ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଶକ୍ତିପାତସମାଯୋଗାଦୃତେ ତତ୍ତ୍ଵାନି ତତ୍ତ୍ଵତଃ ତଦ୍ଵ୍ଯାପ୍ତିସ୍ତଦ୍ଵିଵୃଦ୍ଧିଶ୍ଚ ଜ୍ଞାତୁମେଵଂ ନ ଶକ୍ଯତେ

ଶକ୍ତିପାତ ଯୋଗ ଛଡ଼ା, ତତ୍ତ୍ୱମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପରେ, ସେମାନଙ୍କ ବ୍ୟାପ୍ତି ଓ ବୃଦ୍ଧିକୁ ଜାଣିବା କେବେ ଶକ୍ୟ ନୁହେଁ।

ଶକ୍ତିରାଜ୍ଞା ପରା ଶୈଵୀ ଚିଦ୍ରୂପା ମରମେଶ୍ଵରୀ ଶିଵୋ ଽଧିତିଷ୍ଠତ୍ଯଖିଲଂ ଯଯା କାରଣଭୂତଯା

ଶକ୍ତିରାଣୀ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଙ୍କର ମହାରାଣୀ ଓ ଚେତନାର ମୂର୍ତ୍ତି, ହୃଦୟର ସ୍ୱାମିନୀ; ସେଠିଏ, ଯାହା କାରଣ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି, ଶିବ ସମସ୍ତ କୁ ବ୍ୟାପି ରହନ୍ତି।

ନାତ୍ମନୋ ନୈଵ ମାଯୈଷା ନ ଵିକାରୋ ଵିଚାରତଃ ନ ବଂଧୋ ନାପି ମୁକ୍ତିଶ୍ଚ ବଂଧମୁକ୍ତିଵିଧାଯିନୀ

ଏହା ନ ଆତ୍ମା, ନ ମାୟା, ବିଚାର କଲେ ଏହା କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ନୁହେଁ; ଏହା ବନ୍ଧନ ନୁହେଁ, ମୁକ୍ତି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ବନ୍ଧନ ଓ ମୁକ୍ତି ଦୁହିଁକୁ ଦେଇଥାଏ।

ସର୍ଵୈଶ୍ଵର୍ଯପରାକାଷ୍ଟା ଶିଵସ୍ଯ ଵ୍ଯଭିଚାରିଣୀ ସମାନଧର୍ମିଣୀ ତସ୍ଯ ତୈସ୍ତୈର୍ଭାଵୈର୍ଵିଶେଷତଃ

ସେ, ସମସ୍ତ ଶାସନର ଶିରୋପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ, ଶିବଙ୍କର ସହଚରୀ, ତାଙ୍କର ଗୁଣରେ ସମାନ, କିନ୍ତୁ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଅଲଗା ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି।

ସ ତଯୈଵ ଗୃହୀ ସାପି ତେନୈଵ ଗୃହିଣୀ ସଦା ତଯୋରପତ୍ଯଂ ଯତ୍କାର୍ଯଂ ପରପ୍ରକୃତିଜଂ ଜଗତ୍

ଶିବଙ୍କୁ ସେ ମାତ୍ର ଧରିପାରନ୍ତି, ସେ ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଦା ଧରାଯାନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଦୁହିଁଙ୍କର ଯୁଗଳ ମିଳନରୁ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ସ କର୍ତା କାରଣଂ ସେତି ତଯୋର୍ଭେଦୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ଏକ ଏଵ ଶିଵଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଦ୍ଵିଧା ଽସୌ ସମଵସ୍ଥିତଃ

ଶିବ କର୍ତ୍ତା, ସେ କାରଣ; ଏହିଭଳି ତାଙ୍କର ଭିନ୍ନତା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୁଇ ରୂପରେ ମଧ୍ୟ ଏକମାତ୍ର ଶିବ ଅଛନ୍ତି।

ସ୍ତ୍ରୀପୁଂସଭାଵେନ ତଯୋର୍ଭେଦ ଇତ୍ଯପି କେଚନ ଅପରେ ତୁ ପରା ଶକ୍ତିଃ ଶିଵସ୍ଯ ସମଵାଯିନୀ

କିଛି ଲୋକ କହନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଭିନ୍ନତା ନାରୀ-ପୁରୁଷ ଭାବରେ; ଅନ୍ୟମାନେ କହନ୍ତି, ଶିବଙ୍କର ପରାଶକ୍ତି ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ।

ପ୍ରଭେଵ ଭାନୋଶ୍ଚିଦ୍ରୂପା ଭିନ୍ନୈଵେତି ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ତସ୍ମାଚ୍ଛିଵଃ ପରୋ ହେତୁସ୍ତସ୍ଯାଜ୍ଞା ପରମେଶ୍ଵରୀ

ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ପରି, ସେ ଚେତନାର ରୂପ, ତଥାପି ଅଲଗା—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ; ତେଣୁ, ଶିବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାରଣ, ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାସନ।

ତଯୈଵ ପ୍ରେରିତା ଶୈଵୀ ମୂଲପ୍ରକୃତିରଵ୍ଯଯା ମହାମାଯା ଚ ମାଯା ଚ ପ୍ରକୃତିସ୍ତ୍ରିଗୁଣେତି ଚ

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ଶୈବ ମୂଳପ୍ରକୃତି ଅବିନାଶୀ, ମହାମାୟା ଓ ମାୟା ଓ ତିନି ଗୁଣର ପ୍ରକୃତି ହୁଏ।

ତ୍ରିଵିଧା କାର୍ଯଵେଧେନ ସା ପ୍ରସୂତେ ଷଡଧ୍ଵନଃ ସ ଵାଗର୍ଥମଯଶ୍ଚାଧ୍ଵା ଷଡ୍ଵିଧୋ ନିଖିଲଂ ଜଗତ୍

ତିନି ପ୍ରକାର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ସେ ଛଅ ପଥ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତ, ଛଅ ପ୍ରକାରର, ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥ ରେ ଗଠିତ।

ଅସ୍ଯୈଵ ଵିସ୍ତରଂ ପ୍ରାହୁଃ ଶାସ୍ତ୍ରଜାତମଶେଷତଃ

ଏହି ଏକା ଭିତରେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ତାଲିକା ଭଳି ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି।

ଚରିତାନି ଵିଚିତ୍ରାଣି ଗୃହ୍ଯାଣି ଗହନାନି ଚ ଦୁର୍ଵିଜ୍ଞେଯାନି ଦେଵୈଶ୍ଚ ମୋହଯଂତି ମନାଂସି ନଃ

ଶିବଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଗଭୀର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଆମ ମନକୁ ମାୟାରେ ପକାଇ ଦେଇଥାଏ।

ଶିଵଯୋସ୍ତତ୍ତ୍ଵସମ୍ବନ୍ଧେ ନ ଦୋଷ ଉପଲଭ୍ଯତେ ଚରିତୈଃ ପ୍ରାକୃତୋ ଭାଵସ୍ତଯୋରପି ଵିଭାଵ୍ଯତେ

ଶିବ ଓ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିର ତତ୍ତ୍ୱ ସମ୍ବନ୍ଧରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସାଧାରଣ ଅବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ହୁଏ।

ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ଽପି ଲୋକାନାଂ ସୃଷ୍ଟିସ୍ଥିତ୍ଯନ୍ତହେତଵଃ ନିଗ୍ରହାନୁଗ୍ରହୌ ପ୍ରାପ୍ଯ ଶିଵସ୍ଯ ଵଶଵର୍ତିନଃ

ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାରର କାରଣ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ନିୟମିତ, ତାଙ୍କର ନିଗ୍ରହ ଓ ଅନୁଗ୍ରହରେ ଅନୁସୃତ।

ଶିଵଃ ପୁନର୍ନ କସ୍ଯାପି ନିଗ୍ରହାନୁଗ୍ରହାସ୍ପଦମ୍ ଅତୋ ଽନାଯତ୍ତମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ତସ୍ଯୈଵେତି ଵିନିଶ୍ଚିତମ୍

କିନ୍ତୁ ଶିବ ନିଜେ କାହାରି ନିଗ୍ରହ କିମ୍ବା ଅନୁଗ୍ରହର ଆଧାର ନୁହନ୍ତି; ତେଣୁ ତାଙ୍କର ଶାସନ ସ୍ୱାଧୀନ ଏବଂ ଏହି ନିଶ୍ଚିତ।

ଯଦ୍ଯେଵମୀଦୃଶୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ତତ୍ତୁ ସ୍ଵାତନ୍ତ୍ର୍ଯଲକ୍ଷଣମ୍ ସ୍ଵଭାଵସିଦ୍ଧଂ ଚୈତସ୍ଯ ମୂର୍ତିମତ୍ତାସ୍ପଦଂ ଭଵେତ୍

ଯଦି ଏହିପରି ତାଙ୍କର ଶାସନ, ତେବେ ଏହା ସ୍ୱାଧୀନତାର ଲକ୍ଷଣ; ଏହା ତାଙ୍କର ନିଜ ଗୁଣ, ଏହା ଦେହ ରୂପେ ମଧ୍ୟ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇପାରେ।

ନ ମୂର୍ତିଶ୍ଚ ସ୍ଵତଂତ୍ରସ୍ଯ ଘଟତେ ମୂଲହେତୁନା ମୂର୍ତେରପି ଚ କାର୍ଯତ୍ଵାତ୍ତତ୍ସିଦ୍ଧିଃ ସ୍ଯାଦହୈତୁକୀ

କିନ୍ତୁ ସ୍ୱାଧୀନ ଯିଏ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦେହ ରହିପାରେ ନାହିଁ, କାରଣ ଦେହ ମୂଳ କାରଣରୁ ହୁଏ; ଦେହ ଯେତେବେଳେ କାର୍ଯ୍ୟ, ତାହାଲେ ତାହାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ କାରଣ ବିନା ହେଇଯିବ।

ସର୍ଵତ୍ର ପରମୋ ଭାଵୋ ଽପରମଶ୍ଚାନ୍ଯ ଉଚ୍ଯତେ ପରମାପରମୌ ଭାଵୌ କଥମେକତ୍ର ସଂଗତୌ

ସମସ୍ତଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥା ଓ ଅଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥା କୁହାଯାଏ; ଏହି ଦୁଇ ଅବସ୍ଥା କିପରି ଏକଠି ହୋଇପାରିବ?

ନିଷ୍ଫଲୋ ହି ସ୍ଵଭାଵୋ ଽସ୍ଯ ପରମଃ ପରମାତ୍ମନଃ ସ ଏଵ ସକଲଃ କସ୍ମାତ୍ସ୍ଵଭାଵୋ ହ୍ଯଵିପର୍ଯଯଃ

ପରମ ଆତ୍ମାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ୱଭାବ ଫଳହୀନ; ତେବେ ସମସ୍ତ ଦେହୀ ଗୁଣ କାହିଁକି ଅଛି? କାରଣ ତାହାର ସ୍ୱଭାବ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ।

ସ୍ଵଭାଵୋ ଵିପରୀତଶ୍ଚେତ୍ସ୍ଵତଂତ୍ରଃ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ଯଦି ନ କରୋତି କିମୀଶାନୋ ନିତ୍ଯାନିତ୍ଯଵିପର୍ଯଯମ୍

ଯଦି ସ୍ୱଭାବଟି ବିପରୀତ ଓ ଭଗବାନ୍ ସ୍ୱାଧୀନ, ତେବେ ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କାହିଁକି ନିତ୍ୟ ଓ ଅନିତ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଭ୍ରମ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତିନାହିଁ?

ମୂର୍ତାତ୍ମା ସକଲଃ କଶ୍ଚିତ୍ସ ଚାନ୍ଯୋ ନିଷ୍ଫଲଃ ଶିଵଃ ଶିଵେନାଧିଷ୍ଠିତଶ୍ଚେତି ସର୍ଵତ୍ର ଲଘୁ କଥ୍ଯତେ

ସମସ୍ତଠାରେ ସାଧାରଣ ଭାବେ କୁହାଯାଏ, କେହି ଦେହୀ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ, ଆଉ ଜଣେ ଅଛନ୍ତି ଶିବ, ଫଳହୀନ, ଯିଏ ନିଜେ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ।

ମୂର୍ତ୍ଯାତ୍ମୈଵ ତଦା ମୂର୍ତିଃ ଶିଵସ୍ଯାସ୍ଯ ଭଵେଦିତି ତସ୍ଯ ମୂର୍ତୌ ମୂର୍ତିମତୋଃ ପାରତଂତ୍ର୍ଯଂ ହି ନିଶ୍ଚିତମ୍

ସେ ସମୟରେ ଦେହୀ ନିଜେ ଏହି ଶିବଙ୍କ ଆକାର ହୁଏ; ଏହିପରି, ଦେହ ଓ ଦେହୀ ମଧ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନିର୍ଭରଶୀଳତା ରହିଛି।

ଅନ୍ଯଥା ନିରପେକ୍ଷେଣ ମୂର୍ତିଃ ସ୍ଵୀକ୍ରିଯତେ କଥମ୍ ମୂର୍ତିସ୍ଵୀକରଣଂ ତସ୍ମାନ୍ମୂର୍ତୌ ସାଧ୍ଯଫଲେପ୍ସଯା

ଅନ୍ୟଥା, କୌଣସି ଆଶା ଛାଡ଼ି ଦେହ କିପରି ଗ୍ରହଣ କରାଯିବ? ତେଣୁ, ଦେହ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ ଆଶା କିମ୍ବା ଫଳ ପାଇବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ।

ନ ହି ସ୍ଵେଚ୍ଛାଶରୀରତ୍ଵଂ ସ୍ଵାତଂତ୍ର୍ଯାଯୋପପଦ୍ଯତେ ସ୍ଵେଚ୍ଛୈଵ ତାଦୃଶୀ ପୁଂସାଂ ଯସ୍ମାତ୍କର୍ମାନୁସାରିଣୀ

ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଦେହ ଧାରଣ କରିବା ସ୍ୱାଧୀନତା ସହିତ ମେଳ ଖାଏନାହିଁ, କାରଣ ଲୋକଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ସଦା କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଚାଲେ।

ସ୍ଵୀକର୍ତୁଂ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ଦେହଂ ହାତୁଂ ଚ ପ୍ରଭଵନ୍ତ୍ଯୁତ ବ୍ରହ୍ମାଦଯଃ ପିଶାଚାଂତାଃ କିଂ ତେ କର୍ମାତିଵର୍ତିନଃ

ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପିଶାଚ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଦେହ ଗ୍ରହଣ କିମ୍ବା ତ୍ୟାଗ କରିପାରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସେମାନେ କର୍ମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରନ୍ତି କି?

ଇଚ୍ଛଯା ଦେହନିର୍ମାଣମିନ୍ଦ୍ରଜାଲୋପମଂ ଵିଦୁଃ ଅଣିମାଦିଗୁଣୈଶ୍ଵର୍ଯଵଶୀକାରାନତିକ୍ରମାତ୍

ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ, ଇଚ୍ଛାରେ ଦେହ ନିର୍ମାଣ କରିବା ମାୟା ପରି, କାରଣ ଅଣିମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶକ୍ତିର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ସେମାନେ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ।

ଵିଶ୍ଵରୂପଂ ଦଧଦ୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦଧୀଚେନ ମହର୍ଷିଣା ଯୁଧ୍ଯତା ସମୁପାଲବ୍ଧସ୍ତଦ୍ରୂପଂ ଦଧତା ସ୍ଵଯମ୍

ବିଷ୍ଣୁ ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆକାର ଧାରଣ କଲେ, ମହାର୍ଷି ଦଧୀଚି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ ସେ ଆକାର ନେଇ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

ସର୍ଵସ୍ମାଦଧିକସ୍ଯାପି ଶିଵସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ ଶରୀରଵତ୍ତଯାନ୍ଯାତ୍ମସାଧର୍ମ୍ଯଂ ପ୍ରତିଭାତି ନଃ

ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ପରମ ଆତ୍ମା ଥିବା ଶିବଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ଦେହ ଧାରଣ କରିବା ଆମକୁ ଅନ୍ୟ ଆତ୍ମାଙ୍କ ସହ ସମାନତା ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ।

ସର୍ଵାନୁଗ୍ରାହକଂ ପ୍ରାହୁଶ୍ଶିଵଂ ପରମକାରଣମ୍ ସ ନିର୍ଗୃହ୍ଣାତି ଦେଵାନାଂ ସର୍ଵାନୁଗ୍ରାହକଃ କଥମ୍

ଶିବଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କୃପା କରୁଥିବା ପରମ କାରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ତେବେ ସେ, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତି, ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ କିପରି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି?