ଶିଵପୁରାଣମ୍

ସମସ୍ତକାର୍ଯଜାତସ୍ଯ ମୂଲପ୍ରକୃତିତାଂ ଗତା ସୈଵ କୁଣ୍ଡଲିନୀ ମାଯା ଶୁଦ୍ଧାଧ୍ଵପରମା ସତୀ

ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ମୂଳ ପ୍ରକୃତି ହୋଇ, ସେ କୁଣ୍ଡଳିନୀ, ମାୟା ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଅଧ୍ୱ ରୂପେ ପରିଚିତ।

ସା ଵିଭାଗସ୍ଵରୂପୈଵ ଷଡଧ୍ଵାତ୍ମା ଵିଜୃଂଭତେ ତତ୍ର ଶବ୍ଦାସ୍ତ୍ରଯୋ ଽଧ୍ଵାନସ୍ତ୍ରଯଶ୍ଚାର୍ଥାଃ ସମୀରିତାଃ

ସେ ବିଭାଗର ସ୍ୱରୂପ ହୋଇ, ଷଡ଼ଅଧ୍ୱ ଭାବେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ; ଏଠାରେ ତିନିଟି ଶବ୍ଦ ଓ ତିନିଟି ଅର୍ଥ ଅଛି, ଯେପରି କୁହାଯାଇଛି।

ସର୍ଵେଷାମପି ଵୈ ପୁଂସାଂ ନୈଜଶୁଦ୍ଧ୍ଯନୁରୂପତଃ ଲଯଭୋଗାଧିକାରାସ୍ସ୍ଯୁସ୍ସର୍ଵତତ୍ତ୍ଵଵିଭାଗତଃ

ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ, ନିଜ ଶୁଦ୍ଧି ଅନୁଯାୟୀ, ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ଲୟ ବା ଭୋଗର ଅଧିକାର ମିଳେ।

କଲାଭିସ୍ତାନି ତତ୍ତ୍ଵାନି ଵ୍ଯାପ୍ତାନ୍ଯେଵ ଯଥାତଥମ୍ ପରସ୍ଯାଃ ପ୍ରକୃତେରାଦୌ ପଞ୍ଚଧା ପରିଣାମତଃ

କଳାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନେ ଯେପରି ଅଛନ୍ତି, ସେହିପରି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରକୃତିର ଆରମ୍ଭରେ ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର ରୂପାନ୍ତର ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟାପ୍ତ କରାଯାଇଛି।

କଲାଶ୍ଚ ତା ନିଵୃତ୍ତ୍ଯାଦ୍ଯାଃ ପର୍ଯାପ୍ତା ଇତି ନିଶ୍ଚଯଃ ମଂତ୍ରାଧ୍ଵା ଚ ପଦାଧ୍ଵା ଚ ଵର୍ଣାଧ୍ଵା ଚେତି ଶବ୍ଦତଃ

ନିବୃତ୍ତି ଆଦି କଳାମାନେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ବୋଲି ମନ୍ତ୍ର, ପଦ ଓ ବର୍ଣ୍ଣ ଏହି ମାର୍ଗମାନେ ନିଜ ନାମରେ ପରିଚିତ।

ଭୁଵନାଧ୍ଵା ଚ ତତ୍ତ୍ଵାଧ୍ଵା କଲାଧ୍ଵା ଚାର୍ଥତଃ କ୍ରମାତ୍ ଅତ୍ରାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ଵ୍ଯାପ୍ଯଵ୍ଯାପକତୋଚ୍ଯତେ

ଭୁବନ, ତତ୍ତ୍ୱ ଓ କଳା ଏହି ମାର୍ଗମାନେ କ୍ରମକ୍ରମେ ତାଙ୍କର ଅର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ; ଏଠାରେ ସମସ୍ତଙ୍କର ପରସ୍ପର ବ୍ୟାପ୍ତି ଓ ଅବ୍ୟାପ୍ତି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଉଛି।

ମଂତ୍ରାଃ ସର୍ଵୈଃ ପଦୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ତା ଵାକ୍ଯଭାଵାତ୍ପଦାନି ଚ ଵର୍ଣୈର୍ଵର୍ଣସମୂହଂ ହି ପଦମାହୁର୍ଵିପଶ୍ଚିତଃ

ମନ୍ତ୍ରମାନେ ସମସ୍ତ ପଦ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ, କାରଣ ବାକ୍ୟ ହୁଏ ପଦ ଦ୍ୱାରା; ଏବଂ ପଦମାନେ ବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା, କାରଣ ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କ ଗୋଷ୍ଠୀକୁ 'ପଦ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଵର୍ଣାସ୍ତୁ ଭୁଵନୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ତାସ୍ତେଷାଂ ତେଷୂପଲଂଭନାତ୍ ଭୁଵନାନ୍ଯପି ତତ୍ତ୍ଵୌଘୈରୁତ୍ପତ୍ତ୍ଯାଂତର୍ବହିଷ୍କ୍ରମାତ୍

ବର୍ଣ୍ଣମାନେ ଭୁବନମାନେ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ, କାରଣ ସେମାନେ ସେଠି ମିଳେ; ଏବଂ ଭୁବନମାନେ ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ସମୂହ ଦ୍ୱାରା, ସେମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ବାହାରିବା ଦ୍ୱାରା।

ଵ୍ଯାପ୍ତାନି କାରଣୈସ୍ତତ୍ତ୍ଵୈରାରବ୍ଧତ୍ଵାଦନେକଶଃ ଅଂତରାଦୁତ୍ଥିତାନୀହ ଭୁଵନାନି ତୁ କାନିଚିତ୍

ସେମାନେ କାରଣ ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବହୁ ପ୍ରକାରରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, କାରଣ ସେମାନେ ସେଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଏଠାରେ କିଛି ଭୁବନ ଭିତରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

ପୌରାଣିକାନି ଚାନ୍ଯାନି ଵିଜ୍ଞେଯାନି ଶିଵାଗମେ ସାଂଖ୍ଯଯୋଗପ୍ରସିଦ୍ଧାନି ତତ୍ତ୍ଵାନ୍ଯପି ଚ କାନିଚିତ୍

ପୁରାଣରୁ ଜଣାଯାଇଥିବା ଅନ୍ୟ ଭୁବନମାନେ ଶିବାଗମରେ ବୁଝିବା ଉଚିତ; ଏବଂ କିଛି ତତ୍ତ୍ୱ ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଶିଵଶାସ୍ତ୍ରପ୍ରସିଦ୍ଧାନି ତତୋନ୍ଯାନ୍ଯପି କୃତ୍ସ୍ନଶଃ କଲାଭିସ୍ତାନି ତତ୍ତ୍ଵାନି ଵ୍ଯାପ୍ତାନ୍ଯେଵ ଯଥାତଥମ୍

ଶିବ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ; କଳାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ତତ୍ତ୍ୱମାନେ ସେମାନେ ଯେପରି ଅଛନ୍ତି, ସେହିପରି ବ୍ୟାପ୍ତ।

ପରସ୍ଯାଃ ପ୍ରକୃତେରାଦୌ ପଞ୍ଚଧା ପରିଣାମତଃ କଲାଶ୍ଚ ତା ନିଵୃତ୍ତ୍ଯାଦ୍ଯା ଵ୍ଯାପ୍ତାଃ ପଞ୍ଚ ଯଥୋତ୍ତରମ୍

ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରକୃତିର ଆରମ୍ଭରେ ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର ରୂପାନ୍ତର ମାଧ୍ୟମରେ, ନିବୃତ୍ତି ଆଦି କଳାମାନେ ପଞ୍ଚଟିକୁ ତାଙ୍କ ନିଜ ଅନୁକ୍ରମରେ ବ୍ୟାପ୍ତ କରନ୍ତି।

ଵ୍ଯାପିକାତଃ ପରା ଶକ୍ତିରଵିଭକ୍ତା ଷଡଧ୍ଵନାମ୍ ପରପ୍ରକୃତିଭାଵସ୍ଯ ତତ୍ସତ୍ତ୍ଵାଚ୍ଛିଵତତ୍ତ୍ଵତଃ

ବ୍ୟାପ୍ତିର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ, ପରା ଶକ୍ତି ଛଅଟି ମାର୍ଗରେ ଅଖଣ୍ଡ ଅଟୁଟ ଅଛି, କାରଣ ପରା ପ୍ରକୃତିର ସ୍ଥିତି ଶିବତତ୍ତ୍ୱରୁ ସିଦ୍ଧ।

ଶକ୍ତ୍ଯାଦି ଚ ପୃଥିଵ୍ଯନ୍ତଂ ଶିଵତତ୍ତ୍ଵସମୁଦ୍ଭଵମ୍ ଵ୍ଯାପ୍ତମେକେନ ତେନୈଵ ମୃଦା କୁଂଭାଦିକଂ ଯଥା

ଶକ୍ତି ଆଦିରୁ ପୃଥିବୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଯାହା ସବୁ ଶିବତତ୍ତ୍ୱରୁ ଉଦ୍ଭବ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସେଉଁଠି ଏକାଟିଏ ବ୍ୟାପ୍ତ କରେ, ଯେପରି ମାଟି ଦ୍ୱାରା ଘଡ଼ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ବ୍ୟାପ୍ତ।

ଶୈଵଂ ତତ୍ପରମଂ ଧାମ ଯତ୍ପ୍ରାପ୍ଯଂ ଷଡ୍ଭିରଧ୍ଵଭିଃ ଵ୍ଯାପିକା ଽଵ୍ଯାପିକା ଶକ୍ତିଃ ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ଵଵିଶୋଧନାତ୍

ଶିବଙ୍କର ସେଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧାମ, ଯାହାକୁ ଛଅଟି ମାର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ, ବ୍ୟାପ୍ତି ଓ ଅବ୍ୟାପ୍ତି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱର ଶୁଦ୍ଧି ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟାପ୍ତ।

ନିଵୃତ୍ତ୍ଯା ରୁଦ୍ରପର୍ଯନ୍ତଂ ସ୍ଥିତିରଣ୍ଡସ୍ଯ ଶୋଧ୍ଯତେ ପ୍ରତିଷ୍ଠଯା ତଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ତୁ ଯାଵଦଵ୍ଯକ୍ତଗୋଚରମ୍

ନିବୃତ୍ତିରୁ ରୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଅଣ୍ଡର ଶୁଦ୍ଧି ସ୍ଥିତି କଳା ଦ୍ୱାରା; ତାହାଠାରୁ ଉପରକୁ ଅବ୍ୟକ୍ତ ପରିସର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଳା ଦ୍ୱାରା।

ତଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ଵିଦ୍ଯଯା ମଧ୍ଯେ ଯାଵଦ୍ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରାଵଧି ଶାନ୍ତ୍ଯା ତଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ମଧ୍ଵାନ୍ତେ ଵିଶୁଦ୍ଧିଃ ଶାନ୍ତ୍ଯତୀତଯା

ତାହାଠାରୁ ଉପରେ, ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟା କଳା ଦ୍ୱାରା, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାନ୍ତି କଳା ଦ୍ୱାରା; ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ଉପରେ, ମଧ୍ୟର ଶେଷରେ, ଶାନ୍ତିଅତୀତା ଦ୍ୱାରା ବିଶୁଦ୍ଧି କଳା ଦ୍ୱାରା।

ଯାମାହୁଃ ପରମଂ ଵ୍ଯୋମ ପରପ୍ରକୃତିଯୋଗତଃ ଏତାନି ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ଵାନି ଯୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ତମଖିଲଂ ଜଗତ୍

ଯାହାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାଶ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ପରା ପ୍ରକୃତି ସହ ଏକତା ଦ୍ୱାରା—ଏହି ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାପ୍ତ।

ତତ୍ରୈଵ ସର୍ଵମେଵେଦଂ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ଖଲୁ ସାଧକୈଃ ଅଧ୍ଵଵ୍ଯାପ୍ତିମଵିଜ୍ଞାଯ ଶୁଦ୍ଧିଂ ଯଃ କର୍ତୁମିଚ୍ଛତି

ଏଠାରେ ସମସ୍ତ କଥା ସାଧକମାନେ ଦେଖିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁଠି ମାର୍ଗମାନଙ୍କ ବ୍ୟାପ୍ତି ଜାଣିନଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଶୁଦ୍ଧି କରିବାକୁ ଚାହେ,

ସ ଵିପ୍ରଲମ୍ଭକଃ ଶୁଦ୍ଧେର୍ନାଲମ୍ପ୍ରାପଯିତୁଂ ଫଲମ୍ ଵୃଥା ପରିଶ୍ରମସ୍ତସ୍ଯ ନିରଯାଯୈଵ କେଵଲମ୍

ସେ ଭ୍ରାନ୍ତିଗ୍ରସ୍ତ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧିର ଫଳ ପାଇପାରିବ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ ଅଫଳ ଓ କେବଳ ନରକକୁ ନେଇଯାଏ।

ଶକ୍ତିପାତସମାଯୋଗାଦୃତେ ତତ୍ତ୍ଵାନି ତତ୍ତ୍ଵତଃ ତଦ୍ଵ୍ଯାପ୍ତିସ୍ତଦ୍ଵିଵୃଦ୍ଧିଶ୍ଚ ଜ୍ଞାତୁମେଵଂ ନ ଶକ୍ଯତେ

ଶକ୍ତିପାତ ଯୋଗ ଛଡ଼ା, ତତ୍ତ୍ୱମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପରେ, ସେମାନଙ୍କ ବ୍ୟାପ୍ତି ଓ ବୃଦ୍ଧିକୁ ଜାଣିବା କେବେ ଶକ୍ୟ ନୁହେଁ।

ଶକ୍ତିରାଜ୍ଞା ପରା ଶୈଵୀ ଚିଦ୍ରୂପା ମରମେଶ୍ଵରୀ ଶିଵୋ ଽଧିତିଷ୍ଠତ୍ଯଖିଲଂ ଯଯା କାରଣଭୂତଯା

ଶକ୍ତିରାଣୀ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଙ୍କର ମହାରାଣୀ ଓ ଚେତନାର ମୂର୍ତ୍ତି, ହୃଦୟର ସ୍ୱାମିନୀ; ସେଠିଏ, ଯାହା କାରଣ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି, ଶିବ ସମସ୍ତ କୁ ବ୍ୟାପି ରହନ୍ତି।

ନାତ୍ମନୋ ନୈଵ ମାଯୈଷା ନ ଵିକାରୋ ଵିଚାରତଃ ନ ବଂଧୋ ନାପି ମୁକ୍ତିଶ୍ଚ ବଂଧମୁକ୍ତିଵିଧାଯିନୀ

ଏହା ନ ଆତ୍ମା, ନ ମାୟା, ବିଚାର କଲେ ଏହା କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ନୁହେଁ; ଏହା ବନ୍ଧନ ନୁହେଁ, ମୁକ୍ତି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ବନ୍ଧନ ଓ ମୁକ୍ତି ଦୁହିଁକୁ ଦେଇଥାଏ।

ସର୍ଵୈଶ୍ଵର୍ଯପରାକାଷ୍ଟା ଶିଵସ୍ଯ ଵ୍ଯଭିଚାରିଣୀ ସମାନଧର୍ମିଣୀ ତସ୍ଯ ତୈସ୍ତୈର୍ଭାଵୈର୍ଵିଶେଷତଃ

ସେ, ସମସ୍ତ ଶାସନର ଶିରୋପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ, ଶିବଙ୍କର ସହଚରୀ, ତାଙ୍କର ଗୁଣରେ ସମାନ, କିନ୍ତୁ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଅଲଗା ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି।

ସ ତଯୈଵ ଗୃହୀ ସାପି ତେନୈଵ ଗୃହିଣୀ ସଦା ତଯୋରପତ୍ଯଂ ଯତ୍କାର୍ଯଂ ପରପ୍ରକୃତିଜଂ ଜଗତ୍

ଶିବଙ୍କୁ ସେ ମାତ୍ର ଧରିପାରନ୍ତି, ସେ ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଦା ଧରାଯାନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଦୁହିଁଙ୍କର ଯୁଗଳ ମିଳନରୁ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ସ କର୍ତା କାରଣଂ ସେତି ତଯୋର୍ଭେଦୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ଏକ ଏଵ ଶିଵଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଦ୍ଵିଧା ଽସୌ ସମଵସ୍ଥିତଃ

ଶିବ କର୍ତ୍ତା, ସେ କାରଣ; ଏହିଭଳି ତାଙ୍କର ଭିନ୍ନତା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୁଇ ରୂପରେ ମଧ୍ୟ ଏକମାତ୍ର ଶିବ ଅଛନ୍ତି।

ସ୍ତ୍ରୀପୁଂସଭାଵେନ ତଯୋର୍ଭେଦ ଇତ୍ଯପି କେଚନ ଅପରେ ତୁ ପରା ଶକ୍ତିଃ ଶିଵସ୍ଯ ସମଵାଯିନୀ

କିଛି ଲୋକ କହନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଭିନ୍ନତା ନାରୀ-ପୁରୁଷ ଭାବରେ; ଅନ୍ୟମାନେ କହନ୍ତି, ଶିବଙ୍କର ପରାଶକ୍ତି ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ।

ପ୍ରଭେଵ ଭାନୋଶ୍ଚିଦ୍ରୂପା ଭିନ୍ନୈଵେତି ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ତସ୍ମାଚ୍ଛିଵଃ ପରୋ ହେତୁସ୍ତସ୍ଯାଜ୍ଞା ପରମେଶ୍ଵରୀ

ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ପରି, ସେ ଚେତନାର ରୂପ, ତଥାପି ଅଲଗା—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ; ତେଣୁ, ଶିବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାରଣ, ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାସନ।

ତଯୈଵ ପ୍ରେରିତା ଶୈଵୀ ମୂଲପ୍ରକୃତିରଵ୍ଯଯା ମହାମାଯା ଚ ମାଯା ଚ ପ୍ରକୃତିସ୍ତ୍ରିଗୁଣେତି ଚ

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ଶୈବ ମୂଳପ୍ରକୃତି ଅବିନାଶୀ, ମହାମାୟା ଓ ମାୟା ଓ ତିନି ଗୁଣର ପ୍ରକୃତି ହୁଏ।