ଶିଵପୁରାଣମ୍

ମୂର୍ତାତ୍ମା ସକଲଃ କଶ୍ଚିତ୍ସ ଚାନ୍ଯୋ ନିଷ୍ଫଲଃ ଶିଵଃ ଶିଵେନାଧିଷ୍ଠିତଶ୍ଚେତି ସର୍ଵତ୍ର ଲଘୁ କଥ୍ଯତେ

ସମସ୍ତଠାରେ ସାଧାରଣ ଭାବେ କୁହାଯାଏ, କେହି ଦେହୀ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ, ଆଉ ଜଣେ ଅଛନ୍ତି ଶିବ, ଫଳହୀନ, ଯିଏ ନିଜେ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ।

ମୂର୍ତ୍ଯାତ୍ମୈଵ ତଦା ମୂର୍ତିଃ ଶିଵସ୍ଯାସ୍ଯ ଭଵେଦିତି ତସ୍ଯ ମୂର୍ତୌ ମୂର୍ତିମତୋଃ ପାରତଂତ୍ର୍ଯଂ ହି ନିଶ୍ଚିତମ୍

ସେ ସମୟରେ ଦେହୀ ନିଜେ ଏହି ଶିବଙ୍କ ଆକାର ହୁଏ; ଏହିପରି, ଦେହ ଓ ଦେହୀ ମଧ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନିର୍ଭରଶୀଳତା ରହିଛି।

ଅନ୍ଯଥା ନିରପେକ୍ଷେଣ ମୂର୍ତିଃ ସ୍ଵୀକ୍ରିଯତେ କଥମ୍ ମୂର୍ତିସ୍ଵୀକରଣଂ ତସ୍ମାନ୍ମୂର୍ତୌ ସାଧ୍ଯଫଲେପ୍ସଯା

ଅନ୍ୟଥା, କୌଣସି ଆଶା ଛାଡ଼ି ଦେହ କିପରି ଗ୍ରହଣ କରାଯିବ? ତେଣୁ, ଦେହ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ ଆଶା କିମ୍ବା ଫଳ ପାଇବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ।

ନ ହି ସ୍ଵେଚ୍ଛାଶରୀରତ୍ଵଂ ସ୍ଵାତଂତ୍ର୍ଯାଯୋପପଦ୍ଯତେ ସ୍ଵେଚ୍ଛୈଵ ତାଦୃଶୀ ପୁଂସାଂ ଯସ୍ମାତ୍କର୍ମାନୁସାରିଣୀ

ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଦେହ ଧାରଣ କରିବା ସ୍ୱାଧୀନତା ସହିତ ମେଳ ଖାଏନାହିଁ, କାରଣ ଲୋକଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ସଦା କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଚାଲେ।

ସ୍ଵୀକର୍ତୁଂ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ଦେହଂ ହାତୁଂ ଚ ପ୍ରଭଵନ୍ତ୍ଯୁତ ବ୍ରହ୍ମାଦଯଃ ପିଶାଚାଂତାଃ କିଂ ତେ କର୍ମାତିଵର୍ତିନଃ

ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପିଶାଚ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଦେହ ଗ୍ରହଣ କିମ୍ବା ତ୍ୟାଗ କରିପାରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସେମାନେ କର୍ମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରନ୍ତି କି?

ଇଚ୍ଛଯା ଦେହନିର୍ମାଣମିନ୍ଦ୍ରଜାଲୋପମଂ ଵିଦୁଃ ଅଣିମାଦିଗୁଣୈଶ୍ଵର୍ଯଵଶୀକାରାନତିକ୍ରମାତ୍

ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ, ଇଚ୍ଛାରେ ଦେହ ନିର୍ମାଣ କରିବା ମାୟା ପରି, କାରଣ ଅଣିମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶକ୍ତିର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ସେମାନେ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ।

ଵିଶ୍ଵରୂପଂ ଦଧଦ୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦଧୀଚେନ ମହର୍ଷିଣା ଯୁଧ୍ଯତା ସମୁପାଲବ୍ଧସ୍ତଦ୍ରୂପଂ ଦଧତା ସ୍ଵଯମ୍

ବିଷ୍ଣୁ ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆକାର ଧାରଣ କଲେ, ମହାର୍ଷି ଦଧୀଚି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ ସେ ଆକାର ନେଇ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

ସର୍ଵସ୍ମାଦଧିକସ୍ଯାପି ଶିଵସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ ଶରୀରଵତ୍ତଯାନ୍ଯାତ୍ମସାଧର୍ମ୍ଯଂ ପ୍ରତିଭାତି ନଃ

ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ପରମ ଆତ୍ମା ଥିବା ଶିବଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ଦେହ ଧାରଣ କରିବା ଆମକୁ ଅନ୍ୟ ଆତ୍ମାଙ୍କ ସହ ସମାନତା ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ।

ସର୍ଵାନୁଗ୍ରାହକଂ ପ୍ରାହୁଶ୍ଶିଵଂ ପରମକାରଣମ୍ ସ ନିର୍ଗୃହ୍ଣାତି ଦେଵାନାଂ ସର୍ଵାନୁଗ୍ରାହକଃ କଥମ୍

ଶିବଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କୃପା କରୁଥିବା ପରମ କାରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ତେବେ ସେ, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତି, ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ କିପରି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି?

ଚିଚ୍ଛେଦ ବହୁଶୋ ଦେଵୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଞ୍ଚମଂ ଶିରଃ ଶିଵନିନ୍ଦାଂ ପ୍ରକୁର୍ଵଂତଂ ପୁତ୍ରେତି କୁମତେର୍ହଠାତ୍

ଦେବତା ବାରମ୍ବାର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପଞ୍ଚମ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ, କାରଣ ସେ ମନ୍ଦ ବୁଦ୍ଧିରେ 'ପୁତ୍ର' ବୋଲି ଶିବଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିଲେ।

ଵିଷ୍ଣୋରପି ନୃସିଂହସ୍ଯ ରଭସା ଶରଭାକୃତିଃ ବିଭେଦ ପଦ୍ଭ୍ଯାମାକ୍ରମ୍ଯ ହୃଦଯଂ ନଖରୈଃ ଖରୈଃ

ବିଷ୍ଣୁ ନୃସିଂହ ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିବାବେଳେ, ତୀବ୍ର ଶରଭ ଆକାର ତାଙ୍କୁ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଦଳି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖରେ ହୃଦୟ ଭେଦିଦେଲେ।

ଦେଵସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଚ ଦେଵେଷୁ ଦକ୍ଷସ୍ଯାଧ୍ଵରକାରଣାତ୍ ଵୀରେଣ ଵୀରଭଦ୍ରେଣ ନ ହି କଶ୍ଚିଦଦଣ୍ଡିତଃ

ଦେବୀମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେ, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା, ବୀର ଭାବରେ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କେହି ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡ ରୁନଥିଲେନାହିଁ।

ପୁରତ୍ରଯଂ ଚ ସସ୍ତ୍ରୀକଂ ସଦୈତ୍ଯଂ ସହ ବାଲକୈଃ କ୍ଷଣେନୈକେନ ଦେଵେନ ନେତ୍ରାଗ୍ନେରିଂଧନୀକୃତମ୍

ତିନୋଟି ପୁର, ସେଥିରେ ଥିବା ନାରୀ, ଦାନବ ଓ ଶିଶୁମାନେ ସହିତ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦେବଙ୍କ ନୟନାଗ୍ନିର ଇଂଧନ ହୋଇଗଲା।

ପ୍ରଜାନାଂ ରତିହେତୁଶ୍ଚ କାମୋ ରତିପତିସ୍ସ୍ଵଯମ୍ କ୍ରୋଶତାମେଵ ଦେଵାନାଂ ହୁତୋ ନେତ୍ରହୁତାଶନେ

ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦର କାରଣ ଓ ରତିର ଅଧିପତି କାମଦେବ, ଦେବତାମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବାବେଳେ ନୟନାଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରାଗଲେ।

ଗାଵଶ୍ଚ କଶ୍ଚିଦ୍ଦୁଗ୍ଧୌଘଂ ସ୍ରଵନ୍ତ୍ଯୋ ମୂର୍ଧ୍ନି ଖେଚରାଃ ସରୁଷା ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଦେଵେନ ତତ୍କ୍ଷଣେ ଭସ୍ମସାତ୍କୃତଃ

କିଛି ଗାଈ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିବାବେଳେ ମୁଣ୍ଡରେ ଦୁଧ ଝରାଉଥିଲେ, ଦେବତା କ୍ରୋଧରେ ଦେଖିବା ସାଥିଏ ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲେ।

ଜଲଂଧରାସୁରୋ ଦୀର୍ଣଶ୍ଚକ୍ରୀକୃତ୍ଯ ଜଲଂ ପଦା ବଦ୍ଧ୍ଵାନଂତେନ ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଚିକ୍ଷେପ ଶତଯୋଜନମ୍

ଜଳଧର ଦାନବ ଜଳକୁ ଚକ୍ର କରି ତାହାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ଶତ ଯୋଜନ ଦୂରକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଚିରିଦେଲେ।

ତମେଵ ଜଲସଂଧାଯୀ ଶୂଲେନୈଵ ଜଘାନ ସଃ ତଚ୍ଚକ୍ରଂ ତପସା ଲବ୍ଧ୍ଵା ଲବ୍ଧଵୀର୍ଯୋ ହରିସ୍ସଦା

ସେ ଏକେ ଜଳକୁ ଏକତ୍ର କରି ତ୍ରିଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ; ବିଷ୍ଣୁ ତପସ୍ୟା କରି ସେଇ ଚକ୍ର ପାଇଲେ ଓ ସଦା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ।

ଜିଘାଂସତାଂ ସୁରାରୀଣାଂ କୁଲଂ ନିର୍ଘୃଣଚେତସାମ୍ ତ୍ରିଶୂଲେନାନ୍ଧକସ୍ଯୋରଃ ଶିଖିନୈଵୋପତାପିତମ୍

ଦେବତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁମାନେ, ଯେଉଁମାନେ କଠୋର ହୃଦୟ ଓ ହିଂସା ପ୍ରବୃତ୍ତିରେ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ବଂଶକୁ ଅନ୍ଧକାର ଛାତିରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ମୟୂରର ମାଲିକ ଯେପରି ଆଘାତ କରେ, ସେପରି ଦଳିଦେଲେ।

କଣ୍ଠାତ୍କାଲାଂଗନାଂ ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦାରକୋ ଽପି ନିପାତିତଃ କୌଶିକୀଂ ଜନଯିତ୍ଵା ତୁ ଗୌର୍ଯାସ୍ତ୍ଵକ୍କୋଶଗୋଚରାମ୍

ନିଜ କଣ୍ଠରୁ କାଳାଙ୍ଗନାକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ସେଇ ଶିଶୁଟିଏ ମଧ୍ୟ ପତିତ ହେଲେ; ଏବଂ ଗୌରୀଙ୍କ ଚର୍ମ ମାନ୍ଦାରେ ବସୁଥିବା କୌଶିକୀଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।

ଶୁଂଭସ୍ସହ ନିଶୁଂଭେନ ପ୍ରାପିତୋ ମରଣଂ ରଣେ ଶ୍ରୁତଂ ଚ ମହଦାଖ୍ଯାନଂ ସ୍କାନ୍ଦେ ସ୍କନ୍ଦସମାଶ୍ରଯମ୍

ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ଏହି ମହା ଉପାଖ୍ୟାନ, ଯାହା ସ୍କନ୍ଦଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣରେ ଶୁଣାଯାଇଛି।

ଵଧାର୍ଥେ ତାରକାଖ୍ଯସ୍ଯ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଵିଦ୍ଵିଷଃ ବ୍ରହ୍ମଣାଭ୍ଯର୍ଥିତୋ ଦେଵୋ ମନ୍ଦରାନ୍ତଃପୁରଂ ଗତଃ

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଘୃଣା କରୁଥିବା ତାରକ ନାମକ ଦାନବର ବିନାଶ ପାଇଁ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅନୁରୋଧରେ ଦେବତା ମନ୍ଦର ପାଳିସରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ଵିହୃତ୍ଯ ସୁଚିରଂ ଦେଵ୍ଯା ଵିହାରା ଽତିପ୍ରସଙ୍ଗତଃ ରସାଂ ରସାତଲଂ ନୀତାମିଵ କୃତ୍ଵାଭିଧାଂ ତତଃ

ସେଠାରେ ଦେବୀ ସହ ବହୁଦିନ ଆନନ୍ଦରେ ବ୍ୟସ୍ତ ରହି, ଆତ୍ମବିହାରରେ ଲୀନ ହେଲେ; ତାଙ୍କୁ ରସା ନାମ ଦେଲେ, ଯେପରି ତିନି ରସାତଳକୁ ନେଇଯିବା ପରି।

ଦେଵୀଂ ଚ ଵଂଚଯଂସ୍ତସ୍ଯାଂ ସ୍ଵଵୀର୍ଯମତିଦୁର୍ଵହମ୍ ଅଵିସୃଜ୍ଯ ଵିସୃଜ୍ଯାଗ୍ନୌ ହଵିଃ ପୂତମିଵାମୃତମ୍

ସେଠାରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଠକେଇ, ନିଜର ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀର୍ୟକୁ ମୁକ୍ତ କଲେନି; କିନ୍ତୁ ଯେପରି ହବିଷ୍ୟକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଦିଆଯାଏ, ସେପରି ଶୁଦ୍ଧ ଅମୃତ ସମାନ ବୀର୍ୟକୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଲେ।

ଗଂଗାଦିଷ୍ଵପି ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ଵହ୍ନିଦ୍ଵାରା ତଦଂଶତଃ ତତ୍ସମାହୃତ୍ଯ ଶନକୈସ୍ତୋକଂସ୍ତୋକମିତସ୍ତତଃ

ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ତାହାର ଅଂଶକୁ ରଖିଲେ; ପରେ ଏଠୁ-ସେଠୁ ଥୋଡ଼ା-ଥୋଡ଼ା କରି ଏହାକୁ ସଂଗ୍ରହ କଲେ।

ସ୍ଵାହଯା କୃତ୍ତିକାରୂପାତ୍ସ୍ଵଭର୍ତ୍ରା ରମମାଣଯା ସୁଵର୍ଣୀଭୂତଯା ନ୍ଯସ୍ତଂ ମେରୌ ଶରଵଣେ କ୍ଵଚିତ୍

ସ୍ୱାହା, କୃତ୍ତିକା ତାରାର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ସହ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ସୁନା ଭାବରେ ମେରୁ ପର୍ବତର ଝାଡ଼ି ମଧ୍ୟରେ ଏହାକୁ ରଖିଲେ।

ସଂଦୀପଯିତ୍ଵା କାଲେନ ତସ୍ଯ ଭାସା ଦିଶୋ ଦଶ ରଞ୍ଜଯିତ୍ଵା ଗିରୀନ୍ସର୍ଵାନ୍କାଂଚନୀକୃତ୍ଯ ମେରୁଣା

ସମୟ କ୍ରମେ, ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଦଶ ଦିଗ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା; ମେରୁର ଚମକରେ ସମସ୍ତ ପର୍ବତ ସୁନା ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗାଇଗଲା।

ତତଶ୍ଚିରେଣ କାଲେନ ସଂଜାତେ ତତ୍ର ତେଜସି କୁମାରେ ସୁକୁମାରାଂଗେ କୁମାରାଣାଂ ନିଦର୍ଶନେ

ତାପରେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ସେଇ ତେଜରୁ ଏଠାରେ ଏକ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯାହାର ଅଙ୍ଗ ଅତି ସୁକୁମାର ଓ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ।

ତଚ୍ଛୈଶଵଂ ସ୍ଵରୂପଂ ଚ ତସ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମନୋହରମ୍ ସହ ଦେଵସୁରୈର୍ଲୋକୈର୍ଵିସ୍ମିତେ ଚ ଵିମୋହିତେ

ତାଙ୍କର ମନୋହର ଶିଶୁ ରୂପ ଦେଖି, ଦେବତା, ଅସୁର ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ମୋହିତ ହେଲେ।

ଦେଵୋ ଽପି ସ୍ଵଯମାଯାତଃ ପୁତ୍ରଦର୍ଶନଲାଲସଃ ସହ ଦେଵ୍ଯାଂକମାରୋପ୍ଯ ତତୋ ଽସ୍ଯ ସ୍ମେରମାନନମ୍

ଦେବତା ନିଜେ, ପୁଅକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆତୁର ହୋଇ, ଦେବୀ ସହ ତାଙ୍କୁ ଆଂକ ଉପରେ ବସାଇଲେ; ତାପରେ ଶିଶୁର ମୁହଁ ହସରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା।