ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଅତୋ ମୃତ୍ଯୁଂଜଯାଯେତ୍ଥମମୃତପ୍ଲାଵନଂ ସଦା ଶିଵଶକ୍ତ୍ଯମୃତସ୍ପର୍ଶେ ଲବ୍ଧଂ ଯେନ କୁତୋ ମୃତିଃ

ଏହିପରି ନିତ୍ୟ ଅମୃତ ସ୍ନାନ କରି, ମୃତ୍ୟୁ ଉପରେ ଜୟ ପାଇଯାଏ; ଶିବ ଓ ଶକ୍ତିର ଅମୃତ ସ୍ପର୍ଶ ମିଳିଲେ, କେମିତି ମୃତ୍ୟୁ ହେବ?

ଯୋ ଵେଦ ଦହନଂ ଗୁହ୍ଯଂ ପ୍ଲାଵନଂ ଚ ଯଥୋଦିତମ୍ ଅଗ୍ନୀଷୋମପଦଂ ହିତ୍ଵା ନ ସ ଭୂଯୋ ଽଭିଜାଯତେ

ଯିଏ ଏହି ଗୁପ୍ତ ଦାହନ ଓ ଉପସ୍ନାନର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣେ, ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମର ଅବସ୍ଥାକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ।

ଶିଵାଗ୍ନିନା ତନୁଂ ଦଗ୍ଧ୍ଵା ଶକ୍ତିସୌମ୍ଯା ମୃତେନ ଯଃ ପ୍ଲାଵଯେଦ୍ଯୋଗମାର୍ଗେଣ ସୋ ଽମୃତତ୍ଵାଯ କଲ୍ପତେ

ଯିଏ ଶିବ ଅଗ୍ନିରେ ଦେହକୁ ପୁଡ଼ି, ଶକ୍ତିର ଅମୃତରେ ଯୋଗ ମାର୍ଗରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଅମରତ୍ୱ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।

ହୃଦି କୃତ୍ଵେମମର୍ଥଂ ଵୈ ଦେଵେନ ସମୁଦାହୃତମ୍ ଅଗ୍ନୀଷୋମାତ୍ମକଂ ଵିଶ୍ଵଂ ଜଗଦିତ୍ଯନୁରୂପତଃ

ଏହି ଅର୍ଥକୁ, ଯେଉଁଥିରେ ଦେବତା କହିଛନ୍ତି ଯେ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମ ରୂପ, ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ନିଵେଦଯାମି ଜଗତୋ ଵାଗର୍ଥାତ୍ମ୍ଯଂ କୃତଂ ଯଥା ଷଡଧ୍ଵଵେଦନଂ ସମ୍ଯକ୍ ସମାସାନ୍ନ ତୁ ଵିସ୍ତରାତ୍

ମୁଁ ଏହି ସଂସାରରେ ବାଣୀ ଓ ଅର୍ଥର ସ୍ୱରୂପ କିପରି ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି, ଏବଂ ଷଡ଼ଅଧ୍ୱ ଜ୍ଞାନକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ବିସ୍ତାରରେ ନୁହେଁ।

ନାସ୍ତି କଶ୍ଚିଦଶବ୍ଦାର୍ଥୋ ନାପି ଶବ୍ଦୋ ନିରର୍ଥକଃ ତତୋ ହି ସମଯେ ଶବ୍ଦସ୍ସର୍ଵସ୍ସର୍ଵାର୍ଥବୋଧକଃ

ଅର୍ଥ ବିନା କୌଣସି ଶବ୍ଦ ନାହିଁ, ଏବଂ ଅର୍ଥ ନଥିବା କୌଣସି ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ତେଣୁ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ ଅର୍ଥକୁ ବୁଝାଏ।

ପ୍ରକୃତେଃ ପରିଣାମୋ ଽଯଂ ଦ୍ଵିଧା ଶବ୍ଦାର୍ଥଭାଵନା ତାମାହୁଃ ପ୍ରାକୃତୀଂ ମୂର୍ତିଂ ଶିଵଯୋଃ ପରମାତ୍ମନୋଃ

ପ୍ରକୃତିର ଏହି ପରିଣାମ ଦୁଇ ପ୍ରକାର: ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥର ପ୍ରକାଶ। ଏହିଠାରେ ଶିବ ଓ ଶକ୍ତିଙ୍କର ମୂଳ ରୂପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଶବ୍ଦାତ୍ମିକା ଵିଭୂତିର୍ଯା ସା ତ୍ରିଧା କଥ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ ସ୍ଥୂଲା ସୂକ୍ଷ୍ମା ପରା ଚେତି ସ୍ଥୂଲା ଯା ଶ୍ରୁତିଗୋଚରା

ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଶବ୍ଦର ସ୍ୱରୂପ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ତାହାକୁ ତିନି ପ୍ରକାର କହନ୍ତି: ସ୍ଥୂଳ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ପରା। ଯାହାକି କାନରେ ଶୁଣାଯାଏ, ସେହିଏ ସ୍ଥୂଳ।

ସୂକ୍ଷ୍ମା ଚିନ୍ତାମଯୀ ପ୍ରୋକ୍ତା ଚିଂତଯା ରହିତା ପରା ଯା ଶକ୍ତିଃ ସା ପରା ଶକ୍ତିଶ୍ଶିଵତତ୍ତ୍ଵସମାଶ୍ରଯା

ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅର୍ଥାତ୍ ଚିନ୍ତା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା; ଯାହା ଚିନ୍ତା ରହିତ, ସେହିଏ ପରା। ଏହି ଶକ୍ତି ଶିବତତ୍ତ୍ୱରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବା ପରା ଶକ୍ତି।

ଜ୍ଞାନଶକ୍ତିସମାଯୋଗାଦିଚ୍ଛୋପୋଦ୍ବଲିକା ତଥା ସର୍ଵଶକ୍ତିସମଷ୍ଟ୍ଯାତ୍ମା ଶକ୍ତିତତ୍ତ୍ଵସମାଖ୍ଯଯା

ଜ୍ଞାନ ଶକ୍ତି ସହ ଯୋଗ ହେଲେ, ଏହା ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ଆରୋହିତ ହୁଏ; ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଏକତା ରୂପେ, ଏହାକୁ ଶକ୍ତିତତ୍ତ୍ୱ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।

ସମସ୍ତକାର୍ଯଜାତସ୍ଯ ମୂଲପ୍ରକୃତିତାଂ ଗତା ସୈଵ କୁଣ୍ଡଲିନୀ ମାଯା ଶୁଦ୍ଧାଧ୍ଵପରମା ସତୀ

ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ମୂଳ ପ୍ରକୃତି ହୋଇ, ସେ କୁଣ୍ଡଳିନୀ, ମାୟା ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଅଧ୍ୱ ରୂପେ ପରିଚିତ।

ସା ଵିଭାଗସ୍ଵରୂପୈଵ ଷଡଧ୍ଵାତ୍ମା ଵିଜୃଂଭତେ ତତ୍ର ଶବ୍ଦାସ୍ତ୍ରଯୋ ଽଧ୍ଵାନସ୍ତ୍ରଯଶ୍ଚାର୍ଥାଃ ସମୀରିତାଃ

ସେ ବିଭାଗର ସ୍ୱରୂପ ହୋଇ, ଷଡ଼ଅଧ୍ୱ ଭାବେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ; ଏଠାରେ ତିନିଟି ଶବ୍ଦ ଓ ତିନିଟି ଅର୍ଥ ଅଛି, ଯେପରି କୁହାଯାଇଛି।

ସର୍ଵେଷାମପି ଵୈ ପୁଂସାଂ ନୈଜଶୁଦ୍ଧ୍ଯନୁରୂପତଃ ଲଯଭୋଗାଧିକାରାସ୍ସ୍ଯୁସ୍ସର୍ଵତତ୍ତ୍ଵଵିଭାଗତଃ

ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ, ନିଜ ଶୁଦ୍ଧି ଅନୁଯାୟୀ, ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ଲୟ ବା ଭୋଗର ଅଧିକାର ମିଳେ।

କଲାଭିସ୍ତାନି ତତ୍ତ୍ଵାନି ଵ୍ଯାପ୍ତାନ୍ଯେଵ ଯଥାତଥମ୍ ପରସ୍ଯାଃ ପ୍ରକୃତେରାଦୌ ପଞ୍ଚଧା ପରିଣାମତଃ

କଳାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନେ ଯେପରି ଅଛନ୍ତି, ସେହିପରି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରକୃତିର ଆରମ୍ଭରେ ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର ରୂପାନ୍ତର ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟାପ୍ତ କରାଯାଇଛି।

କଲାଶ୍ଚ ତା ନିଵୃତ୍ତ୍ଯାଦ୍ଯାଃ ପର୍ଯାପ୍ତା ଇତି ନିଶ୍ଚଯଃ ମଂତ୍ରାଧ୍ଵା ଚ ପଦାଧ୍ଵା ଚ ଵର୍ଣାଧ୍ଵା ଚେତି ଶବ୍ଦତଃ

ନିବୃତ୍ତି ଆଦି କଳାମାନେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ବୋଲି ମନ୍ତ୍ର, ପଦ ଓ ବର୍ଣ୍ଣ ଏହି ମାର୍ଗମାନେ ନିଜ ନାମରେ ପରିଚିତ।

ଭୁଵନାଧ୍ଵା ଚ ତତ୍ତ୍ଵାଧ୍ଵା କଲାଧ୍ଵା ଚାର୍ଥତଃ କ୍ରମାତ୍ ଅତ୍ରାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ଵ୍ଯାପ୍ଯଵ୍ଯାପକତୋଚ୍ଯତେ

ଭୁବନ, ତତ୍ତ୍ୱ ଓ କଳା ଏହି ମାର୍ଗମାନେ କ୍ରମକ୍ରମେ ତାଙ୍କର ଅର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ; ଏଠାରେ ସମସ୍ତଙ୍କର ପରସ୍ପର ବ୍ୟାପ୍ତି ଓ ଅବ୍ୟାପ୍ତି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଉଛି।

ମଂତ୍ରାଃ ସର୍ଵୈଃ ପଦୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ତା ଵାକ୍ଯଭାଵାତ୍ପଦାନି ଚ ଵର୍ଣୈର୍ଵର୍ଣସମୂହଂ ହି ପଦମାହୁର୍ଵିପଶ୍ଚିତଃ

ମନ୍ତ୍ରମାନେ ସମସ୍ତ ପଦ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ, କାରଣ ବାକ୍ୟ ହୁଏ ପଦ ଦ୍ୱାରା; ଏବଂ ପଦମାନେ ବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା, କାରଣ ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କ ଗୋଷ୍ଠୀକୁ 'ପଦ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଵର୍ଣାସ୍ତୁ ଭୁଵନୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ତାସ୍ତେଷାଂ ତେଷୂପଲଂଭନାତ୍ ଭୁଵନାନ୍ଯପି ତତ୍ତ୍ଵୌଘୈରୁତ୍ପତ୍ତ୍ଯାଂତର୍ବହିଷ୍କ୍ରମାତ୍

ବର୍ଣ୍ଣମାନେ ଭୁବନମାନେ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ, କାରଣ ସେମାନେ ସେଠି ମିଳେ; ଏବଂ ଭୁବନମାନେ ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ସମୂହ ଦ୍ୱାରା, ସେମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ବାହାରିବା ଦ୍ୱାରା।

ଵ୍ଯାପ୍ତାନି କାରଣୈସ୍ତତ୍ତ୍ଵୈରାରବ୍ଧତ୍ଵାଦନେକଶଃ ଅଂତରାଦୁତ୍ଥିତାନୀହ ଭୁଵନାନି ତୁ କାନିଚିତ୍

ସେମାନେ କାରଣ ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବହୁ ପ୍ରକାରରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, କାରଣ ସେମାନେ ସେଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଏଠାରେ କିଛି ଭୁବନ ଭିତରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

ପୌରାଣିକାନି ଚାନ୍ଯାନି ଵିଜ୍ଞେଯାନି ଶିଵାଗମେ ସାଂଖ୍ଯଯୋଗପ୍ରସିଦ୍ଧାନି ତତ୍ତ୍ଵାନ୍ଯପି ଚ କାନିଚିତ୍

ପୁରାଣରୁ ଜଣାଯାଇଥିବା ଅନ୍ୟ ଭୁବନମାନେ ଶିବାଗମରେ ବୁଝିବା ଉଚିତ; ଏବଂ କିଛି ତତ୍ତ୍ୱ ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଶିଵଶାସ୍ତ୍ରପ୍ରସିଦ୍ଧାନି ତତୋନ୍ଯାନ୍ଯପି କୃତ୍ସ୍ନଶଃ କଲାଭିସ୍ତାନି ତତ୍ତ୍ଵାନି ଵ୍ଯାପ୍ତାନ୍ଯେଵ ଯଥାତଥମ୍

ଶିବ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ; କଳାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ତତ୍ତ୍ୱମାନେ ସେମାନେ ଯେପରି ଅଛନ୍ତି, ସେହିପରି ବ୍ୟାପ୍ତ।

ପରସ୍ଯାଃ ପ୍ରକୃତେରାଦୌ ପଞ୍ଚଧା ପରିଣାମତଃ କଲାଶ୍ଚ ତା ନିଵୃତ୍ତ୍ଯାଦ୍ଯା ଵ୍ଯାପ୍ତାଃ ପଞ୍ଚ ଯଥୋତ୍ତରମ୍

ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରକୃତିର ଆରମ୍ଭରେ ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର ରୂପାନ୍ତର ମାଧ୍ୟମରେ, ନିବୃତ୍ତି ଆଦି କଳାମାନେ ପଞ୍ଚଟିକୁ ତାଙ୍କ ନିଜ ଅନୁକ୍ରମରେ ବ୍ୟାପ୍ତ କରନ୍ତି।

ଵ୍ଯାପିକାତଃ ପରା ଶକ୍ତିରଵିଭକ୍ତା ଷଡଧ୍ଵନାମ୍ ପରପ୍ରକୃତିଭାଵସ୍ଯ ତତ୍ସତ୍ତ୍ଵାଚ୍ଛିଵତତ୍ତ୍ଵତଃ

ବ୍ୟାପ୍ତିର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ, ପରା ଶକ୍ତି ଛଅଟି ମାର୍ଗରେ ଅଖଣ୍ଡ ଅଟୁଟ ଅଛି, କାରଣ ପରା ପ୍ରକୃତିର ସ୍ଥିତି ଶିବତତ୍ତ୍ୱରୁ ସିଦ୍ଧ।

ଶକ୍ତ୍ଯାଦି ଚ ପୃଥିଵ୍ଯନ୍ତଂ ଶିଵତତ୍ତ୍ଵସମୁଦ୍ଭଵମ୍ ଵ୍ଯାପ୍ତମେକେନ ତେନୈଵ ମୃଦା କୁଂଭାଦିକଂ ଯଥା

ଶକ୍ତି ଆଦିରୁ ପୃଥିବୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଯାହା ସବୁ ଶିବତତ୍ତ୍ୱରୁ ଉଦ୍ଭବ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସେଉଁଠି ଏକାଟିଏ ବ୍ୟାପ୍ତ କରେ, ଯେପରି ମାଟି ଦ୍ୱାରା ଘଡ଼ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ବ୍ୟାପ୍ତ।

ଶୈଵଂ ତତ୍ପରମଂ ଧାମ ଯତ୍ପ୍ରାପ୍ଯଂ ଷଡ୍ଭିରଧ୍ଵଭିଃ ଵ୍ଯାପିକା ଽଵ୍ଯାପିକା ଶକ୍ତିଃ ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ଵଵିଶୋଧନାତ୍

ଶିବଙ୍କର ସେଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧାମ, ଯାହାକୁ ଛଅଟି ମାର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ, ବ୍ୟାପ୍ତି ଓ ଅବ୍ୟାପ୍ତି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱର ଶୁଦ୍ଧି ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟାପ୍ତ।

ନିଵୃତ୍ତ୍ଯା ରୁଦ୍ରପର୍ଯନ୍ତଂ ସ୍ଥିତିରଣ୍ଡସ୍ଯ ଶୋଧ୍ଯତେ ପ୍ରତିଷ୍ଠଯା ତଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ତୁ ଯାଵଦଵ୍ଯକ୍ତଗୋଚରମ୍

ନିବୃତ୍ତିରୁ ରୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଅଣ୍ଡର ଶୁଦ୍ଧି ସ୍ଥିତି କଳା ଦ୍ୱାରା; ତାହାଠାରୁ ଉପରକୁ ଅବ୍ୟକ୍ତ ପରିସର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଳା ଦ୍ୱାରା।

ତଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ଵିଦ୍ଯଯା ମଧ୍ଯେ ଯାଵଦ୍ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରାଵଧି ଶାନ୍ତ୍ଯା ତଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ମଧ୍ଵାନ୍ତେ ଵିଶୁଦ୍ଧିଃ ଶାନ୍ତ୍ଯତୀତଯା

ତାହାଠାରୁ ଉପରେ, ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟା କଳା ଦ୍ୱାରା, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାନ୍ତି କଳା ଦ୍ୱାରା; ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ଉପରେ, ମଧ୍ୟର ଶେଷରେ, ଶାନ୍ତିଅତୀତା ଦ୍ୱାରା ବିଶୁଦ୍ଧି କଳା ଦ୍ୱାରା।

ଯାମାହୁଃ ପରମଂ ଵ୍ଯୋମ ପରପ୍ରକୃତିଯୋଗତଃ ଏତାନି ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ଵାନି ଯୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ତମଖିଲଂ ଜଗତ୍

ଯାହାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାଶ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ପରା ପ୍ରକୃତି ସହ ଏକତା ଦ୍ୱାରା—ଏହି ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାପ୍ତ।

ତତ୍ରୈଵ ସର୍ଵମେଵେଦଂ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ଖଲୁ ସାଧକୈଃ ଅଧ୍ଵଵ୍ଯାପ୍ତିମଵିଜ୍ଞାଯ ଶୁଦ୍ଧିଂ ଯଃ କର୍ତୁମିଚ୍ଛତି

ଏଠାରେ ସମସ୍ତ କଥା ସାଧକମାନେ ଦେଖିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁଠି ମାର୍ଗମାନଙ୍କ ବ୍ୟାପ୍ତି ଜାଣିନଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଶୁଦ୍ଧି କରିବାକୁ ଚାହେ,