ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଅନୁଗ୍ରାହ୍ଯନପେକ୍ଷୋ ଽସ୍ତି ନ ହି କଶ୍ଚିଦନୁଗ୍ରହଃ ଅତଃ ସ୍ଵାତନ୍ତ୍ର୍ଯଶବ୍ଦାର୍ଥାନନପେକ୍ଷତ୍ଵଲକ୍ଷଣଃ

ଯାହାକୁ ଦୟା କରିବାକୁ ହେବ, ତାହାର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଦୟା ନୁହେଁ; ଏହିପରି, 'ସ୍ୱାଧୀନତା' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଅନ୍ୟରେ ନିର୍ଭର ନ ହେବା।

ଏତତ୍ପୁନରନୁଗ୍ରାହ୍ଯଂ ପରତଂତ୍ରଂ ତଦିଷ୍ଯତେ ଅନୁଗ୍ରହାଦୃତେ ତସ୍ଯ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତ୍ଯୋରନନ୍ଵଯାତ୍

ଯଦି ଦୟା ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି ଅନ୍ୟରେ ନିର୍ଭର ଥାଏ, ତେବେ ତାକୁ ଏଭଳି ମନାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଦୟା ବିନା ତାହା ପାଇଁ ଭୋଗ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

ମୂର୍ତାତ୍ମନୋ ଽପ୍ଯନୁଗ୍ରାହ୍ଯା ଶିଵାଜ୍ଞାନନିଵର୍ତନାତ୍ ଅଜ୍ଞାନାଧିଷ୍ଠିତଂ ଶମ୍ଭୋର୍ନ କିଂଚିଦିହ ଵିଦ୍ଯତେ

ଦେହଧାରୀ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦୟା ଦେଖାଯାଏ କିମ୍ବା ହଟାଯାଏ; ଏହି ଜଗତରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଛଡ଼ା କିଛି ଅଛିନାହିଁ।

ଯେନୋପଲଭ୍ଯତେ ଽସ୍ମାଭିସ୍ସକଲେନାପି ନିଷ୍କଲଃ ସ ମୂର୍ତ୍ଯାତ୍ମା ଶିଵଃ ଶୈଵମୂର୍ତିରିତ୍ଯୁପଚର୍ଯତେ

ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ନିରାକାରଙ୍କୁ ଆକାର ମାଧ୍ୟମରେ ଅନୁଭବ କରୁ, ସେଇ ଶିବଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତିସ୍ୱରୂପ ଅଟୁଟ ଅଛି—ତାଙ୍କୁ ସାଧାରଣ ଭାବରେ 'ଶୈବ ମୂର୍ତ୍ତି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ନ ହ୍ଯସୌ ନିଷ୍କଲଃ ସାକ୍ଷାଚ୍ଛିଵଃ ପରମକାରଣମ୍ ସାକାରେଣାନୁଭାଵେନ କେନାପ୍ଯନୁପଲକ୍ଷିତଃ

କାରଣ, ସେଇ ନିରାକାର ଶିବ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାରଣ, କେହିଁଠି ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଆକାରରେ ଦେଖିପାରିନାହାନ୍ତି।

ପ୍ରମାଣଗମ୍ଯତାମାତ୍ରଂ ତତ୍ସ୍ଵଭାଵୋପପାଦକମ୍ ନ ତାଵତାତ୍ରୋପେକ୍ଷାଧୀରୁପଲକ୍ଷଣମଂତରା

ମାନ୍ୟ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରିପାରିବା ଓ ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ବୁଝାଇବା ପାଇଁ ଏହି ନାମ ଦିଆଯାଇଛି; ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅବହେଳା କିମ୍ବା ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଚିହ୍ନ ନାହିଁ।

ଆତ୍ମୋପମୋଲ୍ଵଣଂ ସାକ୍ଷାନ୍ମୂର୍ତିରେଵ ହି କାଚନ ଶିଵସ୍ଯ ମୂର୍ତିର୍ମୂର୍ତ୍ଯାତ୍ମା ପରସ୍ତସ୍ଯୋପଲକ୍ଷଣମ୍

ଯେପରି ନିଜ ସହିତ ତୁଳନା କରିପାରିବା ଯଥାର୍ଥ ଆକାରକୁ ମୂର୍ତ୍ତି କୁହାଯାଏ, ଶିବଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି, ଯାହାର ସ୍ୱରୂପ ମୂର୍ତ୍ତି, ସେ ତାଙ୍କର ପରମତ୍ୱର ଚିହ୍ନ।

ଯଥା କାଷ୍ଠେଷ୍ଵନାରୂଢୋ ନ ଵହ୍ନିରୁପଲଭ୍ଯତେ ଏଵଂ ଶିଵୋ ଽପି ମୂର୍ତ୍ଯାତ୍ମନ୍ଯନାରୂଢ ଇତି ସ୍ଥିତିଃ

ଯେପରି କାଠରେ ଅଗ୍ନି ଉପସ୍ଥିତ ନଥିଲେ ଦେଖିହେବାକୁ ମିଳେନାହିଁ, ସେପରି ଶିବ ମୂର୍ତ୍ତିସ୍ୱରୂପରେ ପ୍ରକଟ ନହେଲେ ଦେଖିହେବାକୁ ମିଳେନାହିଁ—ଏହି ହେଉଛି ତାଙ୍କର ଅବସ୍ଥା।

ଯଥାଗ୍ନିମାନଯେତ୍ଯୁକ୍ତେ ଜ୍ଵଲତ୍କାଷ୍ଠାଦୃତେ ସ୍ଵଯମ୍ ନାଗ୍ନିରାନୀଯତେ ତଦ୍ଵତ୍ପୂଜ୍ଯୋ ମୂର୍ତ୍ଯାତ୍ମନା ଶିଵଃ

ଯେପରି 'ଅଗ୍ନି ଆଣ' ବୋଲି କୁହିଲେ ଜଳୁଥିବା କାଠ ବ୍ୟତୀତ ଅଗ୍ନି ଆଣିହେବା ଯାଏନାହିଁ, ସେପରି ଶିବଙ୍କୁ ମୂର୍ତ୍ତିସ୍ୱରୂପରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଅତ ଏଵ ହି ପୂଜାଦୌ ମୂର୍ତ୍ଯାତ୍ମପରିକଲ୍ପନମ୍ ମୂର୍ତ୍ଯାତ୍ମନି କୃତଂ ସାକ୍ଷାଚ୍ଛିଵ ଏଵ କୃତଂ ଯତଃ

ଏହି କାରଣରୁ ପୂଜାର ଆରମ୍ଭରେ ମୂର୍ତ୍ତିସ୍ୱରୂପର କଳ୍ପନା କରାଯାଏ; ମୂର୍ତ୍ତିସ୍ୱରୂପରେ ଯାହା କରାଯାଏ, ସେହିଟି ନିଜେ ଶିବଙ୍କୁ କରାଯାଏ।

ଲିଂଗାଦାଵପି ତତ୍କୃତ୍ଯମର୍ଚାଯାଂ ଚ ଵିଶେଷତଃ ତତ୍ତନ୍ମୂର୍ତ୍ଯାତ୍ମଭାଵେନ ଶିଵୋ ଽସ୍ମାଭିରୁପାସ୍ଯତେ

ଲିଙ୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ୍ୟରେ, ବିଶେଷକରି ପୂଜାରେ, ଆମେ ଶିବଙ୍କୁ ସେହି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମୂର୍ତ୍ତିସ୍ୱରୂପରେ ଉପାସନା କରିଥାଉ।

ଯଥାନୁଗୃହ୍ଯତେ ସୋ ଽପି ମୂର୍ତ୍ଯାତ୍ମା ପାରମେଷ୍ଠିନା ତଥା ମୂର୍ତ୍ଯାତ୍ମନିଷ୍ଠେନ ଶିଵେନ ପଶଵୋ ଵଯମ୍

ଯେପରି ପରମେଶ୍ୱର ମୂର୍ତ୍ତିସ୍ୱରୂପକୁ କୃପା କରନ୍ତି, ସେପରି ମୂର୍ତ୍ତିସ୍ୱରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ ଶିବ ଆମ ପଶୁମାନେ ଉପରେ କୃପା କରନ୍ତି।

ଲୋକାନୁଗ୍ରହଣାଯୈଵ ଶିଵେନ ପରମେଷ୍ଠିନା ସଦାଶିଵାଦଯସ୍ସର୍ଵେ ମୂର୍ତ୍ଯାତ୍ମନୋ ଽପ୍ଯଧିଷ୍ଠିତାଃ

ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ପରମେଶ୍ୱର ଶିବ ସଦାଶିବ ଆଦି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୂର୍ତ୍ତିସ୍ୱରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ କରିଛନ୍ତି।

ଆତ୍ମନାମେଵ ଭୋଗାଯ ମୋକ୍ଷାଯ ଚ ଵିଶେଷତଃ ତତ୍ତ୍ଵାତତ୍ତ୍ଵସ୍ଵରୂପେଷୁ ମୂର୍ତ୍ଯାତ୍ମସୁ ଶିଵାନ୍ଵଯଃ

ଆତ୍ମାମାନେ ଭୋଗ ଓ ବିଶେଷକରି ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ, ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଅତତ୍ତ୍ୱର ମୂର୍ତ୍ତିସ୍ୱରୂପରେ ଶିବଙ୍କ ସଂଯୋଗ ଅଛି।

ଭୋଗଃ କର୍ମଵିପାକାତ୍ମା ସୁଖଦୁଃଖାତ୍ମକୋ ମତଃ ନ ଚ କର୍ମ ଶିଵୋ ଽସ୍ତୀତି ତସ୍ଯ ଭୋଗଃ କିମାତ୍ମକଃ

ଭୋଗ କର୍ମର ଫଳ, ଯାହା ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖର ରୂପ; କିନ୍ତୁ ଶିବଙ୍କର କୌଣସି କର୍ମ ନାହିଁ, ତେଣୁ ତାଙ୍କର କେମିତି ଭୋଗ ହେବ?

ସର୍ଵଂ ଶିଵୋ ଽନୁଗୃହ୍ଣାତି ନ ନିଗୃହ୍ଣାତି କିଂଚନ ନିଗୃହ୍ଣତାଂ ତୁ ଯେ ଦୋଷାଶ୍ଶିଵେ ତେଷାମସଂଭଵାତ୍

ଶିବ ସବୁକିଛି ଦେଇଥାନ୍ତି, କିଛି ରୋକି ରଖନ୍ତି ନାହିଁ; ଯେମାନେ ରୋକନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଦୋଷ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଏମିତି ଦୋଷ କେବେ ଶିବଙ୍କୁ ହୁଏନାହିଁ।

ଯେ ପୁନର୍ନିଗ୍ରହାଃ କେଚିଦ୍ବ୍ରହ୍ମାଦିଷୁ ନିଦର୍ଶିତାଃ ତେ ଽପି ଲୋକହିତାଯୈଵ କୃତାଃ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠମୂର୍ତିନା

ଯେଉଁ ନିଗ୍ରହ କାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କରନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ ରୂପ ଶିବ ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ କରନ୍ତି।

ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡସ୍ଯାଧିପତ୍ଯଂ ହି ଶ୍ରୀକଣ୍ଠସ୍ଯ ନ ସଂଶଯଃ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠାଖ୍ଯାଂ ଶିଵୋ ମୂର୍ତିଂ କ୍ରୀଡତୀମଧିତିଷ୍ଠତି

ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଅଧିପତ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠଙ୍କର; ଶିବ ଖେଳମୟ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ବିରାଜିତା।

ସଦୋଷା ଏଵ ଦେଵାଦ୍ଯା ନିଗୃହୀତା ଯଥୋଦିତମ୍ ତତସ୍ତେପି ଵିପାପ୍ମାନଃ ପ୍ରଜାଶ୍ଚାପି ଗତଜ୍ଵରାଃ

ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦୋଷୀ ଥିଲେ ଏବଂ ନିଗ୍ରହିତ, ସେମାନେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

ନିଗ୍ରହୋ ଽପି ସ୍ଵରୂପେଣ ଵିଦୁଷାଂ ନ ଜୁଗୁପ୍ସିତଃ ଅତ ଏଵ ହି ଦଣ୍ଡ୍ଯେଷୁ ଦଣ୍ଡୋ ରାଜ୍ଞାଂ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ

ନିଗ୍ରହ ତାହାର ସ୍ୱଭାବରୁ ଜଣାଶୁଣା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ନିନ୍ଦାନୀୟ ନୁହେଁ; ଏହି କାରଣରୁ ଦଣ୍ଡଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ରାଜାମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।

ଯତ୍ସିଦ୍ଧିରୀଶ୍ଵରତ୍ଵେନ କାର୍ଯଵର୍ଗସ୍ଯ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ ନ ସ ଚେଦୀଶତାଂ କୁର୍ଯାଜ୍ଜଗତଃ କଥମୀଶ୍ଵରଃ

ଯେଉଁ ସିଦ୍ଧି ଭଗବାନ୍ ଭାବେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଷ୍ପାଦନ, ଯଦି ସେ ଜଗତରେ ଅଧିପତ୍ୟ କରିନଥାନ୍ତି, ତେବେ କିପରି ସେ ଏହାର ଭଗବାନ୍ ହେବେ?

ଈଶେଚ୍ଛା ଚ ଵିଧାତୃତ୍ଵଂ ଵିଧେରାଜ୍ଞାପନଂ ପରମ୍ ଆଜ୍ଞାଵଶ୍ଯମିଦଂ କୁର୍ଯାନ୍ନ କୁର୍ଯାଦିତି ଶାସନମ୍

ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ସୃଷ୍ଟିର ଶକ୍ତି ଅଛି; ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଆଦେଶ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସେଠାରେ କହାଯାଏ: 'ଏହି କାମ କରିବା ଦରକାର, ଏହା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ'—ଏହି ହେଉଛି ନିୟମ।

ତଚ୍ଛାସନାନୁଵର୍ତିତ୍ଵଂ ସାଧୁଭାଵସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣମ୍ ଵିପରୀତସମାଧୋଃ ସ୍ଯାନ୍ନ ସର୍ଵଂ ତତ୍ତୁ ଦୃଶ୍ଯତେ

ସେଇ ନିୟମକୁ ମାନି ଚାଲିବା ହେଉଛି ଭଲମନ୍ୟତାର ଚିହ୍ନ; ଯଦି ଏହାକୁ ଅମାନି କାମ କରାଯାଏ, ତେବେ ଏହା ଭଲମନ୍ୟତା ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ କାମ ଏଭଳି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

ସାଧୁ ସଂରକ୍ଷଣୀଯଂ ଚେଦ୍ଵିନିଵର୍ତ୍ଯମସାଧୁ ଯତ୍ ନିଵର୍ତତେ ଚ ସାମାଦେରଂତେ ଦଣ୍ଡୋ ହି ସାଧନମ୍

ଯଦି କିଛି ଭଲ, ତାହାକୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍; ଯଦି ଭଲ ନୁହେଁ, ତାହାକୁ ଛାଡିଦେବା ଉଚିତ୍। ଯଦି ଭଲ କଥାରେ କାମ ହୁଏନି, ତେବେ ଶାସନ ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଠିକ୍ କରାଯାଏ।

ହିତାର୍ଥଲକ୍ଷଣଂ ଚେଦଂ ଦଣ୍ଡାନ୍ତମନୁଶାସନମ୍ ଅତୋ ଯଦ୍ଵିପରୀତଂ ତଦହିତଂ ସଂପ୍ରଚକ୍ଷତେ

ଏହି ଶାସନର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ଭଲର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ଯାହାର ଶେଷରେ ଦଣ୍ଡ ଥାଏ; ଏହାକୁ ବିପରୀତ କିଛି ଅଛି କହିଲେ, ସେଠାରେ କେବଳ କ୍ଷତି ହୁଏ।

ହିତେ ସଦା ନିଷଣ୍ଣାନାମୀଶ୍ଵରସ୍ଯ ନିଦର୍ଶନମ୍ ସ କଥଂ ଦୁଷ୍ଯତେ ସଦ୍ଭିରସତାମେଵ ନିଗ୍ରହାତ୍

ଯେମାନେ ସଦା ଭଲ କାମରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦେଖାଣା। ତେଣୁ, ଭଲମନ୍ୟମାନେ ମାତ୍ର ଖରାପମାନେକୁ ଦମନ କରନ୍ତି, ତାହେଲେ ସେମାନେ କିପରି ଦୋଷୀ ହେବେ?

ଅଯୁକ୍ତକାରିଣୋ ଲୋକେ ଗର୍ହଣୀଯାଵିଵେକିତା ଯଦୁଦ୍ଵେଜଯତେ ଲୋକନ୍ତଦଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ

ଏହି ସଂସାରରେ ଯେମାନେ ଭୁଲ କାମ କରନ୍ତି ଓ ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ନିନ୍ଦାଯୋଗ୍ୟ। ଯାହା ଲୋକଙ୍କୁ ଅସ୍ଥିର କରେ, ତାହାକୁ ଅଯୋଗ୍ୟ କୁହାଯାଏ।

ସର୍ଵୋ ଽପି ନିଗ୍ରହୋ ଲୋକେ ନ ଚ ଵିଦ୍ଵେଷପୂର୍ଵକଃ ନ ହି ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ପିତା ପୁତ୍ରଂ ଯୋ ନିଗୃହ୍ଯାତି ଶିକ୍ଷଯେତ୍

ସଂସାରରେ ସମସ୍ତ ଦମନ ଘୃଣା ଦ୍ୱାରା ହୁଏନାହିଁ; ଯେମିତି ବାପା ଝିଅପୁଅକୁ ଶିଖାଇବା ପାଇଁ ଦମନ କରେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ଘୃଣା କରେନାହିଁ।

ମାଧ୍ଯସ୍ଥେନାପି ନିଗ୍ରାହ୍ଯାନ୍ଯୋ ନିଗୃହ୍ଣାତି ମାର୍ଗତଃ ତସ୍ଯାପ୍ଯଵଶ୍ଯଂ ଯତ୍କିଂଚିନ୍ନୈର୍ଘୃଣ୍ଯମନୁଵର୍ତତେ

ଏକ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକତା ପଡିଲେ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ଦମନ କରିବା ଉଚିତ୍; କିନ୍ତୁ ଏହା କରିବା ସମୟରେ କିଛି କଠୋରତା ଆସିଯାଏ।