ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଲଜ୍ଜଯା ନ କିମପ୍ଯୂଚେ କୌଶିକୀ ଵର୍ଣନାତ୍ପରମ୍ ତଦେଵ ଵର୍ଣଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ଶୃଣୁ ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚ ଵର୍ଣନମ୍

ଲଜ୍ଜାରେ କୌଶିକୀ ବର୍ଣ୍ଣନା ଛଡ଼ା କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। ଏବେ ମୁଁ ସେଥିରେ ବିସ୍ତାର କରିବି, ଦେବୀଙ୍କର ବର୍ଣ୍ଣନା ଶୁଣ।

କିଂ ଦେଵେନ ନ ସା ଦୃଷ୍ଟା ଯା ସୃଷ୍ଟା କୌଶିକୀ ମଯା ତାଦୃଶୀ କନ୍ଯକା ଲୋକେ ନ ଭୂତା ନ ଭଵିଷ୍ଯତି

ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିନାହାନ୍ତି କି? ଯିଏ କୌଶିକୀ ଭାବେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ। ଏପରି କନ୍ୟା ଏ ଲୋକରେ କେବେ ଥିଲେ ନାହିଁ, ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ହେବେ ନାହିଁ।

ତସ୍ଯା ଵୀର୍ଯଂ ବଲଂ ଵିନ୍ଧ୍ଯନିଲଯଂ ଵିଜଯଂ ତଥା ଶୁଂଭସ୍ଯ ଚ ନିଶୁଂଭସ୍ଯ ମାରଣେ ଚ ରଣେ ତଯୋଃ

ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି, ବଳ, ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତରେ ବାସ, ବିଜୟ, ଏବଂ ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କରିବା ସବୁ ତାଙ୍କର।

ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଫଲଦାନଂ ଚ ଲୋକାଯ ଭଜତେ ସଦା ଲୋକାନାଂ ରକ୍ଷଣଂ ଶଶ୍ଵଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ଵିଜ୍ଞାପଯିଷ୍ଯତି

ସେ ସଦା ଲୋକଙ୍କୁ ଦୃଶ୍ୟ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକର ନିରନ୍ତର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମା ସଦା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶ କରିବେ।

ଇତି ସଂଭାଷମାଣାଯା ଦେଵ୍ଯା ଏଵାଜ୍ଞଯା ତଦା ଵ୍ଯାଘ୍ରଃ ସଖ୍ଯା ସମାନୀଯ ପୁରୋ ଽଵସ୍ଥାପିତସ୍ତଦା

ଏପରି ଦେବୀ କଥାହେଉଥିବାବେଳେ, ସେଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ସେଙ୍କର ସହଚରୀ ବାଘକୁ ଆଣି ସାମ୍ନାରେ ରଖିଲେ।

ତଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯାହ ପୁନର୍ଦେଵୀ ଦେଵାନୀତମୁପାଯତମ୍ ଵ୍ଯାଘ୍ରଂ ପଶ୍ଯ ନ ଚାନେନ ସଦୃଶୋ ମଦୁପାସକଃ

ସେଠାରେ ବାଘକୁ ଦେଖି, ଦେବୀ ପୁଣି କହିଲେ: 'ଦେବତାମାନେ ଏହି ବାଘକୁ ଉପାୟ ଭାବେ ଆଣିଛନ୍ତି। ଦେଖ, ମୋର ଭକ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ପରି କେହି ନାହିଁ।'

ଅନେନ ଦୁଷ୍ଟସଂଘେଭ୍ଯୋ ରକ୍ଷିତଂ ମତ୍ତପୋଵନମ୍ ଅତୀଵ ମମ ଭକ୍ତଶ୍ଚ ଵିଶ୍ରବ୍ଧଶ୍ଚ ସ୍ଵରକ୍ଷଣାତ୍

ଏହି ବାଘ ମୋର ତପୋବନକୁ ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ଠାରୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲା। ସେ ମୋର ଗଭୀର ଭକ୍ତ ଓ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ।

ସ୍ଵଦେଶଂ ଚ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପ୍ରସାଦାର୍ଥଂ ସମାଗତଃ ଯଦି ପ୍ରୀତିରଭୂନ୍ମତ୍ତଃ ପରାଂ ପ୍ରୀତିଂ କରୋଷି ମେ

ତୁମେ ନିଜ ଦେଶ ଛାଡି ମୋର କୃପା ପାଇବାକୁ ଏଠାରେ ଆସିଛ। ଯଦି ତୁମର ମୋ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଅଛି, ତେବେ ମୋତେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରେମ ଦେଖା।

ନିତ୍ଯମନ୍ତଃପୁରଦ୍ଵାରି ନିଯୋଗାନ୍ନନ୍ଦିନଃ ସ୍ଵଯମ୍ ରକ୍ଷିଭିସ୍ସହ ତଚ୍ଚିହ୍ନୈର୍ଵର୍ତତାମଯମୀଶ୍ଵର

ନନ୍ଦିଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେ ନିଜେ ରକ୍ଷକମାନେ ସହିତ ଏବଂ ସେହି ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରି, ସଦା ଅନ୍ତଃପୁର ଦ୍ୱାରରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ରହେ, ହେ ପ୍ରଭୁ।

ମଧୁରଂ ପ୍ରଣଯୋଦର୍କଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵ୍ଯାଃ ଶୁଭଂ ଵଚଃ ପ୍ରୀତୋ ଽସ୍ମୀତ୍ଯାହ ତଂ ଦେଵସ୍ସ ଚାଦୃଶ୍ଯତ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍

ଦେବୀଙ୍କ ମଧୁର ଓ ସ୍ନେହଭରା ଶୁଭ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଦେବତା କହିଲେ, 'ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ', ଏବଂ ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ।

ବିଭ୍ରଦ୍ଵେତ୍ରଲତାଂ ହୈମୀଂ ରତ୍ନଚିତ୍ରଂ ଚ କଂଚୁକମ୍ ଛୁରିକାମୁରଗପ୍ରଖ୍ଯାଂ ଗଣେଶୋ ରକ୍ଷଵେଷଧୃକ୍

ଗଣେଶ ରକ୍ଷକ ଭେଷ ଧରି, ସୁନାର ବେତର ଲତା, ରତ୍ନଖଚିତ କଞ୍ଚୁକ ଓ ସାପ ସଦୃଶ ଛୁରୀ ଧରି ଉଭୟ ହାତରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ରହିଥିଲେ।

ଯସ୍ମାତ୍ସୋମୋ ମହାଦେଵୋ ନନ୍ଦୀ ଚାନେନ ନନ୍ଦିତଃ ସୋମନନ୍ଦୀତି ଵିଖ୍ଯାତସ୍ତସ୍ମାଦେଷ ସମାଖ୍ଯଯା

ଯେହেতୁ ସୋମ ମହାଦେବ ଓ ନନ୍ଦି, ଦୁହେଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ସେ 'ସୋମନନ୍ଦି' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।

ଇତ୍ଥଂ ଦେଵ୍ଯାଃ ପ୍ରିଯଂ କୃତ୍ଵା ଦେଵଶ୍ଚର୍ଧେନ୍ଦୁଭୂଷଣଃ ଭୂଷଯାମାସ ତନ୍ଦିଵ୍ଯୈର୍ଭୂଷଣୈ ରତ୍ନଭୂଷିତୈଃ

ଏଭଳି ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଧାରଣ କରୁଥିବା ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ରତ୍ନଖଚିତ ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ ଦେଇ ଶୃଙ୍ଗାର କଲେ।

ତତସ୍ସ ଗୌରୀଂ ଗିରିଶୋ ଗିରୀନ୍ଦ୍ରଜାଂ ସଗୌରଵାଂ ସର୍ଵମନୋହରାଂ ହରଃ ପର୍ଯଂକମାରୋପ୍ଯ ଵରାଂଗଭୂଷଣୈର୍ଵିଭୂଷଯାମାସ ଶଶାଂକଭୂଷଣଃ

ତାପରେ ଶଶାଙ୍କଭୂଷଣ ହର, ପର୍ବତର ଝିଅ ଗୌରୀଙ୍କୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରନ୍ତି, ବଡ଼ ଆଦର ସହିତ ଶଯ୍ୟାରେ ବସାଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୂଷଣ ଦେଇ ଶୃଙ୍ଗାର କଲେ।

ଦେଵୀଂ ସମାଦଧାନେନ ଦେଵେନେଦଂ କିମୀରିତମ୍ ଅଗ୍ନିଷୋମାତ୍ମକଂ ଵିଶ୍ଵଂ ଵାଗର୍ଥାତ୍ମକମିତ୍ଯପି

ଦେବୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉଥିବା ସମୟରେ ଦେବତା କହିଲେ: 'ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଅଗ୍ନି-ସୋମ ଓ ବାକ୍ୟ-ଅର୍ଥ ରୂପ ଅଟୁଟ ଅଛି।'

ଆଜ୍ଞୈକସାରମୈଶ୍ଵର୍ଯମାଜ୍ଞା ତ୍ଵମିତି ଚୋଦିତମ୍ ତଦିଦଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମୋ ଯଥାଵଦନୁପୂର୍ଵଶଃ

'ଶାସନ ହିଁ ସର୍ବଶକ୍ତିର ମୂଳ, ତୁମେ ସେଇ ଆଜ୍ଞା', ଏଭଳି କୁହାଯାଇଛି। ଏହାକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଏବଂ କ୍ରମକ୍ରମେ ଶୁଣିବାକୁ ଆମେ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ।

ଅଗ୍ନିରିତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ରୌଦ୍ରୀ ଘୋରା ଯା ତୈଜସୀ ତନୁଃ ସୋମଃ ଶାକ୍ତୋ ଽମୃତମଯଃ ଶକ୍ତେଃ ଶାନ୍ତିକରୀ ତନୁଃ

ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ରୌଦ୍ରୀ, ଭୟଙ୍କର ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ଦେହ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସୋମ ହେଉଛନ୍ତି ଶକ୍ତି, ଅମୃତମୟୀ, ଶାନ୍ତିଦାୟିନୀ ଶକ୍ତିର ଦେହ।

ଅମୃତଂ ଯତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠା ସା ତେଜୋ ଵିଦ୍ଯା କଲା ସ୍ଵଯମ୍ ଭୂତସୂକ୍ଷ୍ମେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ତ ଏଵ ରସତେଜସୀ

ଯାହା ଅମୃତ, ସେଇ ଭିତି; ସେ ହେଉଛି ତେଜ, ଜ୍ଞାନ ଓ କଳା ନିଜେ। ସମସ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଏହି ଦୁଇ—ରସ ଓ ତେଜ—ବ୍ୟାପି ଅଛି।

ଦ୍ଵିଵିଧା ତେଜସୋ ଵୃତ୍ତିସୂର୍ଯାତ୍ମା ଚାନଲାତ୍ମିକା ତଥୈଵ ରସଵୃତ୍ତିଶ୍ଚ ସୋମାତ୍ମା ଚ ଜଲାତ୍ମିକା

ତେଜର କାର୍ଯ୍ୟ ଦୁଇ ପ୍ରକାର: ଗୋଟିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟସ୍ୱରୂପ, ଅଗ୍ନିମୟ; ଏଭଳି ରସର କାର୍ଯ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ୱରୂପ, ଜଳମୟ।

ଵିଦ୍ଯୁଦାଦିମଯନ୍ତେଜୋ ମଧୁରାଦିମଯୋ ରସଃ ତେଜୋରସଵିଭେଦୈସ୍ତୁ ଧୃତମେତଚ୍ଚରାଚରମ୍

ତେଜ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଓ ଏହାଦି ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ; ରସ ମଧୁରତା ଓ ଏହାଦି ଦ୍ୱାରା। ତେଜ ଓ ରସର ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଧାରିତ।

ଅଗ୍ନେରମୃତନିଷ୍ପତ୍ତିରମୃତେନାଗ୍ନିରେଧତେ ଅତ ଏଵ ହି ଵିକ୍ରାନ୍ତମଗ୍ନୀଷୋମଂ ଜଗଦ୍ଧିତମ୍

ଅଗ୍ନିରୁ ଅମୃତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଅମୃତ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ। ଏହିପରି ଅଗ୍ନି-ସୋମ ତତ୍ତ୍ୱ ବିଶ୍ୱକୁ ଉପକାର କରେ।

ହଵିଷେ ସସ୍ଯସମ୍ପତ୍ତିର୍ଵୃଷ୍ଟିଃ ସସ୍ଯାଭିଵୃଦ୍ଧଯେ ଵୃଷ୍ଟେରେଵ ହଵିସ୍ତସ୍ମାଦଗ୍ନୀଷୋମଧୃତଂ ଜଗତ୍

ହବିଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶସ୍ୟର ସମୃଦ୍ଧି ହୁଏ; ବର୍ଷା ହୁଏ ଶସ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ। ବର୍ଷା ପାଇଁ ହବିଷ୍ୟ ଦରକାର; ଏହିପରି ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱ ଧାରିତ।

ଅଗ୍ନିରୂର୍ଧ୍ଵଂ ଜ୍ଵଲତ୍ଯେଷ ଯାଵତ୍ସୌମ୍ଯଂ ପରାମୃତମ୍ ଯାଵଦଗ୍ନ୍ଯାସ୍ପଦଂ ସୌମ୍ଯମମୃତଂ ଚ ସ୍ରଵତ୍ଯଧଃ

ଅଗ୍ନି ଉପରକୁ ଜ୍ୱଳି ଚନ୍ଦ୍ରର ଅମୃତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଏ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଗ୍ନିର ଅବସ୍ଥା, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରର ଅମୃତ ତଳକୁ ବହିଯାଏ।

ଅତ ଏଵ ହି କାଲାଗ୍ନିରଧସ୍ତାଚ୍ଛକ୍ତିରୂର୍ଧ୍ଵତଃ ଯାଵଦାଦହନଂ ଚୋର୍ଧ୍ଵମଧଶ୍ଚାପ୍ଲାଵନଂ ଭଵେତ୍

ଏହିପରି, କାଳାଗ୍ନି ତଳେ ଅଛି, ଶକ୍ତି ଉପରେ ଅଛି; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପରେ ଦହନ ଓ ତଳେ ପ୍ରବାହ ରହିଥାଏ।

ଆଧାରଶକ୍ତ୍ଯୈଵ ଧୃତଃ କାଲାଗ୍ନିରଯମୂର୍ଧ୍ଵଗଃ ତଥୈଵ ନିମ୍ନଗଃ ସୋମଶ୍ଶିଵଶକ୍ତିପଦାସ୍ପଦଃ

ଏହି ଉପରକୁ ଯାଉଥିବା କାଳାଗ୍ନି ଆଧାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଧାରିତ; ଏଭଳି ତଳକୁ ବହୁଥିବା ସୋମ ହେଉଛି ଶିବ ଓ ଶକ୍ତିଙ୍କର ଆସନ।

ଶିଵଶ୍ଚୋର୍ଧ୍ଵମଧଶ୍ଶକ୍ତିରୂର୍ଧ୍ଵଂ ଶକ୍ତିରଧଃ ଶିଵଃ ତଦିତ୍ଥଂ ଶିଵଶକ୍ତିଭ୍ଯାନ୍ନାଵ୍ଯାପ୍ତମିହ କିଞ୍ଚନ

ଉପରେ ଶିବ ଓ ତଳେ ଶକ୍ତି; ଉପରେ ଶକ୍ତି ଓ ତଳେ ଶିବ। ଏଭଳି, ଏଠାରେ ଶିବ ଓ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ ଏମିତି କିଛି ନାହିଁ।

ଅସକୃଚ୍ଚାଗ୍ନିନା ଦଗ୍ଧଂ ଜଗଦ୍ଯଦ୍ଭସ୍ମସାତ୍କୃତମ୍ ଅଗ୍ନେର୍ଵୀର୍ଯମିଦଂ ଚାହୁସ୍ତଦ୍ଵୀର୍ଯଂ ଭସ୍ମ ଯତ୍ତତଃ

ଅଗ୍ନି ଯେପରି ଏହି ସଂସାରକୁ ବାରମ୍ବାର ପୁଡ଼ି ଛାର କରିଦେଇଥାଏ, ଏହି ଛାର ଅଗ୍ନିର ଶକ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଯଶ୍ଚେତ୍ଥଂ ଭସ୍ମସଦ୍ଭାଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସ୍ନାତି ଚ ଭସ୍ମନା ଅଗ୍ନିରିତ୍ଯାଦିଭିର୍ମନ୍ତ୍ରୈର୍ବଦ୍ଧଃ ପାଶାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ

ଯେଉଁଠି ଏହି ଛାରର ସତ୍ୟ ସ୍ୱଭାବକୁ ବୁଝି, 'ଅଗ୍ନି' ଆଦି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଛାର ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।

ଅଗ୍ନେର୍ଵୀର୍ଯଂ ତୁ ଯଦ୍ଭସ୍ମ ସୋମେନାପ୍ଲାଵିତମ୍ପୁନଃ ଅଯୋଗଯୁକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରକୃତେରଧିକାରାଯ କଲ୍ପତେ

ଅଗ୍ନିର ଶକ୍ତି ଯେଉଁ ଛାର, ତାହାକୁ ପୁନି ସୋମ ଦ୍ୱାରା ନିଷ୍ପୃଥକ ଉପାୟରେ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ, ତେବେ ସେ ନିଜ ପ୍ରକୃତିର ଅଧିକାର ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।