ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଶିଵଶାସ୍ତ୍ରପ୍ରସିଦ୍ଧାନି ତତୋନ୍ଯାନ୍ଯପି କୃତ୍ସ୍ନଶଃ କଲାଭିସ୍ତାନି ତତ୍ତ୍ଵାନି ଵ୍ଯାପ୍ତାନ୍ଯେଵ ଯଥାତଥମ୍

ଶିବ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ; କଳାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ତତ୍ତ୍ୱମାନେ ସେମାନେ ଯେପରି ଅଛନ୍ତି, ସେହିପରି ବ୍ୟାପ୍ତ।

ପରସ୍ଯାଃ ପ୍ରକୃତେରାଦୌ ପଞ୍ଚଧା ପରିଣାମତଃ କଲାଶ୍ଚ ତା ନିଵୃତ୍ତ୍ଯାଦ୍ଯା ଵ୍ଯାପ୍ତାଃ ପଞ୍ଚ ଯଥୋତ୍ତରମ୍

ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରକୃତିର ଆରମ୍ଭରେ ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର ରୂପାନ୍ତର ମାଧ୍ୟମରେ, ନିବୃତ୍ତି ଆଦି କଳାମାନେ ପଞ୍ଚଟିକୁ ତାଙ୍କ ନିଜ ଅନୁକ୍ରମରେ ବ୍ୟାପ୍ତ କରନ୍ତି।

ଵ୍ଯାପିକାତଃ ପରା ଶକ୍ତିରଵିଭକ୍ତା ଷଡଧ୍ଵନାମ୍ ପରପ୍ରକୃତିଭାଵସ୍ଯ ତତ୍ସତ୍ତ୍ଵାଚ୍ଛିଵତତ୍ତ୍ଵତଃ

ବ୍ୟାପ୍ତିର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ, ପରା ଶକ୍ତି ଛଅଟି ମାର୍ଗରେ ଅଖଣ୍ଡ ଅଟୁଟ ଅଛି, କାରଣ ପରା ପ୍ରକୃତିର ସ୍ଥିତି ଶିବତତ୍ତ୍ୱରୁ ସିଦ୍ଧ।

ଶକ୍ତ୍ଯାଦି ଚ ପୃଥିଵ୍ଯନ୍ତଂ ଶିଵତତ୍ତ୍ଵସମୁଦ୍ଭଵମ୍ ଵ୍ଯାପ୍ତମେକେନ ତେନୈଵ ମୃଦା କୁଂଭାଦିକଂ ଯଥା

ଶକ୍ତି ଆଦିରୁ ପୃଥିବୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଯାହା ସବୁ ଶିବତତ୍ତ୍ୱରୁ ଉଦ୍ଭବ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସେଉଁଠି ଏକାଟିଏ ବ୍ୟାପ୍ତ କରେ, ଯେପରି ମାଟି ଦ୍ୱାରା ଘଡ଼ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ବ୍ୟାପ୍ତ।

ଶୈଵଂ ତତ୍ପରମଂ ଧାମ ଯତ୍ପ୍ରାପ୍ଯଂ ଷଡ୍ଭିରଧ୍ଵଭିଃ ଵ୍ଯାପିକା ଽଵ୍ଯାପିକା ଶକ୍ତିଃ ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ଵଵିଶୋଧନାତ୍

ଶିବଙ୍କର ସେଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧାମ, ଯାହାକୁ ଛଅଟି ମାର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ, ବ୍ୟାପ୍ତି ଓ ଅବ୍ୟାପ୍ତି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱର ଶୁଦ୍ଧି ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟାପ୍ତ।

ନିଵୃତ୍ତ୍ଯା ରୁଦ୍ରପର୍ଯନ୍ତଂ ସ୍ଥିତିରଣ୍ଡସ୍ଯ ଶୋଧ୍ଯତେ ପ୍ରତିଷ୍ଠଯା ତଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ତୁ ଯାଵଦଵ୍ଯକ୍ତଗୋଚରମ୍

ନିବୃତ୍ତିରୁ ରୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଅଣ୍ଡର ଶୁଦ୍ଧି ସ୍ଥିତି କଳା ଦ୍ୱାରା; ତାହାଠାରୁ ଉପରକୁ ଅବ୍ୟକ୍ତ ପରିସର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଳା ଦ୍ୱାରା।

ତଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ଵିଦ୍ଯଯା ମଧ୍ଯେ ଯାଵଦ୍ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରାଵଧି ଶାନ୍ତ୍ଯା ତଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ମଧ୍ଵାନ୍ତେ ଵିଶୁଦ୍ଧିଃ ଶାନ୍ତ୍ଯତୀତଯା

ତାହାଠାରୁ ଉପରେ, ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟା କଳା ଦ୍ୱାରା, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାନ୍ତି କଳା ଦ୍ୱାରା; ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ଉପରେ, ମଧ୍ୟର ଶେଷରେ, ଶାନ୍ତିଅତୀତା ଦ୍ୱାରା ବିଶୁଦ୍ଧି କଳା ଦ୍ୱାରା।

ଯାମାହୁଃ ପରମଂ ଵ୍ଯୋମ ପରପ୍ରକୃତିଯୋଗତଃ ଏତାନି ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ଵାନି ଯୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ତମଖିଲଂ ଜଗତ୍

ଯାହାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାଶ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ପରା ପ୍ରକୃତି ସହ ଏକତା ଦ୍ୱାରା—ଏହି ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାପ୍ତ।

ତତ୍ରୈଵ ସର୍ଵମେଵେଦଂ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ଖଲୁ ସାଧକୈଃ ଅଧ୍ଵଵ୍ଯାପ୍ତିମଵିଜ୍ଞାଯ ଶୁଦ୍ଧିଂ ଯଃ କର୍ତୁମିଚ୍ଛତି

ଏଠାରେ ସମସ୍ତ କଥା ସାଧକମାନେ ଦେଖିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁଠି ମାର୍ଗମାନଙ୍କ ବ୍ୟାପ୍ତି ଜାଣିନଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଶୁଦ୍ଧି କରିବାକୁ ଚାହେ,

ସ ଵିପ୍ରଲମ୍ଭକଃ ଶୁଦ୍ଧେର୍ନାଲମ୍ପ୍ରାପଯିତୁଂ ଫଲମ୍ ଵୃଥା ପରିଶ୍ରମସ୍ତସ୍ଯ ନିରଯାଯୈଵ କେଵଲମ୍

ସେ ଭ୍ରାନ୍ତିଗ୍ରସ୍ତ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧିର ଫଳ ପାଇପାରିବ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ ଅଫଳ ଓ କେବଳ ନରକକୁ ନେଇଯାଏ।

ଶକ୍ତିପାତସମାଯୋଗାଦୃତେ ତତ୍ତ୍ଵାନି ତତ୍ତ୍ଵତଃ ତଦ୍ଵ୍ଯାପ୍ତିସ୍ତଦ୍ଵିଵୃଦ୍ଧିଶ୍ଚ ଜ୍ଞାତୁମେଵଂ ନ ଶକ୍ଯତେ

ଶକ୍ତିପାତ ଯୋଗ ଛଡ଼ା, ତତ୍ତ୍ୱମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପରେ, ସେମାନଙ୍କ ବ୍ୟାପ୍ତି ଓ ବୃଦ୍ଧିକୁ ଜାଣିବା କେବେ ଶକ୍ୟ ନୁହେଁ।

ଶକ୍ତିରାଜ୍ଞା ପରା ଶୈଵୀ ଚିଦ୍ରୂପା ମରମେଶ୍ଵରୀ ଶିଵୋ ଽଧିତିଷ୍ଠତ୍ଯଖିଲଂ ଯଯା କାରଣଭୂତଯା

ଶକ୍ତିରାଣୀ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଙ୍କର ମହାରାଣୀ ଓ ଚେତନାର ମୂର୍ତ୍ତି, ହୃଦୟର ସ୍ୱାମିନୀ; ସେଠିଏ, ଯାହା କାରଣ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି, ଶିବ ସମସ୍ତ କୁ ବ୍ୟାପି ରହନ୍ତି।

ନାତ୍ମନୋ ନୈଵ ମାଯୈଷା ନ ଵିକାରୋ ଵିଚାରତଃ ନ ବଂଧୋ ନାପି ମୁକ୍ତିଶ୍ଚ ବଂଧମୁକ୍ତିଵିଧାଯିନୀ

ଏହା ନ ଆତ୍ମା, ନ ମାୟା, ବିଚାର କଲେ ଏହା କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ନୁହେଁ; ଏହା ବନ୍ଧନ ନୁହେଁ, ମୁକ୍ତି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ବନ୍ଧନ ଓ ମୁକ୍ତି ଦୁହିଁକୁ ଦେଇଥାଏ।

