ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଅଲୋକଵିଦିତୈସ୍ତୈସ୍ତୈର୍ଵୃତ୍ତୈରାନନ୍ଦସୁନ୍ଦରୈଃ ଅଂଗହାରସ୍ଵସେନେଦମସକୃଚ୍ଚାଲିତଂ ଜଗତ୍

ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ, ଯାହା ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କୁ ଅଜଣା, ପୁଣିପୁଣି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଉତ୍ପାତ କରିଦେଲା।

ଶାନ୍ତ ଏଵ ସଦା ସର୍ଵମନୁଗୃହ୍ଣାତି ଚେଚ୍ଛିଵଃ ସର୍ଵାଣି ପୂରଯେଦେଵ କଥଂ ଶକ୍ତେନ ମୋଚଯେତ୍

ଯଦି ଶିବ ନିତ୍ୟ ଶାନ୍ତ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦୟା କରନ୍ତି, ତେବେ ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ କିପରି କାହାକୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇପାରିବେ?

ଅନାଦିକର୍ମ ଵୈଚିତ୍ର୍ଯମପି ନାତ୍ର ନିଯାମକମ୍ କାରଣଂ ଖଲୁ କର୍ମାପି ଭଵେଦୀଶ୍ଵରକାରିତମ୍

ଅନାଦି କର୍ମର ବିଭିନ୍ନତା ଏଠାରେ ନିର୍ଣ୍ଣୟକ ନୁହେଁ; କାରଣ ହେଉଛି, କର୍ମ ମଧ୍ୟ ଭଗବାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।

କିମତ୍ର ବହୁନୋକ୍ତେନ ନାସ୍ତିକ୍ଯଂ ହେତୁକାରକମ୍ ଯଥା ହ୍ଯାଶୁ ନିଵର୍ତେତ ତଥା କଥଯ ମାରୁତ

ଏଠାରେ ବହୁତ କଥା କହିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ; ନାସ୍ତିକତା କାରଣ ନୁହେଁ। ହେ ବାୟୁ, ଏହା କିପରି ଶୀଘ୍ର ଦୂର ହେବ, ତୁମେ କହ।

ସ୍ଥନେ ସଂଶଯିତଂ ଵିପ୍ରା ଭଵଦ୍ଭିର୍ହେତୁଚୋଦିତୈଃ ଜିଜ୍ଞାସା ହି ନ ନାସ୍ତିକ୍ଯଂ ସାଧଯେତ୍ସାଧୁବୁଦ୍ଧିଷୁ

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ତୁମେ ଯେଉଁ ସନ୍ଦେହ ତର୍କ କରିଛ, ସେଠାରେ ଉଚିତ। କାରଣ, ଜିଜ୍ଞାସା କେବେ ଭଲ ମନ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମନରେ ନାସ୍ତିକତା ସ୍ଥାପନ କରେନାହିଁ।

ପ୍ରମଣମତ୍ର ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସତାମ୍ମୋହନିଵର୍ତକମ୍ ଅସତାଂ ତ୍ଵନ୍ଯଥାଭାଵଃ ପ୍ରସାଦେନ ଵିନା ପ୍ରଭୋଃ

ଏଠାରେ ମୁଁ ଏମିତି ଉପାୟ କହିବି, ଯାହା ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ମୋହ ଦୂର କରେ; କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ପାଇଁ ଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥା ରହିଥାଏ, ଯଦି ଭଗବାନଙ୍କ କୃପା ନ ମିଳେ।

ଶିଵସ୍ଯ ପରିପୂର୍ଣସ୍ଯ ପରାନୁଗ୍ରହମନ୍ତରା ନ କିଂଚିଦପି କର୍ତଵ୍ଯମିତି ସାଧୁ ଵିନିଶ୍ଚିତମ୍

ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଯେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିବଙ୍କ ପରମ କୃପା ବିନା କିଛି କାମ ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ।

ସ୍ଵଭାଵ ଏଵ ପର୍ଯାପ୍ତଃ ପରାନୁଗ୍ରହକର୍ମଣି ଅନ୍ଯଥା ନିସ୍ସ୍ଵଭଵେନ ନ କିମପ୍ଯନୁଗୃହ୍ଯତେ

ପରମ କୃପା କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ନିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ୱଭାବ ଯଥେଷ୍ଟ; ଅନ୍ୟଥା, ଯାହାର ସ୍ୱଭାବ ନାହିଁ, ସେ କିଛି ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ।

ପରଂ ସର୍ଵମନୁଗ୍ରାହ୍ଯଂ ପଶୁପାଶାତ୍ମକଂ ଜଗତ୍ ପରସ୍ଯାନୁଗ୍ରହାର୍ଥଂ ତୁ ପତ୍ଯୁରାଜ୍ଞାସମନ୍ଵଯଃ

ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନରେ ପଡ଼ିଥିବା ଜଗତକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଦୟା କରିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ପରମ କୃପା ପାଇଁ ପତିଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସୃତ।

ପତିରାଜ୍ଞାପକଃ ସର୍ଵମନୁଗୃହ୍ଣାତି ସର୍ଵଦା ତଦର୍ଥମର୍ଥସ୍ଵୀକାରେ ପରତଂତ୍ରଃ କଥଂ ଶିଵଃ

ପତି ସଦା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଇ ଦୟା କରନ୍ତି; ତେବେ ଶିବ କିପରି କାହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଅନ୍ୟରେ ନିର୍ଭର କରିପାରିବେ?

ଅନୁଗ୍ରାହ୍ଯନପେକ୍ଷୋ ଽସ୍ତି ନ ହି କଶ୍ଚିଦନୁଗ୍ରହଃ ଅତଃ ସ୍ଵାତନ୍ତ୍ର୍ଯଶବ୍ଦାର୍ଥାନନପେକ୍ଷତ୍ଵଲକ୍ଷଣଃ

ଯାହାକୁ ଦୟା କରିବାକୁ ହେବ, ତାହାର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଦୟା ନୁହେଁ; ଏହିପରି, 'ସ୍ୱାଧୀନତା' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଅନ୍ୟରେ ନିର୍ଭର ନ ହେବା।

ଏତତ୍ପୁନରନୁଗ୍ରାହ୍ଯଂ ପରତଂତ୍ରଂ ତଦିଷ୍ଯତେ ଅନୁଗ୍ରହାଦୃତେ ତସ୍ଯ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତ୍ଯୋରନନ୍ଵଯାତ୍

ଯଦି ଦୟା ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି ଅନ୍ୟରେ ନିର୍ଭର ଥାଏ, ତେବେ ତାକୁ ଏଭଳି ମନାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଦୟା ବିନା ତାହା ପାଇଁ ଭୋଗ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

ମୂର୍ତାତ୍ମନୋ ଽପ୍ଯନୁଗ୍ରାହ୍ଯା ଶିଵାଜ୍ଞାନନିଵର୍ତନାତ୍ ଅଜ୍ଞାନାଧିଷ୍ଠିତଂ ଶମ୍ଭୋର୍ନ କିଂଚିଦିହ ଵିଦ୍ଯତେ

ଦେହଧାରୀ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦୟା ଦେଖାଯାଏ କିମ୍ବା ହଟାଯାଏ; ଏହି ଜଗତରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଛଡ଼ା କିଛି ଅଛିନାହିଁ।

ଯେନୋପଲଭ୍ଯତେ ଽସ୍ମାଭିସ୍ସକଲେନାପି ନିଷ୍କଲଃ ସ ମୂର୍ତ୍ଯାତ୍ମା ଶିଵଃ ଶୈଵମୂର୍ତିରିତ୍ଯୁପଚର୍ଯତେ

ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ନିରାକାରଙ୍କୁ ଆକାର ମାଧ୍ୟମରେ ଅନୁଭବ କରୁ, ସେଇ ଶିବଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତିସ୍ୱରୂପ ଅଟୁଟ ଅଛି—ତାଙ୍କୁ ସାଧାରଣ ଭାବରେ 'ଶୈବ ମୂର୍ତ୍ତି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ନ ହ୍ଯସୌ ନିଷ୍କଲଃ ସାକ୍ଷାଚ୍ଛିଵଃ ପରମକାରଣମ୍ ସାକାରେଣାନୁଭାଵେନ କେନାପ୍ଯନୁପଲକ୍ଷିତଃ

କାରଣ, ସେଇ ନିରାକାର ଶିବ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାରଣ, କେହିଁଠି ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଆକାରରେ ଦେଖିପାରିନାହାନ୍ତି।

ପ୍ରମାଣଗମ୍ଯତାମାତ୍ରଂ ତତ୍ସ୍ଵଭାଵୋପପାଦକମ୍ ନ ତାଵତାତ୍ରୋପେକ୍ଷାଧୀରୁପଲକ୍ଷଣମଂତରା

ମାନ୍ୟ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରିପାରିବା ଓ ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ବୁଝାଇବା ପାଇଁ ଏହି ନାମ ଦିଆଯାଇଛି; ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅବହେଳା କିମ୍ବା ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଚିହ୍ନ ନାହିଁ।

ଆତ୍ମୋପମୋଲ୍ଵଣଂ ସାକ୍ଷାନ୍ମୂର୍ତିରେଵ ହି କାଚନ ଶିଵସ୍ଯ ମୂର୍ତିର୍ମୂର୍ତ୍ଯାତ୍ମା ପରସ୍ତସ୍ଯୋପଲକ୍ଷଣମ୍

ଯେପରି ନିଜ ସହିତ ତୁଳନା କରିପାରିବା ଯଥାର୍ଥ ଆକାରକୁ ମୂର୍ତ୍ତି କୁହାଯାଏ, ଶିବଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି, ଯାହାର ସ୍ୱରୂପ ମୂର୍ତ୍ତି, ସେ ତାଙ୍କର ପରମତ୍ୱର ଚିହ୍ନ।

ଯଥା କାଷ୍ଠେଷ୍ଵନାରୂଢୋ ନ ଵହ୍ନିରୁପଲଭ୍ଯତେ ଏଵଂ ଶିଵୋ ଽପି ମୂର୍ତ୍ଯାତ୍ମନ୍ଯନାରୂଢ ଇତି ସ୍ଥିତିଃ

ଯେପରି କାଠରେ ଅଗ୍ନି ଉପସ୍ଥିତ ନଥିଲେ ଦେଖିହେବାକୁ ମିଳେନାହିଁ, ସେପରି ଶିବ ମୂର୍ତ୍ତିସ୍ୱରୂପରେ ପ୍ରକଟ ନହେଲେ ଦେଖିହେବାକୁ ମିଳେନାହିଁ—ଏହି ହେଉଛି ତାଙ୍କର ଅବସ୍ଥା।

ଯଥାଗ୍ନିମାନଯେତ୍ଯୁକ୍ତେ ଜ୍ଵଲତ୍କାଷ୍ଠାଦୃତେ ସ୍ଵଯମ୍ ନାଗ୍ନିରାନୀଯତେ ତଦ୍ଵତ୍ପୂଜ୍ଯୋ ମୂର୍ତ୍ଯାତ୍ମନା ଶିଵଃ

ଯେପରି 'ଅଗ୍ନି ଆଣ' ବୋଲି କୁହିଲେ ଜଳୁଥିବା କାଠ ବ୍ୟତୀତ ଅଗ୍ନି ଆଣିହେବା ଯାଏନାହିଁ, ସେପରି ଶିବଙ୍କୁ ମୂର୍ତ୍ତିସ୍ୱରୂପରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଅତ ଏଵ ହି ପୂଜାଦୌ ମୂର୍ତ୍ଯାତ୍ମପରିକଲ୍ପନମ୍ ମୂର୍ତ୍ଯାତ୍ମନି କୃତଂ ସାକ୍ଷାଚ୍ଛିଵ ଏଵ କୃତଂ ଯତଃ

ଏହି କାରଣରୁ ପୂଜାର ଆରମ୍ଭରେ ମୂର୍ତ୍ତିସ୍ୱରୂପର କଳ୍ପନା କରାଯାଏ; ମୂର୍ତ୍ତିସ୍ୱରୂପରେ ଯାହା କରାଯାଏ, ସେହିଟି ନିଜେ ଶିବଙ୍କୁ କରାଯାଏ।

ଲିଂଗାଦାଵପି ତତ୍କୃତ୍ଯମର୍ଚାଯାଂ ଚ ଵିଶେଷତଃ ତତ୍ତନ୍ମୂର୍ତ୍ଯାତ୍ମଭାଵେନ ଶିଵୋ ଽସ୍ମାଭିରୁପାସ୍ଯତେ

ଲିଙ୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ୍ୟରେ, ବିଶେଷକରି ପୂଜାରେ, ଆମେ ଶିବଙ୍କୁ ସେହି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମୂର୍ତ୍ତିସ୍ୱରୂପରେ ଉପାସନା କରିଥାଉ।

ଯଥାନୁଗୃହ୍ଯତେ ସୋ ଽପି ମୂର୍ତ୍ଯାତ୍ମା ପାରମେଷ୍ଠିନା ତଥା ମୂର୍ତ୍ଯାତ୍ମନିଷ୍ଠେନ ଶିଵେନ ପଶଵୋ ଵଯମ୍

ଯେପରି ପରମେଶ୍ୱର ମୂର୍ତ୍ତିସ୍ୱରୂପକୁ କୃପା କରନ୍ତି, ସେପରି ମୂର୍ତ୍ତିସ୍ୱରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ ଶିବ ଆମ ପଶୁମାନେ ଉପରେ କୃପା କରନ୍ତି।

ଲୋକାନୁଗ୍ରହଣାଯୈଵ ଶିଵେନ ପରମେଷ୍ଠିନା ସଦାଶିଵାଦଯସ୍ସର୍ଵେ ମୂର୍ତ୍ଯାତ୍ମନୋ ଽପ୍ଯଧିଷ୍ଠିତାଃ

ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ପରମେଶ୍ୱର ଶିବ ସଦାଶିବ ଆଦି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୂର୍ତ୍ତିସ୍ୱରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ କରିଛନ୍ତି।

ଆତ୍ମନାମେଵ ଭୋଗାଯ ମୋକ୍ଷାଯ ଚ ଵିଶେଷତଃ ତତ୍ତ୍ଵାତତ୍ତ୍ଵସ୍ଵରୂପେଷୁ ମୂର୍ତ୍ଯାତ୍ମସୁ ଶିଵାନ୍ଵଯଃ

ଆତ୍ମାମାନେ ଭୋଗ ଓ ବିଶେଷକରି ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ, ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଅତତ୍ତ୍ୱର ମୂର୍ତ୍ତିସ୍ୱରୂପରେ ଶିବଙ୍କ ସଂଯୋଗ ଅଛି।

ଭୋଗଃ କର୍ମଵିପାକାତ୍ମା ସୁଖଦୁଃଖାତ୍ମକୋ ମତଃ ନ ଚ କର୍ମ ଶିଵୋ ଽସ୍ତୀତି ତସ୍ଯ ଭୋଗଃ କିମାତ୍ମକଃ

ଭୋଗ କର୍ମର ଫଳ, ଯାହା ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖର ରୂପ; କିନ୍ତୁ ଶିବଙ୍କର କୌଣସି କର୍ମ ନାହିଁ, ତେଣୁ ତାଙ୍କର କେମିତି ଭୋଗ ହେବ?

ସର୍ଵଂ ଶିଵୋ ଽନୁଗୃହ୍ଣାତି ନ ନିଗୃହ୍ଣାତି କିଂଚନ ନିଗୃହ୍ଣତାଂ ତୁ ଯେ ଦୋଷାଶ୍ଶିଵେ ତେଷାମସଂଭଵାତ୍

ଶିବ ସବୁକିଛି ଦେଇଥାନ୍ତି, କିଛି ରୋକି ରଖନ୍ତି ନାହିଁ; ଯେମାନେ ରୋକନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଦୋଷ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଏମିତି ଦୋଷ କେବେ ଶିବଙ୍କୁ ହୁଏନାହିଁ।

ଯେ ପୁନର୍ନିଗ୍ରହାଃ କେଚିଦ୍ବ୍ରହ୍ମାଦିଷୁ ନିଦର୍ଶିତାଃ ତେ ଽପି ଲୋକହିତାଯୈଵ କୃତାଃ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠମୂର୍ତିନା

ଯେଉଁ ନିଗ୍ରହ କାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କରନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ ରୂପ ଶିବ ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ କରନ୍ତି।

ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡସ୍ଯାଧିପତ୍ଯଂ ହି ଶ୍ରୀକଣ୍ଠସ୍ଯ ନ ସଂଶଯଃ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠାଖ୍ଯାଂ ଶିଵୋ ମୂର୍ତିଂ କ୍ରୀଡତୀମଧିତିଷ୍ଠତି

ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଅଧିପତ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠଙ୍କର; ଶିବ ଖେଳମୟ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ବିରାଜିତା।

ସଦୋଷା ଏଵ ଦେଵାଦ୍ଯା ନିଗୃହୀତା ଯଥୋଦିତମ୍ ତତସ୍ତେପି ଵିପାପ୍ମାନଃ ପ୍ରଜାଶ୍ଚାପି ଗତଜ୍ଵରାଃ

ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦୋଷୀ ଥିଲେ ଏବଂ ନିଗ୍ରହିତ, ସେମାନେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।