ଶିଵପୁରାଣମ୍

ତସ୍ମାଦ୍ଦୁଃଖାତ୍ମିକାଂ ହିଂସାଂ କୁର୍ଵାଣୋ ଯଃ ସନିର୍ଘୃଣଃ ଇତି ନିର୍ବଂଧଯଂତ୍ଯେକେ ନିଯମୋ ନେତି ଚାପରେ

ତେଣୁ, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଦୟା ନଥିବା ଦୁଃଖଦାୟକ କାମ କରାଯାଏ—କିଏ କହନ୍ତି ଏହା ସବୁବେଳେ ନିଷିଦ୍ଧ, ଆଉ କିଏ କହନ୍ତି ନୁହେଁ।

ନିଦାନଜ୍ଞସ୍ଯ ଭିଷଜୋ ରୁଗ୍ଣୋ ହିଂସାଂ ପ୍ରଯୁଂଜତଃ ନ କିଂଚିଦପି ନୈର୍ଘୃଣ୍ଯଂ ଘୃଣୈଵାତ୍ର ପ୍ରଯୋଜିକା

ଯେତେବେଳେ ଏକ ଡାକ୍ତର ରୋଗୀଙ୍କ ରୋଗ ଜାଣି ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ କିଛି କଷ୍ଟ ଦେଉଛନ୍ତି, ସେଠାରେ କୌଣସି କଠୋରତା ନାହିଁ; ଏଠାରେ କେବଳ ଦୟା ଦ୍ୱାରା ଏହି କାମ ହୁଏ।

ଘୃଣାପି ନ ଗୁଣାଯୈଵ ହିଂସ୍ରେଷୁ ପ୍ରତିଯୋଗିଷୁ ତାଦୃଶେଷୁ ଘୃଣୀ ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯା ଘୃଣାନ୍ତରିତନିର୍ଘୃଣଃ

ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟମାନେକୁ କ୍ଷତି କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସଦା ଦୟା ଦେଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ, ଭୁଲରେ ଦୟା ଦେଖାଇଲେ, ତାହା ଅସମ୍ବେଦନଶୀଳତା ହେଉଛି।

ଉପେକ୍ଷାପୀହ ଦୋଷାହ ରକ୍ଷ୍ଯେଷୁ ପ୍ରତିଯୋଗିଷୁ ଶକ୍ତୌ ସତ୍ଯାମୁପେକ୍ଷାତୋ ରକ୍ଷ୍ଯସ୍ସଦ୍ଯୋ ଵିପଦ୍ଯତେ

ଯେଉଁଠାରେ ସୁରକ୍ଷା କରିବାର ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅବହେଳା କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ଏହା ଦୋଷ। ଅବହେଳା କଲେ, ଯେଉଁଠି ସୁରକ୍ଷା ଦରକାର, ସେଠି ସହଜରେ କ୍ଷତି ହୁଏ।

ସର୍ପସ୍ଯା ଽ ଽସ୍ଯଗତମ୍ପଶ୍ଯନ୍ଯସ୍ତୁ ରକ୍ଷ୍ଯମୁପେକ୍ଷତେ ଦୋଷାଭାସାନ୍ସମୁତ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଫଲତଃ ସୋ ଽପି ନିର୍ଘୃଣଃ

ଯଦି କେହି ସାପକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ସୁରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଅବହେଳା କରେ, କେବଳ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଦୋଷ ଭାବି, ତେବେ ଶେଷରେ ସେ ମଧ୍ୟ ଅସମ୍ବେଦନଶୀଳ ହୁଏ।

ତସ୍ମାଦ୍ ଘୃଣା ଗୁଣାଯୈଵ ସର୍ଵଥେତି ନ ସଂମତମ୍ ସଂମତଂ ପ୍ରାପ୍ତକାମିତ୍ଵଂ ସର୍ଵଂ ତ୍ଵନ୍ଯଦସମ୍ମତମ୍

ତେଣୁ, ସବୁବେଳେ ଦୟା ଭଲ ହୁଏ ବୋଲି ମନାଯାଏନାହିଁ; ଯାହା ଆବଶ୍ୟକ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରେ, କେବଳ ସେଠାରେ ଏହା ମନ୍ୟ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

ମୂର୍ତ୍ଯାତ୍ମସ୍ଵପି ରାଗାଦ୍ଯା ଦୋଷାଃ ସନ୍ତ୍ଯେଵ ଵସ୍ତୁତଃ ତଥାପି ତେଷାମେଵୈତେ ନ ଶିଵସ୍ଯ ତୁ ସର୍ଵଥା ଅଗ୍ନାଵପି ସମାଵିଷ୍ଟଂ ତାମ୍ରଂ ଖଲୁ ସକାଲିକମ୍

ଦେହୀ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୋଷ ସତ୍ୟରେ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୋଷମାନେ କେବଳ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ଶିବଙ୍କ ପାଇଁ କେବେ ନୁହେଁ—ଯେପରି ତାମ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ପଡିଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଲଗା ରହିଥାଏ।

ଇତି ନାଗ୍ନିରସୌ ଦୁଷ୍ଯେତ୍ତାମ୍ରସଂସର୍ଗକାରଣାତ୍ ନାଗ୍ନେରଶୁଚିସଂସର୍ଗାଦଶୁଚିତ୍ଵମପେକ୍ଷତେ

ଏହିପରି, ତାମ୍ର ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଅଗ୍ନି ଅଶୁଦ୍ଧ ହୁଏନାହିଁ; ଅଗ୍ନି ଅଶୁଦ୍ଧ ସାମଗ୍ରୀ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଅଶୁଦ୍ଧ ହୁଏନାହିଁ, ତାମ୍ର ଅଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।

ଅଶୁଚେସ୍ତ୍ଵଗ୍ନିସଂଯୋଗାଚ୍ଛୁଚିତ୍ଵମପି ଜାଯତେ ଏଵଂ ଶୋଧ୍ଯାତ୍ମସଂସର୍ଗାନ୍ନ ହ୍ଯଶୁଦ୍ଧଃ ଶିଵୋ ଭଵେତ୍

କିନ୍ତୁ ଅଗ୍ନି ସହିତ ଯୋଗ ହେଲେ, ଅଶୁଦ୍ଧ ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ; ଏହିପରି, ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଶିବ କେବେ ଅଶୁଦ୍ଧ ହୁଏନାହିଁ।

ଶିଵସଂସର୍ଗତସ୍ତ୍ଵେଷ ଶୋଧ୍ଯାତ୍ମୈଵ ହି ଶୁଧ୍ଯତି ଅଯସ୍ଯଗ୍ନୌ ସମାଵିଷ୍ଟେ ଦାହୋ ଽଗ୍ନେରେଵ ନାଯସଃ

ଶିବଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଅଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ଯେପରି ଲୋହାକୁ ଅଗ୍ନିରେ ରଖିଲେ ଜଳିବା ଅଗ୍ନିର ଗୁଣ, ଲୋହାର ନୁହେଁ।

ମୂର୍ତାତ୍ମନ୍ଯେଵମୈଶ୍ଵର୍ଯମୀଶ୍ଵରସ୍ଯୈଵ ନାତ୍ମନାମ୍ ନ ହି କାଷ୍ଠଂ ଜ୍ଵଲତ୍ଯୂର୍ଧ୍ଵମଗ୍ନିରେଵ ଜ୍ଵଲତ୍ଯସୌ

ଦେହଧାରୀ ଆତ୍ମାରେ ଶାସନ କେବଳ ଭଗବାନଙ୍କର, ଆତ୍ମାମାନଙ୍କର ନୁହେଁ; କାଠି ଉପରକୁ ଜଳେ ନାହିଁ, ଅଗ୍ନି ହିଁ ଜଳେ।

କାଷ୍ଠସ୍ଯାଂଗାରତା ନାଗ୍ନେରେଵମତ୍ରାପି ଯୋଜ୍ଯତାମ୍ ଅତ ଏଵ ଜଗତ୍ଯସ୍ମିନ୍କାଷ୍ଠପାଷାଣମୃତ୍ସ୍ଵପି

କାଠିର କୋଇଳା ହେବା ଗୁଣ କାଠିର, ଅଗ୍ନିର ନୁହେଁ; ଏହିପରି, ଏହି ସଂସାରରେ କାଠି, ପାଥର କିମ୍ବା ମାଟିରେ—

ଶିଵାଵେଶଵଶାଦେଵ ଶିଵତ୍ଵମୁପଚର୍ଯତେ ମୈତ୍ର୍ଯାଦଯୋ ଗୁଣା ଗୌଣାସ୍ତସ୍ମାତ୍ତେ ଭିନ୍ନଵୃତ୍ତଯଃ

ଶିବଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ମାନେ ଶିବତ୍ୱ ପାଇଥାନ୍ତି; ମୈତ୍ରୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣଗୁଡିକ ଦ୍ୱିତୀୟ, ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଭିନ୍ନ।

ତୈର୍ଗୁଣୈରୁପରକ୍ତାନାଂ ଦୋଷାଯ ଚ ଗୁଣାଯ ଚ ଯତ୍ତୁ ଗୌଣମଗୌଣଂ ଚ ତତ୍ସର୍ଵମନୁଗୃହ୍ଣତଃ ନ ଗୁଣାଯ ନ ଦୋଷାଯ ଶିଵସ୍ଯ ଗୁଣଵୃତ୍ତଯଃ

ଏହି ଗୁଣମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଉପରେ ରହିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଉପକାର କିମ୍ବା ଅପକାର କରିପାରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯାହା ମୂଳ ନୁହେଁ, ସେ ସବୁକୁ ଭଗବାନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି—ଶିବଙ୍କ ଗୁଣ କେବେ ଉପକାର କିମ୍ବା ଅପକାର ପାଇଁ ନୁହେଁ।

ନ ଚାନୁଗ୍ରହଶବ୍ଦାର୍ଥଂ ଗୌଣମାହୁର୍ଵିପଶ୍ଚିତଃ ସଂସାରମୋଚନଂ କିଂ ତୁ ଶୈଵମାଜ୍ଞାମଯଂ ହିତମ୍

ପଣ୍ଡିତମାନେ 'ଅନୁଗ୍ରହ' ଶବ୍ଦକୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ମନେ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତି ହେଉଛି ସତ୍ୟ ଉପକାର, ଯାହା ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଓ ଶୁଭ।

ହିତଂ ତଦାଜ୍ଞାକରଣଂ ଯଦ୍ଧିତଂ ତଦନୁଗ୍ରହଃ ସର୍ଵଂ ହିତେ ନିଯୁଞ୍ଜାଵଃ ସର୍ଵାନୁଗ୍ରହକାରକଃ

ଭଗବାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ କରାଯାଇଥିବା କାମ ଉପକାରକ; ସେହି ଉପକାର ହେଉଛି ଅନୁଗ୍ରହ। ଆମେ ସବୁକୁ ଭଲ କାମରେ ଲାଗିଦେବା ଉଚିତ, କାରଣ ଭଗବାନ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପକାରକ।

ଯସ୍ତୂପକାରଶବ୍ଦାର୍ଥସ୍ତମପ୍ଯାହୁରନୁଗ୍ରହମ୍ ତସ୍ଯାପି ହିତରୂପତ୍ଵାଚ୍ଛିଵଃ ସର୍ଵୋପକାରକଃ

'ସହାୟତା' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥକୁ ମଧ୍ୟ ଅନୁଗ୍ରହ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କାରଣ ଏହା ମଧ୍ୟ ଉପକାରର ରୂପ; ଏହିପରି ଶିବ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପକାରକ।

ହିତେ ସଦା ନିଯୁକ୍ତଂ ତୁ ସର୍ଵଂ ଚିଦଚିଦାତ୍ମକମ୍ ସ୍ଵଭାଵପ୍ରତିବନ୍ଧଂ ତତ୍ସମଂ ନ ଲଭତେ ହିତମ୍

ଚେତନ ଓ ଅଚେତନ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ସଦା ଉପକାରରେ ଲାଗିଥାଏ; କିନ୍ତୁ ନିଜ ଗୁଣର ବାଧା ଦ୍ୱାରା ସମାନ ଉପକାର ପାଉନଥାଏ।

ଯଥା ଵିକାସଯତ୍ଯେଵ ରଵିଃ ପଦ୍ମାନି ଭାନୁଭିଃ ସମଂ ନ ଵିକସନ୍ତ୍ଯେଵ ସ୍ଵସ୍ଵଭାଵାନୁରୋଧତଃ

ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାହାର କିରଣରେ ପଦ୍ମଗୁଡିକୁ ଖିଲାଏ, ତଥାପି ସମସ୍ତ ପଦ୍ମ ସମାନ ଭାବରେ ଖିଲେ ନାହିଁ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ଗୁଣ ଅନୁଯାୟୀ।

ସ୍ଵଭାଵୋ ଽପି ହି ଭାଵାନାଂ ଭାଵିନୋ ଽର୍ଥସ୍ଯ କାରଣମ୍ ନ ହି ସ୍ଵଭାଵୋ ନଶ୍ଯନ୍ତମର୍ଥଂ କର୍ତୃଷୁ ସାଧଯେତ୍

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜିନିଷର ନିଜ ଗୁଣ ତାହାର ହେବାର କାରଣ; କିନ୍ତୁ ସେ ଗୁଣ କ୍ଷୟଶୀଳ ଫଳ କର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କୁ ଦେଇପାରେ ନାହିଁ।

ସୁଵର୍ଣମେଵ ନାଂଗାରଂ ଦ୍ରାଵଯତ୍ଯଗ୍ନିସଂଗମଃ ଏଵଂ ପକ୍ଵମଲାନେଵ ମୋଚଯେନ୍ନ ଶିଵପରାନ୍

ଅଗ୍ନି ସହ ସଂଯୋଗରେ କେବଳ ସୁନା ଗଳିଯାଏ, କୋଇଳା ନୁହେଁ; ଏହିପରି, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଦୋଷ ପକ୍କା ହୋଇଯାଇଛି, କେବଳ ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି, ଶିବଭକ୍ତମାନେ ନୁହେଁ।

ଯଦ୍ଯଥା ଭଵିତୁଂ ଯୋଗ୍ଯଂ ତତ୍ତଥା ନ ଭଵେତ୍ସ୍ଵଯମ୍ ଵିନା ଭାଵନଯା କର୍ତା ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରସ୍ସନ୍ତତୋ ଭଵେତ୍

ଯାହା ଯେପରି ହେବାଯୋଗ୍ୟ, ସେ ନିଜେ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଏକ ସ୍ୱାଧୀନ କର୍ତ୍ତା ଦ୍ୱାରା ହେଉଛି।

ସ୍ଵଭାଵଵିମଲୋ ଯଦ୍ଵତ୍ସର୍ଵାନୁଗ୍ରାହକଶ୍ଶିଵଃ ସ୍ଵଭାଵମଲିନାସ୍ତଦ୍ଵଦାତ୍ମନୋ ଜୀଵସଂଜ୍ଞିତାଃ

ଯେପରି ଶିବ ନିଜ ଗୁଣରେ ପବିତ୍ର ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତି, ସେପରି ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଗୁଣ ଅପବିତ୍ର, ସେମାନେ 'ଜୀବ' ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।

ଅନ୍ଯଥା ସଂସରନ୍ତ୍ଯେତେ ନିଯମାନ୍ନ ଶିଵଃ କଥମ୍ କର୍ମମାଯାନୁବନ୍ଧୋସ୍ଯ ସଂସାରଃ କଥ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ

ନହେଲେ, ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଘୁରୁଥାନ୍ତେ; କିନ୍ତୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ କିପରି କହିପାରିବେ ଯେ ଶିବ କର୍ମ ଓ ମାୟାରେ ବନ୍ଧି ଏହି ସଂସାରରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି?

ଅନୁବନ୍ଧୋ ଽଯମସ୍ଯୈଵ ନ ଶିଵସ୍ଯେତି ହେତୁମାନ୍ ସ ହେତୁରାତ୍ମନାମେଵ ନିଜୋ ନାଗନ୍ତୁକୋ ମଲଃ

ଏହି ବନ୍ଧନ କେବଳ ଜୀବର, ଶିବଙ୍କର ନୁହେଁ; କାରଣ ଏହି ଦୋଷ ନିଜର, ବାହାରୁ ଆସିନଥିବା।

ଆଗନ୍ତୁକତ୍ଵେ କସ୍ଯାପି ଭାଵ୍ଯଂ କେନାପି ହେତୁନା ଯୋ ଽଯଂ ହେତୁରସାଵେକସ୍ତ୍ଵଵିଚିତ୍ରସ୍ଵଭାଵତଃ

ଯଦି ଏହି ଦୋଷ ବାହାରୁ ଆସିଥାନ୍ତା, ତେବେ କିଛି କାରଣ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥାନ୍ତା; କିନ୍ତୁ ଏହି କାରଣ ନିଜ ଅଲଗା ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ବିଶିଷ୍ଟ।

ଆତ୍ମତାଯାଃ ସମତ୍ଵେ ଽପି ବଦ୍ଧା ମୁକ୍ତାଃ ପରେ ଯତଃ ବଦ୍ଧେଷ୍ଵେଵ ପୁନଃ କେଚିଲ୍ଲଯଭୋଗାଧିକାରତଃ

ଆତ୍ମାର ସ୍ୱରୂପ ସମାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କିଏ ବନ୍ଧନରେ ରହିଛନ୍ତି ଓ କିଏ ମୁକ୍ତ; ବନ୍ଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଏ କିଏ ପୁନି ଲୟ ଓ ଭୋଗର ଅଧିକାର ଦ୍ୱାରା ଅଲଗା।

ଜ୍ଞାନୈଶ୍ଵର୍ଯାଦିଵୈଷମ୍ଯଂ ଭଜନ୍ତେ ସୋତ୍ତରାଧରାଃ କେଚିନ୍ମୂର୍ତ୍ଯାତ୍ମତାଂ ଯାନ୍ତି କେଚିଦାସନ୍ନଗୋଚରାଃ

କିଛି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜ୍ଞାନ, ଶକ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣରେ ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନ ଭିନ୍ନତା ଧାରଣ କରନ୍ତି; କିଛି ଦେହଧାରଣ କରନ୍ତି, ଆଉ କିଛି ନିକଟରେ ରହନ୍ତି।

ମୂର୍ତ୍ଯାତ୍ମସୁ ଶିଵାଃ କେଚିଦଧ୍ଵନାଂ ମୂର୍ଧସୁ ସ୍ଥିତାଃ ମଧ୍ଯେ ମହେଶ୍ଵରା ରୁଦ୍ରାସ୍ତ୍ଵର୍ଵାଚୀନପଦେ ସ୍ଥିତାଃ

ଯେମାନେ ଦେହଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ଶିବ ମାନେ ପଥର ଶିରା ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି; ମଧ୍ୟଭାଗରେ ମହେଶ୍ୱର ଓ ରୁଦ୍ରମାନେ ଅଛନ୍ତି; ତଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଅଛନ୍ତି।