ସର୍ଵୈଶ୍ଵର୍ଯପରାକାଷ୍ଟା ଶିଵସ୍ଯ ଵ୍ଯଭିଚାରିଣୀ ସମାନଧର୍ମିଣୀ ତସ୍ଯ ତୈସ୍ତୈର୍ଭାଵୈର୍ଵିଶେଷତଃ

ସେ, ସମସ୍ତ ଶାସନର ଶିରୋପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ, ଶିବଙ୍କର ସହଚରୀ, ତାଙ୍କର ଗୁଣରେ ସମାନ, କିନ୍ତୁ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଅଲଗା ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି।

ସ ତଯୈଵ ଗୃହୀ ସାପି ତେନୈଵ ଗୃହିଣୀ ସଦା ତଯୋରପତ୍ଯଂ ଯତ୍କାର୍ଯଂ ପରପ୍ରକୃତିଜଂ ଜଗତ୍

ଶିବଙ୍କୁ ସେ ମାତ୍ର ଧରିପାରନ୍ତି, ସେ ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଦା ଧରାଯାନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଦୁହିଁଙ୍କର ଯୁଗଳ ମିଳନରୁ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ସ କର୍ତା କାରଣଂ ସେତି ତଯୋର୍ଭେଦୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ଏକ ଏଵ ଶିଵଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଦ୍ଵିଧା ଽସୌ ସମଵସ୍ଥିତଃ

ଶିବ କର୍ତ୍ତା, ସେ କାରଣ; ଏହିଭଳି ତାଙ୍କର ଭିନ୍ନତା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୁଇ ରୂପରେ ମଧ୍ୟ ଏକମାତ୍ର ଶିବ ଅଛନ୍ତି।

ସ୍ତ୍ରୀପୁଂସଭାଵେନ ତଯୋର୍ଭେଦ ଇତ୍ଯପି କେଚନ ଅପରେ ତୁ ପରା ଶକ୍ତିଃ ଶିଵସ୍ଯ ସମଵାଯିନୀ

କିଛି ଲୋକ କହନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଭିନ୍ନତା ନାରୀ-ପୁରୁଷ ଭାବରେ; ଅନ୍ୟମାନେ କହନ୍ତି, ଶିବଙ୍କର ପରାଶକ୍ତି ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ।

ପ୍ରଭେଵ ଭାନୋଶ୍ଚିଦ୍ରୂପା ଭିନ୍ନୈଵେତି ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ତସ୍ମାଚ୍ଛିଵଃ ପରୋ ହେତୁସ୍ତସ୍ଯାଜ୍ଞା ପରମେଶ୍ଵରୀ

ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ପରି, ସେ ଚେତନାର ରୂପ, ତଥାପି ଅଲଗା—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ; ତେଣୁ, ଶିବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାରଣ, ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାସନ।

ତଯୈଵ ପ୍ରେରିତା ଶୈଵୀ ମୂଲପ୍ରକୃତିରଵ୍ଯଯା ମହାମାଯା ଚ ମାଯା ଚ ପ୍ରକୃତିସ୍ତ୍ରିଗୁଣେତି ଚ

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ଶୈବ ମୂଳପ୍ରକୃତି ଅବିନାଶୀ, ମହାମାୟା ଓ ମାୟା ଓ ତିନି ଗୁଣର ପ୍ରକୃତି ହୁଏ।

ତ୍ରିଵିଧା କାର୍ଯଵେଧେନ ସା ପ୍ରସୂତେ ଷଡଧ୍ଵନଃ ସ ଵାଗର୍ଥମଯଶ୍ଚାଧ୍ଵା ଷଡ୍ଵିଧୋ ନିଖିଲଂ ଜଗତ୍

ତିନି ପ୍ରକାର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ସେ ଛଅ ପଥ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତ, ଛଅ ପ୍ରକାରର, ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥ ରେ ଗଠିତ।

ଅସ୍ଯୈଵ ଵିସ୍ତରଂ ପ୍ରାହୁଃ ଶାସ୍ତ୍ରଜାତମଶେଷତଃ

ଏହି ଏକା ଭିତରେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ତାଲିକା ଭଳି ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି।

ଚରିତାନି ଵିଚିତ୍ରାଣି ଗୃହ୍ଯାଣି ଗହନାନି ଚ ଦୁର୍ଵିଜ୍ଞେଯାନି ଦେଵୈଶ୍ଚ ମୋହଯଂତି ମନାଂସି ନଃ

ଶିବଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଗଭୀର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଆମ ମନକୁ ମାୟାରେ ପକାଇ ଦେଇଥାଏ।

ଶିଵଯୋସ୍ତତ୍ତ୍ଵସମ୍ବନ୍ଧେ ନ ଦୋଷ ଉପଲଭ୍ଯତେ ଚରିତୈଃ ପ୍ରାକୃତୋ ଭାଵସ୍ତଯୋରପି ଵିଭାଵ୍ଯତେ

ଶିବ ଓ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିର ତତ୍ତ୍ୱ ସମ୍ବନ୍ଧରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସାଧାରଣ ଅବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ହୁଏ।

ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ଽପି ଲୋକାନାଂ ସୃଷ୍ଟିସ୍ଥିତ୍ଯନ୍ତହେତଵଃ ନିଗ୍ରହାନୁଗ୍ରହୌ ପ୍ରାପ୍ଯ ଶିଵସ୍ଯ ଵଶଵର୍ତିନଃ

ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାରର କାରଣ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ନିୟମିତ, ତାଙ୍କର ନିଗ୍ରହ ଓ ଅନୁଗ୍ରହରେ ଅନୁସୃତ।

ଶିଵଃ ପୁନର୍ନ କସ୍ଯାପି ନିଗ୍ରହାନୁଗ୍ରହାସ୍ପଦମ୍ ଅତୋ ଽନାଯତ୍ତମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ତସ୍ଯୈଵେତି ଵିନିଶ୍ଚିତମ୍

କିନ୍ତୁ ଶିବ ନିଜେ କାହାରି ନିଗ୍ରହ କିମ୍ବା ଅନୁଗ୍ରହର ଆଧାର ନୁହନ୍ତି; ତେଣୁ ତାଙ୍କର ଶାସନ ସ୍ୱାଧୀନ ଏବଂ ଏହି ନିଶ୍ଚିତ।

ଯଦ୍ଯେଵମୀଦୃଶୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ତତ୍ତୁ ସ୍ଵାତନ୍ତ୍ର୍ଯଲକ୍ଷଣମ୍ ସ୍ଵଭାଵସିଦ୍ଧଂ ଚୈତସ୍ଯ ମୂର୍ତିମତ୍ତାସ୍ପଦଂ ଭଵେତ୍

ଯଦି ଏହିପରି ତାଙ୍କର ଶାସନ, ତେବେ ଏହା ସ୍ୱାଧୀନତାର ଲକ୍ଷଣ; ଏହା ତାଙ୍କର ନିଜ ଗୁଣ, ଏହା ଦେହ ରୂପେ ମଧ୍ୟ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇପାରେ।

ନ ମୂର୍ତିଶ୍ଚ ସ୍ଵତଂତ୍ରସ୍ଯ ଘଟତେ ମୂଲହେତୁନା ମୂର୍ତେରପି ଚ କାର୍ଯତ୍ଵାତ୍ତତ୍ସିଦ୍ଧିଃ ସ୍ଯାଦହୈତୁକୀ

କିନ୍ତୁ ସ୍ୱାଧୀନ ଯିଏ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦେହ ରହିପାରେ ନାହିଁ, କାରଣ ଦେହ ମୂଳ କାରଣରୁ ହୁଏ; ଦେହ ଯେତେବେଳେ କାର୍ଯ୍ୟ, ତାହାଲେ ତାହାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ କାରଣ ବିନା ହେଇଯିବ।

ସର୍ଵତ୍ର ପରମୋ ଭାଵୋ ଽପରମଶ୍ଚାନ୍ଯ ଉଚ୍ଯତେ ପରମାପରମୌ ଭାଵୌ କଥମେକତ୍ର ସଂଗତୌ

ସମସ୍ତଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥା ଓ ଅଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥା କୁହାଯାଏ; ଏହି ଦୁଇ ଅବସ୍ଥା କିପରି ଏକଠି ହୋଇପାରିବ?

ନିଷ୍ଫଲୋ ହି ସ୍ଵଭାଵୋ ଽସ୍ଯ ପରମଃ ପରମାତ୍ମନଃ ସ ଏଵ ସକଲଃ କସ୍ମାତ୍ସ୍ଵଭାଵୋ ହ୍ଯଵିପର୍ଯଯଃ

ପରମ ଆତ୍ମାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ୱଭାବ ଫଳହୀନ; ତେବେ ସମସ୍ତ ଦେହୀ ଗୁଣ କାହିଁକି ଅଛି? କାରଣ ତାହାର ସ୍ୱଭାବ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ।