ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଅସ୍ଯୈଵ ଵିସ୍ତରଂ ପ୍ରାହୁଃ ଶାସ୍ତ୍ରଜାତମଶେଷତଃ

ଏହି ଏକା ଭିତରେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ତାଲିକା ଭଳି ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି।

ଚରିତାନି ଵିଚିତ୍ରାଣି ଗୃହ୍ଯାଣି ଗହନାନି ଚ ଦୁର୍ଵିଜ୍ଞେଯାନି ଦେଵୈଶ୍ଚ ମୋହଯଂତି ମନାଂସି ନଃ

ଶିବଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଗଭୀର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଆମ ମନକୁ ମାୟାରେ ପକାଇ ଦେଇଥାଏ।

ଶିଵଯୋସ୍ତତ୍ତ୍ଵସମ୍ବନ୍ଧେ ନ ଦୋଷ ଉପଲଭ୍ଯତେ ଚରିତୈଃ ପ୍ରାକୃତୋ ଭାଵସ୍ତଯୋରପି ଵିଭାଵ୍ଯତେ

ଶିବ ଓ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିର ତତ୍ତ୍ୱ ସମ୍ବନ୍ଧରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସାଧାରଣ ଅବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ହୁଏ।

ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ଽପି ଲୋକାନାଂ ସୃଷ୍ଟିସ୍ଥିତ୍ଯନ୍ତହେତଵଃ ନିଗ୍ରହାନୁଗ୍ରହୌ ପ୍ରାପ୍ଯ ଶିଵସ୍ଯ ଵଶଵର୍ତିନଃ

ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାରର କାରଣ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ନିୟମିତ, ତାଙ୍କର ନିଗ୍ରହ ଓ ଅନୁଗ୍ରହରେ ଅନୁସୃତ।

ଶିଵଃ ପୁନର୍ନ କସ୍ଯାପି ନିଗ୍ରହାନୁଗ୍ରହାସ୍ପଦମ୍ ଅତୋ ଽନାଯତ୍ତମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ତସ୍ଯୈଵେତି ଵିନିଶ୍ଚିତମ୍

କିନ୍ତୁ ଶିବ ନିଜେ କାହାରି ନିଗ୍ରହ କିମ୍ବା ଅନୁଗ୍ରହର ଆଧାର ନୁହନ୍ତି; ତେଣୁ ତାଙ୍କର ଶାସନ ସ୍ୱାଧୀନ ଏବଂ ଏହି ନିଶ୍ଚିତ।

ଯଦ୍ଯେଵମୀଦୃଶୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ତତ୍ତୁ ସ୍ଵାତନ୍ତ୍ର୍ଯଲକ୍ଷଣମ୍ ସ୍ଵଭାଵସିଦ୍ଧଂ ଚୈତସ୍ଯ ମୂର୍ତିମତ୍ତାସ୍ପଦଂ ଭଵେତ୍

ଯଦି ଏହିପରି ତାଙ୍କର ଶାସନ, ତେବେ ଏହା ସ୍ୱାଧୀନତାର ଲକ୍ଷଣ; ଏହା ତାଙ୍କର ନିଜ ଗୁଣ, ଏହା ଦେହ ରୂପେ ମଧ୍ୟ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇପାରେ।

ନ ମୂର୍ତିଶ୍ଚ ସ୍ଵତଂତ୍ରସ୍ଯ ଘଟତେ ମୂଲହେତୁନା ମୂର୍ତେରପି ଚ କାର୍ଯତ୍ଵାତ୍ତତ୍ସିଦ୍ଧିଃ ସ୍ଯାଦହୈତୁକୀ

କିନ୍ତୁ ସ୍ୱାଧୀନ ଯିଏ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦେହ ରହିପାରେ ନାହିଁ, କାରଣ ଦେହ ମୂଳ କାରଣରୁ ହୁଏ; ଦେହ ଯେତେବେଳେ କାର୍ଯ୍ୟ, ତାହାଲେ ତାହାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ କାରଣ ବିନା ହେଇଯିବ।

ସର୍ଵତ୍ର ପରମୋ ଭାଵୋ ଽପରମଶ୍ଚାନ୍ଯ ଉଚ୍ଯତେ ପରମାପରମୌ ଭାଵୌ କଥମେକତ୍ର ସଂଗତୌ

ସମସ୍ତଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥା ଓ ଅଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥା କୁହାଯାଏ; ଏହି ଦୁଇ ଅବସ୍ଥା କିପରି ଏକଠି ହୋଇପାରିବ?

ନିଷ୍ଫଲୋ ହି ସ୍ଵଭାଵୋ ଽସ୍ଯ ପରମଃ ପରମାତ୍ମନଃ ସ ଏଵ ସକଲଃ କସ୍ମାତ୍ସ୍ଵଭାଵୋ ହ୍ଯଵିପର୍ଯଯଃ

ପରମ ଆତ୍ମାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ୱଭାବ ଫଳହୀନ; ତେବେ ସମସ୍ତ ଦେହୀ ଗୁଣ କାହିଁକି ଅଛି? କାରଣ ତାହାର ସ୍ୱଭାବ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ।

ସ୍ଵଭାଵୋ ଵିପରୀତଶ୍ଚେତ୍ସ୍ଵତଂତ୍ରଃ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ଯଦି ନ କରୋତି କିମୀଶାନୋ ନିତ୍ଯାନିତ୍ଯଵିପର୍ଯଯମ୍

ଯଦି ସ୍ୱଭାବଟି ବିପରୀତ ଓ ଭଗବାନ୍ ସ୍ୱାଧୀନ, ତେବେ ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କାହିଁକି ନିତ୍ୟ ଓ ଅନିତ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଭ୍ରମ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତିନାହିଁ?

ମୂର୍ତାତ୍ମା ସକଲଃ କଶ୍ଚିତ୍ସ ଚାନ୍ଯୋ ନିଷ୍ଫଲଃ ଶିଵଃ ଶିଵେନାଧିଷ୍ଠିତଶ୍ଚେତି ସର୍ଵତ୍ର ଲଘୁ କଥ୍ଯତେ

ସମସ୍ତଠାରେ ସାଧାରଣ ଭାବେ କୁହାଯାଏ, କେହି ଦେହୀ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ, ଆଉ ଜଣେ ଅଛନ୍ତି ଶିବ, ଫଳହୀନ, ଯିଏ ନିଜେ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ।

ମୂର୍ତ୍ଯାତ୍ମୈଵ ତଦା ମୂର୍ତିଃ ଶିଵସ୍ଯାସ୍ଯ ଭଵେଦିତି ତସ୍ଯ ମୂର୍ତୌ ମୂର୍ତିମତୋଃ ପାରତଂତ୍ର୍ଯଂ ହି ନିଶ୍ଚିତମ୍

ସେ ସମୟରେ ଦେହୀ ନିଜେ ଏହି ଶିବଙ୍କ ଆକାର ହୁଏ; ଏହିପରି, ଦେହ ଓ ଦେହୀ ମଧ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନିର୍ଭରଶୀଳତା ରହିଛି।

ଅନ୍ଯଥା ନିରପେକ୍ଷେଣ ମୂର୍ତିଃ ସ୍ଵୀକ୍ରିଯତେ କଥମ୍ ମୂର୍ତିସ୍ଵୀକରଣଂ ତସ୍ମାନ୍ମୂର୍ତୌ ସାଧ୍ଯଫଲେପ୍ସଯା

ଅନ୍ୟଥା, କୌଣସି ଆଶା ଛାଡ଼ି ଦେହ କିପରି ଗ୍ରହଣ କରାଯିବ? ତେଣୁ, ଦେହ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ ଆଶା କିମ୍ବା ଫଳ ପାଇବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ।

ନ ହି ସ୍ଵେଚ୍ଛାଶରୀରତ୍ଵଂ ସ୍ଵାତଂତ୍ର୍ଯାଯୋପପଦ୍ଯତେ ସ୍ଵେଚ୍ଛୈଵ ତାଦୃଶୀ ପୁଂସାଂ ଯସ୍ମାତ୍କର୍ମାନୁସାରିଣୀ

ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଦେହ ଧାରଣ କରିବା ସ୍ୱାଧୀନତା ସହିତ ମେଳ ଖାଏନାହିଁ, କାରଣ ଲୋକଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ସଦା କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଚାଲେ।

ସ୍ଵୀକର୍ତୁଂ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ଦେହଂ ହାତୁଂ ଚ ପ୍ରଭଵନ୍ତ୍ଯୁତ ବ୍ରହ୍ମାଦଯଃ ପିଶାଚାଂତାଃ କିଂ ତେ କର୍ମାତିଵର୍ତିନଃ

ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପିଶାଚ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଦେହ ଗ୍ରହଣ କିମ୍ବା ତ୍ୟାଗ କରିପାରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସେମାନେ କର୍ମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରନ୍ତି କି?

ଇଚ୍ଛଯା ଦେହନିର୍ମାଣମିନ୍ଦ୍ରଜାଲୋପମଂ ଵିଦୁଃ ଅଣିମାଦିଗୁଣୈଶ୍ଵର୍ଯଵଶୀକାରାନତିକ୍ରମାତ୍

ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ, ଇଚ୍ଛାରେ ଦେହ ନିର୍ମାଣ କରିବା ମାୟା ପରି, କାରଣ ଅଣିମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶକ୍ତିର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ସେମାନେ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ।

ଵିଶ୍ଵରୂପଂ ଦଧଦ୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦଧୀଚେନ ମହର୍ଷିଣା ଯୁଧ୍ଯତା ସମୁପାଲବ୍ଧସ୍ତଦ୍ରୂପଂ ଦଧତା ସ୍ଵଯମ୍

ବିଷ୍ଣୁ ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆକାର ଧାରଣ କଲେ, ମହାର୍ଷି ଦଧୀଚି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ ସେ ଆକାର ନେଇ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

ସର୍ଵସ୍ମାଦଧିକସ୍ଯାପି ଶିଵସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ ଶରୀରଵତ୍ତଯାନ୍ଯାତ୍ମସାଧର୍ମ୍ଯଂ ପ୍ରତିଭାତି ନଃ

ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ପରମ ଆତ୍ମା ଥିବା ଶିବଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ଦେହ ଧାରଣ କରିବା ଆମକୁ ଅନ୍ୟ ଆତ୍ମାଙ୍କ ସହ ସମାନତା ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ।

ସର୍ଵାନୁଗ୍ରାହକଂ ପ୍ରାହୁଶ୍ଶିଵଂ ପରମକାରଣମ୍ ସ ନିର୍ଗୃହ୍ଣାତି ଦେଵାନାଂ ସର୍ଵାନୁଗ୍ରାହକଃ କଥମ୍

ଶିବଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କୃପା କରୁଥିବା ପରମ କାରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ତେବେ ସେ, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତି, ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ କିପରି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି?

ଚିଚ୍ଛେଦ ବହୁଶୋ ଦେଵୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଞ୍ଚମଂ ଶିରଃ ଶିଵନିନ୍ଦାଂ ପ୍ରକୁର୍ଵଂତଂ ପୁତ୍ରେତି କୁମତେର୍ହଠାତ୍

ଦେବତା ବାରମ୍ବାର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପଞ୍ଚମ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ, କାରଣ ସେ ମନ୍ଦ ବୁଦ୍ଧିରେ 'ପୁତ୍ର' ବୋଲି ଶିବଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିଲେ।

ଵିଷ୍ଣୋରପି ନୃସିଂହସ୍ଯ ରଭସା ଶରଭାକୃତିଃ ବିଭେଦ ପଦ୍ଭ୍ଯାମାକ୍ରମ୍ଯ ହୃଦଯଂ ନଖରୈଃ ଖରୈଃ

ବିଷ୍ଣୁ ନୃସିଂହ ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିବାବେଳେ, ତୀବ୍ର ଶରଭ ଆକାର ତାଙ୍କୁ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଦଳି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖରେ ହୃଦୟ ଭେଦିଦେଲେ।

ଦେଵସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଚ ଦେଵେଷୁ ଦକ୍ଷସ୍ଯାଧ୍ଵରକାରଣାତ୍ ଵୀରେଣ ଵୀରଭଦ୍ରେଣ ନ ହି କଶ୍ଚିଦଦଣ୍ଡିତଃ

ଦେବୀମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେ, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା, ବୀର ଭାବରେ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କେହି ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡ ରୁନଥିଲେନାହିଁ।

ପୁରତ୍ରଯଂ ଚ ସସ୍ତ୍ରୀକଂ ସଦୈତ୍ଯଂ ସହ ବାଲକୈଃ କ୍ଷଣେନୈକେନ ଦେଵେନ ନେତ୍ରାଗ୍ନେରିଂଧନୀକୃତମ୍

ତିନୋଟି ପୁର, ସେଥିରେ ଥିବା ନାରୀ, ଦାନବ ଓ ଶିଶୁମାନେ ସହିତ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦେବଙ୍କ ନୟନାଗ୍ନିର ଇଂଧନ ହୋଇଗଲା।

ପ୍ରଜାନାଂ ରତିହେତୁଶ୍ଚ କାମୋ ରତିପତିସ୍ସ୍ଵଯମ୍ କ୍ରୋଶତାମେଵ ଦେଵାନାଂ ହୁତୋ ନେତ୍ରହୁତାଶନେ

ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦର କାରଣ ଓ ରତିର ଅଧିପତି କାମଦେବ, ଦେବତାମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବାବେଳେ ନୟନାଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରାଗଲେ।

ଗାଵଶ୍ଚ କଶ୍ଚିଦ୍ଦୁଗ୍ଧୌଘଂ ସ୍ରଵନ୍ତ୍ଯୋ ମୂର୍ଧ୍ନି ଖେଚରାଃ ସରୁଷା ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଦେଵେନ ତତ୍କ୍ଷଣେ ଭସ୍ମସାତ୍କୃତଃ

କିଛି ଗାଈ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିବାବେଳେ ମୁଣ୍ଡରେ ଦୁଧ ଝରାଉଥିଲେ, ଦେବତା କ୍ରୋଧରେ ଦେଖିବା ସାଥିଏ ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲେ।

ଜଲଂଧରାସୁରୋ ଦୀର୍ଣଶ୍ଚକ୍ରୀକୃତ୍ଯ ଜଲଂ ପଦା ବଦ୍ଧ୍ଵାନଂତେନ ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଚିକ୍ଷେପ ଶତଯୋଜନମ୍

ଜଳଧର ଦାନବ ଜଳକୁ ଚକ୍ର କରି ତାହାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ଶତ ଯୋଜନ ଦୂରକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଚିରିଦେଲେ।

ତମେଵ ଜଲସଂଧାଯୀ ଶୂଲେନୈଵ ଜଘାନ ସଃ ତଚ୍ଚକ୍ରଂ ତପସା ଲବ୍ଧ୍ଵା ଲବ୍ଧଵୀର୍ଯୋ ହରିସ୍ସଦା

ସେ ଏକେ ଜଳକୁ ଏକତ୍ର କରି ତ୍ରିଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ; ବିଷ୍ଣୁ ତପସ୍ୟା କରି ସେଇ ଚକ୍ର ପାଇଲେ ଓ ସଦା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ।

ଜିଘାଂସତାଂ ସୁରାରୀଣାଂ କୁଲଂ ନିର୍ଘୃଣଚେତସାମ୍ ତ୍ରିଶୂଲେନାନ୍ଧକସ୍ଯୋରଃ ଶିଖିନୈଵୋପତାପିତମ୍

ଦେବତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁମାନେ, ଯେଉଁମାନେ କଠୋର ହୃଦୟ ଓ ହିଂସା ପ୍ରବୃତ୍ତିରେ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ବଂଶକୁ ଅନ୍ଧକାର ଛାତିରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ମୟୂରର ମାଲିକ ଯେପରି ଆଘାତ କରେ, ସେପରି ଦଳିଦେଲେ।

କଣ୍ଠାତ୍କାଲାଂଗନାଂ ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦାରକୋ ଽପି ନିପାତିତଃ କୌଶିକୀଂ ଜନଯିତ୍ଵା ତୁ ଗୌର୍ଯାସ୍ତ୍ଵକ୍କୋଶଗୋଚରାମ୍

ନିଜ କଣ୍ଠରୁ କାଳାଙ୍ଗନାକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ସେଇ ଶିଶୁଟିଏ ମଧ୍ୟ ପତିତ ହେଲେ; ଏବଂ ଗୌରୀଙ୍କ ଚର୍ମ ମାନ୍ଦାରେ ବସୁଥିବା କୌଶିକୀଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।