈସ୍ସଂସାରରୋଗଃ ପୁଂସାଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ

ଏଭଳି ତିନି ପ୍ରକାର ମଳ, କଚା ଓ ପକା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବେ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସଂସାର ରୋଗର କାରଣ ହୁଏ।

ଅସ୍ଯ ରୋଗସ୍ଯ ଭୈଷଜ୍ଯଂ ଜ୍ଞାନମେଵ ନ ଚାପରମ୍ ଭିଷଗାଜ୍ଞାପକଃ ଶମ୍ଭୁଶ୍ଶିଵଃ ପରମକାରଣମ୍

ଏହି ରୋଗର ଏକମାତ୍ର ଔଷଧ ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ; ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ଏହି ଔଷଧ ଦେବାକୁ ଶମ୍ଭୁ, ଶିବ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାରଣ।

ଅଦୁଃଖେନା ଽପି ଶକ୍ତୋ ଽସୌ ପଶୂନ୍ମୋଚଯିତୁଂ ଶିଵଃ କଥଂ ଦୁଃଖଂ କରୋତୀତି ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା

ଯିଏ କିଏ ଦୁଃଖ ଦେଇବା ଛଡ଼ା, ସହଜରେ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କରିପାରନ୍ତି, ସେ ଶିବ କେମିତି ଦୁଃଖ ଦେଇପାରିବେ? ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ରଖିବା ଦରକାର ନାହିଁ।

ଦୁଃଖମେଵ ହି ସର୍ଵୋ ଽପି ସଂସାର ଇତି ନିଶ୍ଚିତମ୍ କଥଂ ଦୁଃଖମଦୁଃଖଂ ସ୍ଯାତ୍ସ୍ଵଭାଵୋ ହ୍ଯଵିପର୍ଯଯଃ

ଏହି ସଂସାର ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖମୟ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ। ଦୁଃଖ କେମିତି ଦୁଃଖ ନୁହେଁ ହେବ? କାରଣ, ସ୍ୱଭାବ କେବେ ବଦଳେ ନାହିଁ।

ନ ହି ରୋଗୀ ହ୍ଯରୋଗୀ ସ୍ଯାଦ୍ଭିଷଗ୍ଭୈଷଜ୍ଯକାରଣାତ୍ ରୋଗାର୍ତଂ ତୁ ଭିଷଗ୍ରୋଗାଦ୍ଭୈଷଜୈସ୍ସୁଖମୁଦ୍ଧରେତ୍

ଏକ ରୋଗୀ କେବଳ ଡାକ୍ତର ବା ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱସ୍ଥ ହୁଏ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଡାକ୍ତର ତାଙ୍କ ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ରୋଗୀଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇପାରନ୍ତି।

ଏଵଂ ସ୍ଵଭାଵମଲିନାନ୍ସ୍ଵଭାଵାଦ୍ଦୁଃଖିନଃ ପଶୂନ୍ ସ୍ଵାଜ୍ଞୌଷଧଵିଧାନେନ ଦୁଃଖାନ୍ମୋଚଯତେ ଶିଵଃ

ଏହିପରି, ଯେଉଁ ପଶୁମାନେ ସ୍ୱଭାବରୁ ଅଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଦୁଃଖିତ, ଶିବ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଜ୍ଞାନ ଓ ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି।

ନ ଭିଷକ୍କାରଣଂ ରୋଗେ ଶିଵଃ ସଂସାରକାରଣମ୍ ଇତ୍ଯେତଦପି ଵୈଷମ୍ଯଂ ନ ଦୋଷାଯାସ୍ଯ କଲ୍ପତେ

ଡାକ୍ତର କେବେ ରୋଗର କାରଣ ନୁହଁ, ଏଭଳି ଶିବ ସଂସାରର କାରଣ ନୁହଁ। ଏହି ଭିନ୍ନତା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଦୋଷ ହେବ ନାହିଁ।

ଦୁଃଖେ ସ୍ଵଭାଵସଂସିଦ୍ଧେ କଥନ୍ତତ୍କାରଣଂ ଶିଵଃ ସ୍ଵାଭାଵିକୋ ମଲଃ ପୁଂସାଂ ସ ହି ସଂସାରଯତ୍ଯମୂନ୍

ଦୁଃଖ ଯେତେବେଳେ ସ୍ୱଭାବରୁ ଅଛି, ଶିବ କିପରି ତାହାର କାରଣ ହେବେ? ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ଜନ୍ମଜାତ ମଲ ତାଙ୍କୁ ସଂସାରରେ ଘୁଞ୍ଚାଇଥାଏ।

ସଂସାରକାରଣଂ ଯତ୍ତୁ ମଲଂ ମାଯାଦ୍ଯଚେତନମ୍ ତତ୍ସ୍ଵଯଂ ନ ପ୍ରଵର୍ତେତ ଶିଵସାନ୍ନିଧ୍ଯମନ୍ତରା

ଯେଉଁ ମଲ ସଂସାରର କାରଣ, ସେଠାରେ ମାୟା ପରି ଜଡ; ଏହା ଶିବଙ୍କର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଛଡ଼ା କିଛି କରିପାରେ ନାହିଁ।

ଯଥା ମଣିରଯସ୍କାଂତସ୍ସାନ୍ନିଧ୍ଯାଦୁପକାରକଃ ଅଯସଶ୍ଚଲତସ୍ତଦ୍ଵଚ୍ଛିଵୋ ଽପ୍ଯସ୍ଯେତି ସୂରଯଃ

ଯେପରି ଚୁମ୍ବକ ନିକଟରେ ଲୋହା ଚଳିଥାଏ, ସେପରି ଶିବଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମଲ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି।

ନ ନିଵର୍ତଯିତୁଂ ଶକ୍ଯଂ ସାନ୍ନିଧ୍ଯଂ ସଦକାରଣମ୍ ଅଧିଷ୍ଠାତା ତତୋ ନିତ୍ଯମଜ୍ଞାତୋ ଜଗତଶ୍ଶିଵଃ

ଏହି ସାନ୍ନିଧ୍ୟ, ଯାହା ସବୁବେଳେ କାରଣ, ଦୂର କରିହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହଁ; ଏହି କାରଣରୁ ଶିବ ସଦା ଜଗତରୁ ଅଜ୍ଞାତ ରହନ୍ତି।

ନ ଶିଵେନ ଵିନା କିଂଚିତ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତମିହ ଵିଦ୍ଯତେ ତତ୍ପ୍ରେରିତମିଦଂ ସର୍ଵଂ ତଥାପି ନ ସ ମୁହ୍ଯତି

ଏଠାରେ ଶିବଙ୍କ ବିନା କିଛି ଘଟେ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ କିଛି ତାଙ୍କ ଚେଷ୍ଟାରେ ହୁଏ, ତଥାପି ସେ ମୋହିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

ଶକ୍ତିରାଜ୍ଞାତ୍ମିକା ତସ୍ଯ ନିଯନ୍ତ୍ରୀ ଵିଶ୍ଵତୋମୁଖୀ ତଯା ତତମିଦଂ ଶଶ୍ଵତ୍ତଥାପି ସ ନ ଦୁଷ୍ଯତି

ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି, ଯାହା ଆଜ୍ଞା ରୂପ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପିଛି; ତଥାପି ସେ ଅଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

ଅନିଦଂ ପ୍ରଥମଂ ସର୍ଵମୀଶିତଵ୍ଯଂ ସ ଈଶ୍ଵରଃ ଈଶନାଚ୍ଚ ତଦୀଯାଜ୍ଞା ତଥାପି ସ ନ ଦୁଷ୍ଯତି

ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଶାସନ କରୁଥିବା ପ୍ରଥମ ଈଶ୍ୱର; ତାଙ୍କର ଶାସନରୁ ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ଆସେ, ତଥାପି ସେ ଅଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

ଯୋ ଽନ୍ଯଥା ମନ୍ଯତେ ମୋହାତ୍ସ ଵିନଷ୍ଯତି ଦୁର୍ମତିଃ ତଚ୍ଛକ୍ତିଵୈଭଵାଦେଵ ତଥାପି ସ ନ ଦୁଷ୍ଯତି

ଯେଉଁଠି ମୁହଁ ଦେଇ ଅନ୍ୟଥା ଭାବେ ଭାବେ, ସେ ମୂଢ଼ ମନେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ତଥାପି ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିର ମହିମାରୁ ସେ ଅଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ଵ୍ଯୋମ୍ନଃ ଶ୍ରୁତାଃ ଵାଗରୀରିଣୀ ସତ୍ଯମୋମମୃତଂ ସୌମ୍ଯମିତ୍ଯାଵିରଭଵତ୍ସ୍ଫୁଟମ୍

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଆକାଶରୁ ଶୁଣାଗଲା: 'ସତ୍ୟ, ଓଁ, ଅମୃତ, ଶାନ୍ତ'—ଏହି ଶବ୍ଦମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।

ତତୋ ହୃଷ୍ଟତରାଃ ସର୍ଵେ ଵିନଷ୍ଟାଶେଷସଂଶଯାଃ ମୁନଯୋ ଵିସ୍ମଯାଵିଷ୍ଟାଃ ପ୍ରେଣେମୁଃ ପଵନଂ ପ୍ରଭୁମ୍

ତାପରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର ହୋଇ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇ, ପବନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।

ତଥା ଵିଗତସନ୍ଦେହାନ୍କୃତ୍ଵାପି ପଵନୋ ମୁନୀନ୍ ନୈତେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଜ୍ଞାନା ଇତି ମତ୍ଵୈଵମବ୍ରଵୀତ୍

ଏପରି ସମସ୍ତଙ୍କ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିଦେଇଲେ ମଧ୍ୟ, ପବନ ଭାବିଲେ ଯେ ଏହି ମୁନିମାନେ ଏଉଁଠି ଦୃଢ଼ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରିନାହାନ୍ତି, ଏହିପରି କହିଲେ।

ପରୋକ୍ଷମପରୋକ୍ଷଂ ଚ ଦ୍ଵିଵିଧଂ ଜ୍ଞାନମିଷ୍ଯତେ ପରୋକ୍ଷମସ୍ଥିରଂ ପ୍ରାହୁରପରୋକ୍ଷଂ ତୁ ସୁସ୍ଥିରମ୍

ଜ୍ଞାନ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର—ଏକଟି ପରୋକ୍ଷ, ଅନ୍ୟଟି ଅପରୋକ୍ଷ। ପରୋକ୍ଷ ଜ୍ଞାନ ଅସ୍ଥିର, କିନ୍ତୁ ଅପରୋକ୍ଷ ଜ୍ଞାନ ସତ୍ୟରେ ଦୃଢ଼।

ହେତୂପଦେଶଗମ୍ଯଂ ଯତ୍ତତ୍ପରୋକ୍ଷଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ ଅପରୋକ୍ଷଂ ପୁନଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଦନୁଷ୍ଠାନାଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି

ଯାହା କାରଣ ବା ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ, ତାହାକୁ ପରୋକ୍ଷ ଜ୍ଞାନ କୁହାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଉତ୍ତମ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଅପରୋକ୍ଷ ଜ୍ଞାନ ହୁଏ।

ନାପରୋକ୍ଷାଦୃତେ ମୋକ୍ଷ ଇତି କୃତ୍ଵା ଵିନିଶ୍ଚଯମ୍ ଶ୍ରେଷ୍ଠାନୁଷ୍ଠାନସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ପ୍ରଯତଧ୍ଵମତନ୍ଦ୍ରିତାଃ

ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ପରେ ଯେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଅନୁଭୂତି ବିନା ମୁକ୍ତି ମିଳିବା ନାହିଁ, ଉଚ୍ଚତମ ଅଭ୍ୟାସର ସଫଳତା ପାଇଁ ଅଲସ ନହେଇ ଉଦ୍ୟମ କର।

କିଂ ତଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଟମନୁଷ୍ଠାନଂ ମୋକ୍ଷୋ ଯେନପରୋକ୍ଷିତଃ ତତ୍ତସ୍ଯ ସାଧନଂ ଚାଦ୍ଯ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ମାରୁତ

କେଉଁଠି ଉଚ୍ଚତମ ଅଭ୍ୟାସ ଅଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ମୁକ୍ତି ଲାଭ ହୁଏ? ଏହାର ଉପାୟ ଆଜି ଆପଣ କହିବା ଉଚିତ, ମାରୁତ।

ଶୈଵୋ ହି ପରମୋ ଧର୍ମଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠାନୁଷ୍ଠାନଶବ୍ଦିତଃ ଯତ୍ରାପରୋକ୍ଷୋ ଲକ୍ଷ୍ଯେତ ସାକ୍ଷାନ୍ମୋକ୍ଷପ୍ରଦଃ ଶିଵଃ

ଉଚ୍ଚତମ ଧର୍ମ ହେଉଛି ଶୈବ, ଯାହାକୁ ଉଚ୍ଚତମ ଅଭ୍ୟାସ ବୋଲି ଡାକାଯାଏ; ଏଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଅନୁଭୂତି ଦେଖାଯାଏ, ଶିବ ନିଜେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି।

ସ ତୁ ପଞ୍ଚଵିଧୋ ଜ୍ଞେଯଃ ପଞ୍ଚଭିଃ ପର୍ଵଭିଃ କ୍ରମାତ୍ କ୍ରିଯାତପୋଜପଧ୍ଯାନଜ୍ଞାନାତ୍ମଭିରନୁତ୍ତରୈଃ

ଏହା ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର, ପଞ୍ଚ ଅନୁକ୍ରମ ପର୍ବ ଦ୍ୱାରା: କ୍ରିୟା, ତପ, ଜପ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଜ୍ଞାନ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକ ଏକ ଉତ୍ତମ ରୂପରେ।

ତୈରେଵ ସୋତ୍ତରୈସ୍ସିଦ୍ଧୋ ଧର୍ମସ୍ତୁ ପରମୋ ମତଃ ପରୋକ୍ଷମପରୋକ୍ଷଂ ଚ ଜ୍ଞାନଂ ଯତ୍ର ଚ ମୋକ୍ଷଦମ୍

ଏହି ପ୍ରକାର ଉତ୍ତର ଅଂଶ ସହିତ, ଉଚ୍ଚତମ ଧର୍ମ ସଫଳ ହୁଏ; ଯେଉଁଠି ପରୋକ୍ଷ ଓ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଜ୍ଞାନ ମିଳେ, ସେଠି ମୁକ୍ତି ଦିଆଯାଏ।

ପରମୋ ଽପରମଶ୍ଚୋଭୌ ଧର୍ମୌ ହି ଶ୍ରୁତିଚୋଦିତୌ ଧର୍ମଶବ୍ଦାଭିଧେଯେର୍ଥେ ପ୍ରମାଣଂ ଶ୍ରୁତିରେଵ ନଃ

ଉଚ୍ଚତମ ଓ ଅନୁଚ୍ଚତମ ଧର୍ମ ଦୁଇଟି ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; 'ଧର୍ମ' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ପାଇଁ ଆମେ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଏକମାତ୍ର ଆଧାର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରୁ।