ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଯତ୍ସିଦ୍ଧିରୀଶ୍ଵରତ୍ଵେନ କାର୍ଯଵର୍ଗସ୍ଯ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ ନ ସ ଚେଦୀଶତାଂ କୁର୍ଯାଜ୍ଜଗତଃ କଥମୀଶ୍ଵରଃ

ଯେଉଁ ସିଦ୍ଧି ଭଗବାନ୍ ଭାବେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଷ୍ପାଦନ, ଯଦି ସେ ଜଗତରେ ଅଧିପତ୍ୟ କରିନଥାନ୍ତି, ତେବେ କିପରି ସେ ଏହାର ଭଗବାନ୍ ହେବେ?

ଈଶେଚ୍ଛା ଚ ଵିଧାତୃତ୍ଵଂ ଵିଧେରାଜ୍ଞାପନଂ ପରମ୍ ଆଜ୍ଞାଵଶ୍ଯମିଦଂ କୁର୍ଯାନ୍ନ କୁର୍ଯାଦିତି ଶାସନମ୍

ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ସୃଷ୍ଟିର ଶକ୍ତି ଅଛି; ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଆଦେଶ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସେଠାରେ କହାଯାଏ: 'ଏହି କାମ କରିବା ଦରକାର, ଏହା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ'—ଏହି ହେଉଛି ନିୟମ।

ତଚ୍ଛାସନାନୁଵର୍ତିତ୍ଵଂ ସାଧୁଭାଵସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣମ୍ ଵିପରୀତସମାଧୋଃ ସ୍ଯାନ୍ନ ସର୍ଵଂ ତତ୍ତୁ ଦୃଶ୍ଯତେ

ସେଇ ନିୟମକୁ ମାନି ଚାଲିବା ହେଉଛି ଭଲମନ୍ୟତାର ଚିହ୍ନ; ଯଦି ଏହାକୁ ଅମାନି କାମ କରାଯାଏ, ତେବେ ଏହା ଭଲମନ୍ୟତା ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ କାମ ଏଭଳି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

ସାଧୁ ସଂରକ୍ଷଣୀଯଂ ଚେଦ୍ଵିନିଵର୍ତ୍ଯମସାଧୁ ଯତ୍ ନିଵର୍ତତେ ଚ ସାମାଦେରଂତେ ଦଣ୍ଡୋ ହି ସାଧନମ୍

ଯଦି କିଛି ଭଲ, ତାହାକୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍; ଯଦି ଭଲ ନୁହେଁ, ତାହାକୁ ଛାଡିଦେବା ଉଚିତ୍। ଯଦି ଭଲ କଥାରେ କାମ ହୁଏନି, ତେବେ ଶାସନ ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଠିକ୍ କରାଯାଏ।

ହିତାର୍ଥଲକ୍ଷଣଂ ଚେଦଂ ଦଣ୍ଡାନ୍ତମନୁଶାସନମ୍ ଅତୋ ଯଦ୍ଵିପରୀତଂ ତଦହିତଂ ସଂପ୍ରଚକ୍ଷତେ

ଏହି ଶାସନର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ଭଲର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ଯାହାର ଶେଷରେ ଦଣ୍ଡ ଥାଏ; ଏହାକୁ ବିପରୀତ କିଛି ଅଛି କହିଲେ, ସେଠାରେ କେବଳ କ୍ଷତି ହୁଏ।

ହିତେ ସଦା ନିଷଣ୍ଣାନାମୀଶ୍ଵରସ୍ଯ ନିଦର୍ଶନମ୍ ସ କଥଂ ଦୁଷ୍ଯତେ ସଦ୍ଭିରସତାମେଵ ନିଗ୍ରହାତ୍

ଯେମାନେ ସଦା ଭଲ କାମରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦେଖାଣା। ତେଣୁ, ଭଲମନ୍ୟମାନେ ମାତ୍ର ଖରାପମାନେକୁ ଦମନ କରନ୍ତି, ତାହେଲେ ସେମାନେ କିପରି ଦୋଷୀ ହେବେ?

ଅଯୁକ୍ତକାରିଣୋ ଲୋକେ ଗର୍ହଣୀଯାଵିଵେକିତା ଯଦୁଦ୍ଵେଜଯତେ ଲୋକନ୍ତଦଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ

ଏହି ସଂସାରରେ ଯେମାନେ ଭୁଲ କାମ କରନ୍ତି ଓ ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ନିନ୍ଦାଯୋଗ୍ୟ। ଯାହା ଲୋକଙ୍କୁ ଅସ୍ଥିର କରେ, ତାହାକୁ ଅଯୋଗ୍ୟ କୁହାଯାଏ।

ସର୍ଵୋ ଽପି ନିଗ୍ରହୋ ଲୋକେ ନ ଚ ଵିଦ୍ଵେଷପୂର୍ଵକଃ ନ ହି ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ପିତା ପୁତ୍ରଂ ଯୋ ନିଗୃହ୍ଯାତି ଶିକ୍ଷଯେତ୍

ସଂସାରରେ ସମସ୍ତ ଦମନ ଘୃଣା ଦ୍ୱାରା ହୁଏନାହିଁ; ଯେମିତି ବାପା ଝିଅପୁଅକୁ ଶିଖାଇବା ପାଇଁ ଦମନ କରେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ଘୃଣା କରେନାହିଁ।

ମାଧ୍ଯସ୍ଥେନାପି ନିଗ୍ରାହ୍ଯାନ୍ଯୋ ନିଗୃହ୍ଣାତି ମାର୍ଗତଃ ତସ୍ଯାପ୍ଯଵଶ୍ଯଂ ଯତ୍କିଂଚିନ୍ନୈର୍ଘୃଣ୍ଯମନୁଵର୍ତତେ

ଏକ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକତା ପଡିଲେ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ଦମନ କରିବା ଉଚିତ୍; କିନ୍ତୁ ଏହା କରିବା ସମୟରେ କିଛି କଠୋରତା ଆସିଯାଏ।

ଅନ୍ଯଥା ନ ହିନସ୍ତ୍ଯେଵ ସଦୋଷାନପ୍ଯସୌ ପରାନ୍ ହିନସ୍ତି ଚାଯମପ୍ଯଜ୍ଞାନ୍ପରଂ ମାଧ୍ଯସ୍ଥ୍ଯମାଚରନ୍

ନହେଲେ, ସେ ଅନ୍ୟମାନେ ଭୁଲ କଲେ ମଧ୍ୟ କେବେ ତାଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରେନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଅଜ୍ଞାନରେ ମଧ୍ୟସ୍ଥତା ଅନୁସରିଲେ, ସେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ।

ତସ୍ମାଦ୍ଦୁଃଖାତ୍ମିକାଂ ହିଂସାଂ କୁର୍ଵାଣୋ ଯଃ ସନିର୍ଘୃଣଃ ଇତି ନିର୍ବଂଧଯଂତ୍ଯେକେ ନିଯମୋ ନେତି ଚାପରେ

ତେଣୁ, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଦୟା ନଥିବା ଦୁଃଖଦାୟକ କାମ କରାଯାଏ—କିଏ କହନ୍ତି ଏହା ସବୁବେଳେ ନିଷିଦ୍ଧ, ଆଉ କିଏ କହନ୍ତି ନୁହେଁ।

ନିଦାନଜ୍ଞସ୍ଯ ଭିଷଜୋ ରୁଗ୍ଣୋ ହିଂସାଂ ପ୍ରଯୁଂଜତଃ ନ କିଂଚିଦପି ନୈର୍ଘୃଣ୍ଯଂ ଘୃଣୈଵାତ୍ର ପ୍ରଯୋଜିକା

ଯେତେବେଳେ ଏକ ଡାକ୍ତର ରୋଗୀଙ୍କ ରୋଗ ଜାଣି ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ କିଛି କଷ୍ଟ ଦେଉଛନ୍ତି, ସେଠାରେ କୌଣସି କଠୋରତା ନାହିଁ; ଏଠାରେ କେବଳ ଦୟା ଦ୍ୱାରା ଏହି କାମ ହୁଏ।

ଘୃଣାପି ନ ଗୁଣାଯୈଵ ହିଂସ୍ରେଷୁ ପ୍ରତିଯୋଗିଷୁ ତାଦୃଶେଷୁ ଘୃଣୀ ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯା ଘୃଣାନ୍ତରିତନିର୍ଘୃଣଃ

ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟମାନେକୁ କ୍ଷତି କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସଦା ଦୟା ଦେଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ, ଭୁଲରେ ଦୟା ଦେଖାଇଲେ, ତାହା ଅସମ୍ବେଦନଶୀଳତା ହେଉଛି।

ଉପେକ୍ଷାପୀହ ଦୋଷାହ ରକ୍ଷ୍ଯେଷୁ ପ୍ରତିଯୋଗିଷୁ ଶକ୍ତୌ ସତ୍ଯାମୁପେକ୍ଷାତୋ ରକ୍ଷ୍ଯସ୍ସଦ୍ଯୋ ଵିପଦ୍ଯତେ

ଯେଉଁଠାରେ ସୁରକ୍ଷା କରିବାର ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅବହେଳା କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ଏହା ଦୋଷ। ଅବହେଳା କଲେ, ଯେଉଁଠି ସୁରକ୍ଷା ଦରକାର, ସେଠି ସହଜରେ କ୍ଷତି ହୁଏ।

ସର୍ପସ୍ଯା ଽ ଽସ୍ଯଗତମ୍ପଶ୍ଯନ୍ଯସ୍ତୁ ରକ୍ଷ୍ଯମୁପେକ୍ଷତେ ଦୋଷାଭାସାନ୍ସମୁତ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଫଲତଃ ସୋ ଽପି ନିର୍ଘୃଣଃ

ଯଦି କେହି ସାପକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ସୁରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଅବହେଳା କରେ, କେବଳ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଦୋଷ ଭାବି, ତେବେ ଶେଷରେ ସେ ମଧ୍ୟ ଅସମ୍ବେଦନଶୀଳ ହୁଏ।

ତସ୍ମାଦ୍ ଘୃଣା ଗୁଣାଯୈଵ ସର୍ଵଥେତି ନ ସଂମତମ୍ ସଂମତଂ ପ୍ରାପ୍ତକାମିତ୍ଵଂ ସର୍ଵଂ ତ୍ଵନ୍ଯଦସମ୍ମତମ୍

ତେଣୁ, ସବୁବେଳେ ଦୟା ଭଲ ହୁଏ ବୋଲି ମନାଯାଏନାହିଁ; ଯାହା ଆବଶ୍ୟକ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରେ, କେବଳ ସେଠାରେ ଏହା ମନ୍ୟ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

ମୂର୍ତ୍ଯାତ୍ମସ୍ଵପି ରାଗାଦ୍ଯା ଦୋଷାଃ ସନ୍ତ୍ଯେଵ ଵସ୍ତୁତଃ ତଥାପି ତେଷାମେଵୈତେ ନ ଶିଵସ୍ଯ ତୁ ସର୍ଵଥା ଅଗ୍ନାଵପି ସମାଵିଷ୍ଟଂ ତାମ୍ରଂ ଖଲୁ ସକାଲିକମ୍

ଦେହୀ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୋଷ ସତ୍ୟରେ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୋଷମାନେ କେବଳ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ଶିବଙ୍କ ପାଇଁ କେବେ ନୁହେଁ—ଯେପରି ତାମ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ପଡିଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଲଗା ରହିଥାଏ।

ଇତି ନାଗ୍ନିରସୌ ଦୁଷ୍ଯେତ୍ତାମ୍ରସଂସର୍ଗକାରଣାତ୍ ନାଗ୍ନେରଶୁଚିସଂସର୍ଗାଦଶୁଚିତ୍ଵମପେକ୍ଷତେ

ଏହିପରି, ତାମ୍ର ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଅଗ୍ନି ଅଶୁଦ୍ଧ ହୁଏନାହିଁ; ଅଗ୍ନି ଅଶୁଦ୍ଧ ସାମଗ୍ରୀ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଅଶୁଦ୍ଧ ହୁଏନାହିଁ, ତାମ୍ର ଅଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।

ଅଶୁଚେସ୍ତ୍ଵଗ୍ନିସଂଯୋଗାଚ୍ଛୁଚିତ୍ଵମପି ଜାଯତେ ଏଵଂ ଶୋଧ୍ଯାତ୍ମସଂସର୍ଗାନ୍ନ ହ୍ଯଶୁଦ୍ଧଃ ଶିଵୋ ଭଵେତ୍

କିନ୍ତୁ ଅଗ୍ନି ସହିତ ଯୋଗ ହେଲେ, ଅଶୁଦ୍ଧ ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ; ଏହିପରି, ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଶିବ କେବେ ଅଶୁଦ୍ଧ ହୁଏନାହିଁ।

ଶିଵସଂସର୍ଗତସ୍ତ୍ଵେଷ ଶୋଧ୍ଯାତ୍ମୈଵ ହି ଶୁଧ୍ଯତି ଅଯସ୍ଯଗ୍ନୌ ସମାଵିଷ୍ଟେ ଦାହୋ ଽଗ୍ନେରେଵ ନାଯସଃ

ଶିବଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଅଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ଯେପରି ଲୋହାକୁ ଅଗ୍ନିରେ ରଖିଲେ ଜଳିବା ଅଗ୍ନିର ଗୁଣ, ଲୋହାର ନୁହେଁ।

ମୂର୍ତାତ୍ମନ୍ଯେଵମୈଶ୍ଵର୍ଯମୀଶ୍ଵରସ୍ଯୈଵ ନାତ୍ମନାମ୍ ନ ହି କାଷ୍ଠଂ ଜ୍ଵଲତ୍ଯୂର୍ଧ୍ଵମଗ୍ନିରେଵ ଜ୍ଵଲତ୍ଯସୌ

ଦେହଧାରୀ ଆତ୍ମାରେ ଶାସନ କେବଳ ଭଗବାନଙ୍କର, ଆତ୍ମାମାନଙ୍କର ନୁହେଁ; କାଠି ଉପରକୁ ଜଳେ ନାହିଁ, ଅଗ୍ନି ହିଁ ଜଳେ।

କାଷ୍ଠସ୍ଯାଂଗାରତା ନାଗ୍ନେରେଵମତ୍ରାପି ଯୋଜ୍ଯତାମ୍ ଅତ ଏଵ ଜଗତ୍ଯସ୍ମିନ୍କାଷ୍ଠପାଷାଣମୃତ୍ସ୍ଵପି

କାଠିର କୋଇଳା ହେବା ଗୁଣ କାଠିର, ଅଗ୍ନିର ନୁହେଁ; ଏହିପରି, ଏହି ସଂସାରରେ କାଠି, ପାଥର କିମ୍ବା ମାଟିରେ—

ଶିଵାଵେଶଵଶାଦେଵ ଶିଵତ୍ଵମୁପଚର୍ଯତେ ମୈତ୍ର୍ଯାଦଯୋ ଗୁଣା ଗୌଣାସ୍ତସ୍ମାତ୍ତେ ଭିନ୍ନଵୃତ୍ତଯଃ

ଶିବଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ମାନେ ଶିବତ୍ୱ ପାଇଥାନ୍ତି; ମୈତ୍ରୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣଗୁଡିକ ଦ୍ୱିତୀୟ, ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଭିନ୍ନ।

ତୈର୍ଗୁଣୈରୁପରକ୍ତାନାଂ ଦୋଷାଯ ଚ ଗୁଣାଯ ଚ ଯତ୍ତୁ ଗୌଣମଗୌଣଂ ଚ ତତ୍ସର୍ଵମନୁଗୃହ୍ଣତଃ ନ ଗୁଣାଯ ନ ଦୋଷାଯ ଶିଵସ୍ଯ ଗୁଣଵୃତ୍ତଯଃ

ଏହି ଗୁଣମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଉପରେ ରହିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଉପକାର କିମ୍ବା ଅପକାର କରିପାରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯାହା ମୂଳ ନୁହେଁ, ସେ ସବୁକୁ ଭଗବାନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି—ଶିବଙ୍କ ଗୁଣ କେବେ ଉପକାର କିମ୍ବା ଅପକାର ପାଇଁ ନୁହେଁ।

ନ ଚାନୁଗ୍ରହଶବ୍ଦାର୍ଥଂ ଗୌଣମାହୁର୍ଵିପଶ୍ଚିତଃ ସଂସାରମୋଚନଂ କିଂ ତୁ ଶୈଵମାଜ୍ଞାମଯଂ ହିତମ୍

ପଣ୍ଡିତମାନେ 'ଅନୁଗ୍ରହ' ଶବ୍ଦକୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ମନେ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତି ହେଉଛି ସତ୍ୟ ଉପକାର, ଯାହା ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଓ ଶୁଭ।

ହିତଂ ତଦାଜ୍ଞାକରଣଂ ଯଦ୍ଧିତଂ ତଦନୁଗ୍ରହଃ ସର୍ଵଂ ହିତେ ନିଯୁଞ୍ଜାଵଃ ସର୍ଵାନୁଗ୍ରହକାରକଃ

ଭଗବାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ କରାଯାଇଥିବା କାମ ଉପକାରକ; ସେହି ଉପକାର ହେଉଛି ଅନୁଗ୍ରହ। ଆମେ ସବୁକୁ ଭଲ କାମରେ ଲାଗିଦେବା ଉଚିତ, କାରଣ ଭଗବାନ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପକାରକ।

ଯସ୍ତୂପକାରଶବ୍ଦାର୍ଥସ୍ତମପ୍ଯାହୁରନୁଗ୍ରହମ୍ ତସ୍ଯାପି ହିତରୂପତ୍ଵାଚ୍ଛିଵଃ ସର୍ଵୋପକାରକଃ

'ସହାୟତା' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥକୁ ମଧ୍ୟ ଅନୁଗ୍ରହ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କାରଣ ଏହା ମଧ୍ୟ ଉପକାରର ରୂପ; ଏହିପରି ଶିବ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପକାରକ।

ହିତେ ସଦା ନିଯୁକ୍ତଂ ତୁ ସର୍ଵଂ ଚିଦଚିଦାତ୍ମକମ୍ ସ୍ଵଭାଵପ୍ରତିବନ୍ଧଂ ତତ୍ସମଂ ନ ଲଭତେ ହିତମ୍

ଚେତନ ଓ ଅଚେତନ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ସଦା ଉପକାରରେ ଲାଗିଥାଏ; କିନ୍ତୁ ନିଜ ଗୁଣର ବାଧା ଦ୍ୱାରା ସମାନ ଉପକାର ପାଉନଥାଏ।

ଯଥା ଵିକାସଯତ୍ଯେଵ ରଵିଃ ପଦ୍ମାନି ଭାନୁଭିଃ ସମଂ ନ ଵିକସନ୍ତ୍ଯେଵ ସ୍ଵସ୍ଵଭାଵାନୁରୋଧତଃ

ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାହାର କିରଣରେ ପଦ୍ମଗୁଡିକୁ ଖିଲାଏ, ତଥାପି ସମସ୍ତ ପଦ୍ମ ସମାନ ଭାବରେ ଖିଲେ ନାହିଁ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ଗୁଣ ଅନୁଯାୟୀ।