ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଅଗ୍ନଯୋ ନୈଵ ଦୀପ୍ଯଂତେ ନ ଚ ଦୀପ୍ଯତି ଭାସ୍କରଃ ଗ୍ରହାଶ୍ଚ ନ ପ୍ରକାଶଂତେ ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଚ ତାରକାଃ

ଅଗ୍ନି ଜଳିଲା ନାହିଁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋକ କରିଲା ନାହିଁ, ଗ୍ରହମାନେ ଆଲୋକ ଦେଲେ ନାହିଁ, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ତାରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଲୋକ କରିଲେ ନାହିଁ।

ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ଯଜ୍ଞଵାଟଂ ତଦୁଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍ ସଂପ୍ରାପ ଭଗଵାନ୍ଭଦ୍ରୋ ଭଦ୍ରୈଶ୍ଚ ସହ ଭଦ୍ରଯା

ଏହି ସମୟରେ, ଭଦ୍ର ବୀରଭଦ୍ର, ତାଙ୍କ ଭଦ୍ର ସଙ୍ଗୀମାନେ ଓ ଭଦ୍ରା ସହିତ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀତଭୀତୋ ଽପି ଦକ୍ଷୋ ଦୃଢ ଇଵ ସ୍ଥିତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଵଦ୍ଵଚନଂ ପ୍ରାହ କୋ ଭଵାନ୍ କିମିହେଚ୍ଛସି

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭୟଭୀତ ହେଲେ ଦକ୍ଷ, ତଥାପି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହି, କୃତ୍ରିମ କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ — 'ତୁମେ କିଏ? ଏଠାରେ କଣ ଚାହୁଁଛ?'

ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଚ ଦୁରାତ୍ମନଃ ଵୀରଭଦ୍ରୋ ମହାତେଜା ମେଘସଂଭୀରନିସ୍ସ୍ଵନଃ

ଦକ୍ଷଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦୁଷ୍ଟମନ ଦକ୍ଷଙ୍କ ପ୍ରତି, ଦୀପ୍ତିମାନ ବୀରଭଦ୍ର, ମେଘର ଦହାଡ଼ ଭଳି ଗମ୍ଭୀର ଶବ୍ଦରେ,

ସ୍ମଯନ୍ନିଵ ତମାଲୋକ୍ଯ ଦକ୍ଷଂ ଦେଵାଶ୍ଚ ଋତ୍ଵିଜଃ ଅର୍ଥଗର୍ଭମସଂଭ୍ରାନ୍ତମଵୋଚଦୁଚିତଂ ଵଚଃ

ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଦେଖି, ହସିବା ଭଳି ଭାବରେ, ବୀରଭଦ୍ର ଦେବତାମାନେ ଓ ରିତ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଚିତ କଥା କହିଲେ।

ଵଯଂ ହ୍ଯନୁଚରାଃ ସର୍ଵେ ଶର୍ଵସ୍ଯାମିତତେଜସଃ ଭାଗାଭିଲିପ୍ସଯା ପ୍ରାପ୍ତା ଭାଗୋ ନସ୍ସଂପ୍ରଦୀଯତାମ୍

'ଆମେ ସମସ୍ତେ ଅସୀମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶର୍ବଙ୍କ ସେବକ, ଏଠାରେ ଭାଗ ଆଶାରେ ଆସିଛୁ; ଆମର ଅଂଶ ଦିଅ।'

ଅଥ ଚେଦଧ୍ଵରେ ଽସ୍ମାକଂ ନ ଭାଗଃ ପରିକଲ୍ପିତଃ କଥ୍ଯତାଂ କାରଣଂ ତତ୍ର ଯୁଧ୍ଯତାଂ ଵା ମଯାମରୈଃ

'ଯଦି ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ଆମ ପାଇଁ କୌଣସି ଭାଗ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ନାହିଁ, ତେବେ ତାହାର କାରଣ କହ; ନାହିଁ ତ, ମୁଁ ଏଠାରେ ଦେବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।'

ଇତ୍ଯୁକ୍ତାସ୍ତେ ଗଣେଂଦ୍ରେଣ ଦେଵା ଦକ୍ଷପୁରୋଗମାଃ ଊଚୁର୍ମନ୍ତ୍ରାଃ ପ୍ରମାଣଂ ନୋ ନ ଵଯଂ ପ୍ରଭଵସ୍ତ୍ଵିତି

ଏହିପରି ଗଣପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହିବା ପରେ, ଦକ୍ଷଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, 'ମନ୍ତ୍ର ହିଁ ଆମ ପ୍ରମାଣ; ଆମେ ନିଜେ କିଛି କରିପାରିବା ଶକ୍ତି ନାହିଁ।'

ମନ୍ତ୍ରା ଊଚୁସ୍ସୁରା ଯୂଯଂ ମୋହୋପହତଚେତସଃ ଯେନ ପ୍ରଥମଭାଗାର୍ହଂ ନ ଯଜଧ୍ଵଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍

ମନ୍ତ୍ରମାନେ କହିଲେ, 'ହେ ଦେବମାନେ, ତୁମ ମନ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଛି, ଏହିଯୋଗୁ ତୁମେ ପ୍ରଥମ ଭାଗ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁନାହାଁ।'

ମଂତ୍ରୋକ୍ତା ଅପି ତେ ଦେଵାଃ ସର୍ଵେ ସଂମୂଢଚେତସଃ ଭଦ୍ରାଯ ନ ଦଦୁର୍ଭାଗଂ ତତ୍ପ୍ରହାଣମଭୀପ୍ସଵଃ

ମନ୍ତ୍ରମାନେ ଏପରି କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମନ ଅନ୍ଧକାରରେ ଥିଲା, ସେମାନେ ଭଲ ପାଇଁ ଭାଗ ଦେଲେନାହିଁ, ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚାହିଁଲେ।

ଯଦା ତଥ୍ଯଂ ଚ ପଥ୍ଯଂ ଚ ସ୍ଵଵାକ୍ଯଂ ତଦ୍ଵୃଥା ଽଭଵତ୍ ତଦା ତତୋ ଯଯୁର୍ମଂଦା ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ସନାତନମ୍

ଯେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କର ସତ୍ୟ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ କଥା ବ୍ୟର୍ଥ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ସେ ମୂଢ଼ମତିମାନେ ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ଅଥୋଵାଚ ଗଣାଧ୍ଯକ୍ଷୋ ଦେଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁପୁରୋଗମାନ୍ ମନ୍ତ୍ରାଃ ପ୍ରମାଣଂ ନ କୃତା ଯୁଷ୍ମାଭିର୍ବଲଗର୍ଵିତୈଃ

ତାପରେ ଗଣମାନ୍ୟ ମହାପ୍ରଭୁ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ଦେବମାନେଠାରେ କହିଲେ, 'ମନ୍ତ୍ରମାନେ ପ୍ରମାଣ ହେଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ତୁମ ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଗରିମା ଦେଲେନାହିଁ।'

ଯସ୍ମାଦସ୍ମିନ୍ ମଖେ ଦେଵୈରିତ୍ଥଂ ଵଯମସତ୍କୃତାଃ ତସ୍ମାଦ୍ଵୋ ଜୀଵିତୈସ୍ସାର୍ଧମପନେଷ୍ଯାମି ଗର୍ଵିତମ୍

ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ଆମକୁ ଦେବମାନେ ଏପରି ଅପମାନ କରିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ଆମେ ତୁମ ଜୀବନ ସହିତ ତୁମ ଗର୍ବକୁ ଦୂର କରିଦେବି।

ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵ୍ଯଦହନ୍ନେତ୍ରଵହ୍ନିନା ଯକ୍ଷଵାଟଂ ମହାକୂଟଂ ଯଥାତିସ୍ରଃ ପୁରୋ ହରଃ

ଏପରି କହି, ଭଗବାନ୍ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ନୟନର ଅଗ୍ନିରେ ଯକ୍ଷମାନେର ବଡ଼ ବେଦିକୁ ଭାଗ କରିଦେଲେ, ଯେପରି ହରା ପୂର୍ବରୁ କରିଥିଲେ।

ତତୋ ଗଣେଶ୍ଵରାସ୍ସର୍ଵେ ପର୍ଵତୋଦଗ୍ରଵିଗ୍ରହାଃ ଯୂପାନୁତ୍ପାଟ୍ଯ ହୋତ୍ଃଣାଂ କଂଠେଷ୍ଵାବଧ୍ଯ ରଜ୍ଜୁଭିଃ

ତାପରେ ସମସ୍ତ ଗଣପତିମାନେ, ପାହାଡ଼ ପରି ବଡ଼ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ଯଜ୍ଞର ଯୂପକୁ ଉପଡ଼ି ଆଣି, ପୁରୋହିତମାନେର ଗଳାରେ ରସି ଦେଇ ବାନ୍ଧିଦେଲେ।

ଯଜ୍ଞପାତ୍ରାଣି ଚିତ୍ରାଣି ଭିତ୍ତ୍ଵା ସଂଚୂର୍ଣ୍ଯ ଵାରିଣି ଗୃହୀତ୍ଵା ଚୈଵ ଯଜ୍ଞାଂଗଂ ଗଂଗାସ୍ରୋତସି ଚିକ୍ଷିପୁଃ

ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞପାତ୍ରକୁ ଭାଙ୍ଗି ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରି, ଯଜ୍ଞର ଉପକରଣ ନେଇ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗଙ୍ଗା ନଦୀରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ।

ତତ୍ର ଦିଵ୍ଯାନ୍ନପାନାନାଂ ରାଶଯଃ ପର୍ଵତୋପମାଃ କ୍ଷୀରନଦ୍ଯୋ ଽମୃତସ୍ରାଵାଃ ସୁସ୍ନିଗ୍ଧଦଧିକର୍ଦମାଃ

ସେଠାରେ ଦେବତାଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନର ବଡ଼ ବଡ଼ ଢେର, ଦୁଧର ନଦୀ ଯାହାରୁ ଅମୃତ ବହୁଛି, ଏବଂ ଗଢ଼ ଦହିର ଦଳ ଦେଖାଗଲା।

ଉଚ୍ଚାଵଚାନି ମାଂସାନି ଭକ୍ଷ୍ଯାଣି ସୁରଭୀଣି ଚ ରସଵନ୍ତି ଚ ପାନାନି ଲେହ୍ଯଚୋଷ୍ଯାଣି ତାନି ଵୈ

ସେଠାରେ ଉଚ୍ଚ-ନିଚ୍ଚ ମାଂସ, ସୁଗନ୍ଧିତ ଖାଦ୍ୟ, ସ୍ବାଦିଷ୍ଟ ପାନୀୟ, ଚାଟିବା ଓ ଚବାଇବା ଜିନିଷ ଥିଲା।

ଵୀରାସ୍ତଦ୍ଭୁଜତେ ଵକ୍ତ୍ରୈର୍ଵିଲୁଂପଂତି କ୍ଷିପଂତି ଚ ଵଜ୍ରୈଶ୍ଚକ୍ରୈର୍ମହାଶୂଲୈଶ୍ଶକ୍ତିଭିଃ ପାଶପଟ୍ଟିଶୈଃ

ବୀରମାନେ ଏହାକୁ ମୁହଁରେ ରଖି ଖାଉଥିଲେ, ଲୁଟିଥିଲେ, ଚାଲିଯାଉଥିଲେ, ବଜ୍ର, ଚକ୍ର, ବଡ଼ ବଣ୍ଡ, ଶକ୍ତି, ପାଶ ଓ ଗଦା ଦ୍ୱାରା।

ମୁସଲୈରସିଭିଷ୍ଟଂକୈର୍ଭିଧିପାଲୈଃ ପରଶ୍ଵଧୈଃ ଉଦ୍ଧତାଂସ୍ତ୍ରିଦଶାନ୍ସର୍ଵାଂଲ୍ଲୋକପାଲପୁରସ୍ସରାନ୍

ମୁସଳ, ତଳୱାର, କାଠି, ଭାଙ୍ଗିବା ଦଣ୍ଡ, କୁଳାଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଲୋକପାଳମାନେ ସହିତ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।

ବିଭିଦୁର୍ବଲିନୋ ଵୀରା ଵୀରଭଦ୍ରାଂଗସଂଭଵାଃ ଛିଂଧି ଭିଂଧି କ୍ଷିପ କ୍ଷିପ୍ରଂ ମାର୍ଯତାଂ ଦାର୍ଯତାମିତି

ବଳଶାଳୀ ବୀରମାନେ, ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଛିନ୍ଦ, ଭିନ୍ଦ, ଫିଙ୍ଗ, ତୁରନ୍ତ ମାର, ଫାଡ଼—ଏମିତି ଚିତ୍କାର କରି ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ।

ହରସ୍ଵ ପ୍ରହରସ୍ଵେତି ପାଟଯୋତ୍ପାଟଯେତି ଚ ସଂରଂଭପ୍ରଭଵାଃ କ୍ରୂରାଶ୍ଶବ୍ଦାଃ ଶ୍ରଵଣଶଂକଵଃ

'ମାର, ଆଘାତ କର, ଫାଡ଼, ଉପଡ଼'—ଏମିତି କ୍ରୋଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଠୋର ଚିତ୍କାର ଶୁଣିଲେ, ଯାହା କାନକୁ ଭୟ ଦେଉଥିଲା।

ଯତ୍ରତତ୍ର ଗଣେଶାନାଂ ଜଜ୍ଞିରେ ସମରୋଚିତାଃ ଵିଵୃତ୍ତନଯନାଃ କେଚିଦ୍ଦଷ୍ଟଦଂଷ୍ଟ୍ରୋଷ୍ଠତାଲଵଃ

ଯେଉଁଠାରେ ଗଣପତିମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦେଖାଦେଲେ, କିଛିଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ବଡ଼ ହୋଇଯାଇଥିଲା, କିଛି ଦାନ୍ତ, ଓଠ, ଜିଭ କଟି ରହିଥିଲା।

ଆଶ୍ରମସ୍ଥାନ୍ସମାକୃଷ୍ଯ ମାରଯନ୍ତି ତପୋଧନାତ୍ ସ୍ରୁଵାନପହରନ୍ତଶ୍ଚ କ୍ଷିପନ୍ତୋଗ୍ନିଂ ଜଲେଷୁ ଚ

ଅଶ୍ରମରେ ଥିବା ମନ୍ଦିରମାନେକୁ ଧରି ଟାଣି ନେଇ, ତପସ୍ୱୀମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ, ସେମାନଙ୍କର ହୋମକୁଡ଼ି ନେଇଲେ, ଅଗ୍ନିକୁ ଜଳରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ।

କଲଶାନପି ଭିନ୍ଦଂତଶ୍ଛିଂଦଂତୋ ମଣିଵେଦିକାଃ ଗାଯଂତଶ୍ଚ ନଦନ୍ତଶ୍ଚ ହସନ୍ତଶ୍ଚ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ

ସେମାନେ କଳଶ ଭାଙ୍ଗୁଥିଲେ, ମଣିର ବେଦିକୁ ଭାଙ୍ଗୁଥିଲେ, ଗାଇଁଥିଲେ, ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ପୁନିପୁନି ହସୁଥିଲେ।

ରକ୍ତାସଵଂ ପିବନ୍ତଶ୍ଚ ନନୃତୁର୍ଗଣପୁଂଗଵାଃ ନିର୍ମଥ୍ଯ ସେଂଦ୍ରାନମରାନ୍ ଗଣେନ୍ଦ୍ରାନ୍ଵୃଷେନ୍ଦ୍ରନାଗେନ୍ଦ୍ରମୃଗେନ୍ଦ୍ରସାରାଃ

ଶିବଙ୍କ ଗଣମାନେ ରକ୍ତର ସୁରା ପିଇ ନାଚିଲେ, ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଦଳନ କଲେ; ଗଣମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟମାନେ ବୃଷ, ସାପ ଓ ସିଂହର ମୁଖ୍ୟମାନେ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ।

ଚକ୍ରୁର୍ବହୂନ୍ଯପ୍ରତିମଭାଵାଃ ସହର୍ଷରୋମାଣି ଵିଚେଷ୍ଟିତାନି ନନ୍ଦଂତି କେଚିତ୍ପ୍ରହରନ୍ତି କେଚିଦ୍ଧାଵନ୍ତି କେଚିତ୍ପ୍ରଲପନ୍ତି କେଚିତ୍

ସେମାନେ ଅଦ୍ଭୁତ ଅଦ୍ଭୁତ କାମ କରୁଥିଲେ, ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କର କେଶ ଉଠିଯାଉଥିଲା; କେହି ଖୁସି ହେଉଥିଲେ, କେହି ମାରୁଥିଲେ, କେହି ଦୌଡ଼ୁଥିଲେ, କେହି ଅସ୍ପଷ୍ଟ କଥା କହୁଥିଲେ।

ନୃତ୍ଯନ୍ତି କେଚିଦ୍ଵିହସନ୍ତି କେଚିଦ୍ଵଲ୍ଗନ୍ତି କେଚିତ୍ପ୍ରମଥା ବଲେନ

କେହି ନାଚୁଥିଲେ, କେହି ହସୁଥିଲେ, କେହି ଲମ୍ବା ଲମ୍ବା ଲାଫ ଦେଉଥିଲେ; ପ୍ରମଥମାନେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସାହିତ ଥିଲେ।

କେଚିଜ୍ଜିଘୃକ୍ଷଂତି ଘନାନ୍ସ ତୋଯାନ୍କେଚିଦ୍ଗ୍ରହୀତୁଂ ରଵିମୁତ୍ପତଂତି କେଚିତ୍ପ୍ରସର୍ତୁଂ ପଵନେନ ସାର୍ଧମିଚ୍ଛଂତି ଭୀମାଃ ପ୍ରମଥା ଵିଯତ୍ସ୍ଥାଃ

କେହି ମେଘକୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, କେହି ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଧରିବାକୁ ଲାଫ ଦେଉଥିଲେ, କେହି ବାତାସ ସହିତ ଦୌଡ଼ିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ; ଭୟଙ୍କର ପ୍ରମଥମାନେ ଆକାଶରେ ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ।