ଶିଵପୁରାଣମ୍

ସ୍ଵସ୍ଯ ଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲେ ସ୍ଵୈରଂ ନର୍ତଯିତ୍ଵା କୁମାରକମ୍ ଅନୁଭୂଯ ଚ ତତ୍କ୍ରୀଡାଂ ସଂଭାଵ୍ଯ ଚ ପରସ୍ପରମ୍

ନିଜ ଛାତି ଉପରେ ଶିଶୁକୁ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ନାଚାଇ, ତାଙ୍କର ଖେଳ ଅନୁଭବ କଲେ; ଏବଂ ପରସ୍ପରେ ସ୍ନେହ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ।

ସ୍ତନ୍ଯମାଜ୍ଞାପଯନ୍ଦେଵ୍ଯାଃ ପାଯଯିତ୍ଵାମୃତୋପମମ୍ ତଵାଵତାରୋ ଜଗତାଂ ହିତାଯେତ୍ଯନୁଶାସ୍ଯ ଚ

ଦେବୀଙ୍କୁ ଦୁଧ ଦେବାକୁ ଆଦେଶ କରି, ଶିଶୁକୁ ଅମୃତ ସମାନ ଦୁଧ ପିଇଲେ; ଏବଂ ନିର୍ଦେଶ କଲେ, 'ତୁମର ଅବତାର ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ'।

ସ୍ଵଯନ୍ଦେଵଶ୍ଚ ଦେଵୀ ଚ ନ ତୃପ୍ତିମୁପଜଗ୍ମତୁଃ ତତଃ ଶକ୍ରେଣ ସଂଧାଯ ବିଭ୍ଯତା ତାରକାସୁରାତ୍

ଦେବତା ଓ ଦେବୀ ଦୁଇଁଜଣେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ଅନୁଭବ କରିପାରିଲେନି; ତାପରେ, ତାରକ ଦାନବକୁ ଭୟ କରୁଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଚେଷ୍ଟାରେ—

କାରଯିତ୍ଵାଭିଷେକଂ ଚ ସେନାପତ୍ଯେ ଦିଵୌକସାମ୍ ପୁତ୍ରମନ୍ତରତଃ କୃତ୍ଵା ଦେଵେନ ତ୍ରିପୁରଦ୍ଵିଷା

ଦେବତାମାନଙ୍କର ସେନାପତି ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରାଇ, ପୁଅକୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରଖି, ତ୍ରିପୁର ଶତ୍ରୁ ଦେବତା ଦ୍ୱାରା—

ସ୍ଵଯମଂତର୍ହିତେନୈଵ ସ୍କନ୍ଦମିନ୍ଦ୍ରାଦିରକ୍ଷିତମ୍ ତଚ୍ଛକ୍ତ୍ଯା କ୍ରୌଞ୍ଚଭେଦିନ୍ଯା ଯୁଧି କାଲାଗ୍ନିକଲ୍ପଯା

ନିଜେ ଅଦୃଶ୍ୟ ରୁହି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କଲେ; ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, କ୍ରଉଞ୍ଚ ପର୍ବତକୁ ଭେଦିଥିବା, ଯୁଦ୍ଧରେ କାଳାଗ୍ନି ସମ ଭୟଙ୍କର।

ଛେଦିତଂ ତାରକସ୍ଯାପି ଶିରଶ୍ଶକ୍ରଭିଯା ସହ ସ୍ତୁତିଂ ଚକ୍ରୁର୍ଵିଶେଷେଣ ହରିଧାତୃମୁଖାଃ ସୁରାଃ

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭୟରେ ତାରକାସୁରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲାପରେ, ହରି ଓ ଧାତୃଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅତିଶୟ ଭକ୍ତିରେ ସ୍ତୁତି କଲେ।

ତଥା ରକ୍ଷୋଧିପଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ରାଵଣୋ ବଲଗର୍ଵିତଃ ଉଦ୍ଧରନ୍ସ୍ଵଭୁଜୈର୍ଦୀର୍ଘୈଃ କୈଲାସଂ ଗିରିମାତ୍ମନଃ

ଏହିପରି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ରାବଣ, ନିଜ ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ, ନିଜ ଦୀର୍ଘ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଉଠାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।

ତଦାଗୋ ଽସହମାନସ୍ଯ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଶୂଲିନଃ ପଦାଂଗୁଷ୍ଠପରିସ୍ପନ୍ଦାନ୍ମମଜ୍ଜ ମୃଦିତୋ ଭୁଵି

ତେବେ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଭଗବାନ ଏହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ନିଜ ପାଦର ବଡ଼ ଆଙ୍ଗୁଠିର କ୍ଷୁଦ୍ର ଚଳନରେ ପୃଥିବୀକୁ ପର୍ବତକୁ ଦବାଇଦେଲେ।

ବଟୋଃ କେନଚିଦର୍ଥେନ ସ୍ଵାଶ୍ରିତସ୍ଯ ଗତାଯୁଷଃ ତ୍ଵରଯାଗତ୍ଯ ଦେଵେନ ପାଦାଂତଂ ଗମିତୋନ୍ତକଃ

କିଛି କାରଣରୁ, ଯମରାଜ ଏକ ଭକ୍ତଙ୍କ ଜୀବନ ଶେଷ କରିବାକୁ ତ୍ୱରାରେ ଆସି, ସେ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଭଗବାନଙ୍କ ପାଦ ତଳକୁ ନେଇଗଲେ।

ସ୍ଵଵାହନମଵିଜ୍ଞାଯ ଵୃଷେନ୍ଦ୍ରଂ ଵଡଵାନଲଃ ସଗଲଗ୍ରହମାନୀତସ୍ତତୋ ଽସ୍ତ୍ଯେକୋଦକଂ ଜଗତ୍

ନିଜ ଭାଗ୍ୟ ବୃଷଭକୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସମୁଦ୍ର ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଗ୍ରହକୁ ଗ୍ରସି ନେଲା, ଏହିପରି ଜଗତରେ ଏକମାତ୍ର ଜଳ ରହିଗଲା।

ଅଲୋକଵିଦିତୈସ୍ତୈସ୍ତୈର୍ଵୃତ୍ତୈରାନନ୍ଦସୁନ୍ଦରୈଃ ଅଂଗହାରସ୍ଵସେନେଦମସକୃଚ୍ଚାଲିତଂ ଜଗତ୍

ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ, ଯାହା ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କୁ ଅଜଣା, ପୁଣିପୁଣି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଉତ୍ପାତ କରିଦେଲା।

ଶାନ୍ତ ଏଵ ସଦା ସର୍ଵମନୁଗୃହ୍ଣାତି ଚେଚ୍ଛିଵଃ ସର୍ଵାଣି ପୂରଯେଦେଵ କଥଂ ଶକ୍ତେନ ମୋଚଯେତ୍

ଯଦି ଶିବ ନିତ୍ୟ ଶାନ୍ତ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦୟା କରନ୍ତି, ତେବେ ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ କିପରି କାହାକୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇପାରିବେ?

ଅନାଦିକର୍ମ ଵୈଚିତ୍ର୍ଯମପି ନାତ୍ର ନିଯାମକମ୍ କାରଣଂ ଖଲୁ କର୍ମାପି ଭଵେଦୀଶ୍ଵରକାରିତମ୍

ଅନାଦି କର୍ମର ବିଭିନ୍ନତା ଏଠାରେ ନିର୍ଣ୍ଣୟକ ନୁହେଁ; କାରଣ ହେଉଛି, କର୍ମ ମଧ୍ୟ ଭଗବାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।

କିମତ୍ର ବହୁନୋକ୍ତେନ ନାସ୍ତିକ୍ଯଂ ହେତୁକାରକମ୍ ଯଥା ହ୍ଯାଶୁ ନିଵର୍ତେତ ତଥା କଥଯ ମାରୁତ

ଏଠାରେ ବହୁତ କଥା କହିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ; ନାସ୍ତିକତା କାରଣ ନୁହେଁ। ହେ ବାୟୁ, ଏହା କିପରି ଶୀଘ୍ର ଦୂର ହେବ, ତୁମେ କହ।

ସ୍ଥନେ ସଂଶଯିତଂ ଵିପ୍ରା ଭଵଦ୍ଭିର୍ହେତୁଚୋଦିତୈଃ ଜିଜ୍ଞାସା ହି ନ ନାସ୍ତିକ୍ଯଂ ସାଧଯେତ୍ସାଧୁବୁଦ୍ଧିଷୁ

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ତୁମେ ଯେଉଁ ସନ୍ଦେହ ତର୍କ କରିଛ, ସେଠାରେ ଉଚିତ। କାରଣ, ଜିଜ୍ଞାସା କେବେ ଭଲ ମନ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମନରେ ନାସ୍ତିକତା ସ୍ଥାପନ କରେନାହିଁ।

ପ୍ରମଣମତ୍ର ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସତାମ୍ମୋହନିଵର୍ତକମ୍ ଅସତାଂ ତ୍ଵନ୍ଯଥାଭାଵଃ ପ୍ରସାଦେନ ଵିନା ପ୍ରଭୋଃ

ଏଠାରେ ମୁଁ ଏମିତି ଉପାୟ କହିବି, ଯାହା ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ମୋହ ଦୂର କରେ; କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ପାଇଁ ଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥା ରହିଥାଏ, ଯଦି ଭଗବାନଙ୍କ କୃପା ନ ମିଳେ।

ଶିଵସ୍ଯ ପରିପୂର୍ଣସ୍ଯ ପରାନୁଗ୍ରହମନ୍ତରା ନ କିଂଚିଦପି କର୍ତଵ୍ଯମିତି ସାଧୁ ଵିନିଶ୍ଚିତମ୍

ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଯେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିବଙ୍କ ପରମ କୃପା ବିନା କିଛି କାମ ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ।

ସ୍ଵଭାଵ ଏଵ ପର୍ଯାପ୍ତଃ ପରାନୁଗ୍ରହକର୍ମଣି ଅନ୍ଯଥା ନିସ୍ସ୍ଵଭଵେନ ନ କିମପ୍ଯନୁଗୃହ୍ଯତେ

ପରମ କୃପା କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ନିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ୱଭାବ ଯଥେଷ୍ଟ; ଅନ୍ୟଥା, ଯାହାର ସ୍ୱଭାବ ନାହିଁ, ସେ କିଛି ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ।

ପରଂ ସର୍ଵମନୁଗ୍ରାହ୍ଯଂ ପଶୁପାଶାତ୍ମକଂ ଜଗତ୍ ପରସ୍ଯାନୁଗ୍ରହାର୍ଥଂ ତୁ ପତ୍ଯୁରାଜ୍ଞାସମନ୍ଵଯଃ

ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନରେ ପଡ଼ିଥିବା ଜଗତକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଦୟା କରିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ପରମ କୃପା ପାଇଁ ପତିଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସୃତ।

ପତିରାଜ୍ଞାପକଃ ସର୍ଵମନୁଗୃହ୍ଣାତି ସର୍ଵଦା ତଦର୍ଥମର୍ଥସ୍ଵୀକାରେ ପରତଂତ୍ରଃ କଥଂ ଶିଵଃ

ପତି ସଦା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଇ ଦୟା କରନ୍ତି; ତେବେ ଶିବ କିପରି କାହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଅନ୍ୟରେ ନିର୍ଭର କରିପାରିବେ?

ଅନୁଗ୍ରାହ୍ଯନପେକ୍ଷୋ ଽସ୍ତି ନ ହି କଶ୍ଚିଦନୁଗ୍ରହଃ ଅତଃ ସ୍ଵାତନ୍ତ୍ର୍ଯଶବ୍ଦାର୍ଥାନନପେକ୍ଷତ୍ଵଲକ୍ଷଣଃ

ଯାହାକୁ ଦୟା କରିବାକୁ ହେବ, ତାହାର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଦୟା ନୁହେଁ; ଏହିପରି, 'ସ୍ୱାଧୀନତା' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଅନ୍ୟରେ ନିର୍ଭର ନ ହେବା।

ଏତତ୍ପୁନରନୁଗ୍ରାହ୍ଯଂ ପରତଂତ୍ରଂ ତଦିଷ୍ଯତେ ଅନୁଗ୍ରହାଦୃତେ ତସ୍ଯ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତ୍ଯୋରନନ୍ଵଯାତ୍

ଯଦି ଦୟା ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି ଅନ୍ୟରେ ନିର୍ଭର ଥାଏ, ତେବେ ତାକୁ ଏଭଳି ମନାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଦୟା ବିନା ତାହା ପାଇଁ ଭୋଗ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

ମୂର୍ତାତ୍ମନୋ ଽପ୍ଯନୁଗ୍ରାହ୍ଯା ଶିଵାଜ୍ଞାନନିଵର୍ତନାତ୍ ଅଜ୍ଞାନାଧିଷ୍ଠିତଂ ଶମ୍ଭୋର୍ନ କିଂଚିଦିହ ଵିଦ୍ଯତେ

ଦେହଧାରୀ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦୟା ଦେଖାଯାଏ କିମ୍ବା ହଟାଯାଏ; ଏହି ଜଗତରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଛଡ଼ା କିଛି ଅଛିନାହିଁ।

ଯେନୋପଲଭ୍ଯତେ ଽସ୍ମାଭିସ୍ସକଲେନାପି ନିଷ୍କଲଃ ସ ମୂର୍ତ୍ଯାତ୍ମା ଶିଵଃ ଶୈଵମୂର୍ତିରିତ୍ଯୁପଚର୍ଯତେ

ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ନିରାକାରଙ୍କୁ ଆକାର ମାଧ୍ୟମରେ ଅନୁଭବ କରୁ, ସେଇ ଶିବଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତିସ୍ୱରୂପ ଅଟୁଟ ଅଛି—ତାଙ୍କୁ ସାଧାରଣ ଭାବରେ 'ଶୈବ ମୂର୍ତ୍ତି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ନ ହ୍ଯସୌ ନିଷ୍କଲଃ ସାକ୍ଷାଚ୍ଛିଵଃ ପରମକାରଣମ୍ ସାକାରେଣାନୁଭାଵେନ କେନାପ୍ଯନୁପଲକ୍ଷିତଃ

କାରଣ, ସେଇ ନିରାକାର ଶିବ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାରଣ, କେହିଁଠି ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଆକାରରେ ଦେଖିପାରିନାହାନ୍ତି।

ପ୍ରମାଣଗମ୍ଯତାମାତ୍ରଂ ତତ୍ସ୍ଵଭାଵୋପପାଦକମ୍ ନ ତାଵତାତ୍ରୋପେକ୍ଷାଧୀରୁପଲକ୍ଷଣମଂତରା

ମାନ୍ୟ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରିପାରିବା ଓ ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ବୁଝାଇବା ପାଇଁ ଏହି ନାମ ଦିଆଯାଇଛି; ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅବହେଳା କିମ୍ବା ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଚିହ୍ନ ନାହିଁ।

ଆତ୍ମୋପମୋଲ୍ଵଣଂ ସାକ୍ଷାନ୍ମୂର୍ତିରେଵ ହି କାଚନ ଶିଵସ୍ଯ ମୂର୍ତିର୍ମୂର୍ତ୍ଯାତ୍ମା ପରସ୍ତସ୍ଯୋପଲକ୍ଷଣମ୍

ଯେପରି ନିଜ ସହିତ ତୁଳନା କରିପାରିବା ଯଥାର୍ଥ ଆକାରକୁ ମୂର୍ତ୍ତି କୁହାଯାଏ, ଶିବଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି, ଯାହାର ସ୍ୱରୂପ ମୂର୍ତ୍ତି, ସେ ତାଙ୍କର ପରମତ୍ୱର ଚିହ୍ନ।

ଯଥା କାଷ୍ଠେଷ୍ଵନାରୂଢୋ ନ ଵହ୍ନିରୁପଲଭ୍ଯତେ ଏଵଂ ଶିଵୋ ଽପି ମୂର୍ତ୍ଯାତ୍ମନ୍ଯନାରୂଢ ଇତି ସ୍ଥିତିଃ

ଯେପରି କାଠରେ ଅଗ୍ନି ଉପସ୍ଥିତ ନଥିଲେ ଦେଖିହେବାକୁ ମିଳେନାହିଁ, ସେପରି ଶିବ ମୂର୍ତ୍ତିସ୍ୱରୂପରେ ପ୍ରକଟ ନହେଲେ ଦେଖିହେବାକୁ ମିଳେନାହିଁ—ଏହି ହେଉଛି ତାଙ୍କର ଅବସ୍ଥା।

ଯଥାଗ୍ନିମାନଯେତ୍ଯୁକ୍ତେ ଜ୍ଵଲତ୍କାଷ୍ଠାଦୃତେ ସ୍ଵଯମ୍ ନାଗ୍ନିରାନୀଯତେ ତଦ୍ଵତ୍ପୂଜ୍ଯୋ ମୂର୍ତ୍ଯାତ୍ମନା ଶିଵଃ

ଯେପରି 'ଅଗ୍ନି ଆଣ' ବୋଲି କୁହିଲେ ଜଳୁଥିବା କାଠ ବ୍ୟତୀତ ଅଗ୍ନି ଆଣିହେବା ଯାଏନାହିଁ, ସେପରି ଶିବଙ୍କୁ ମୂର୍ତ୍ତିସ୍ୱରୂପରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।