ଶିଵପୁରାଣମ୍

ତତୋ ଵିଷ୍ଣୁପ୍ରଧାନାନାଂ ସୁରାଣାମମିତୌଜସାମ୍ ଦଦର୍ଶ ଚ ମହତ୍ସତ୍ରଂ ଚିତ୍ରଧ୍ଵଜପରିଚ୍ଛଦମ୍

ସେଠାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବତାମାନେ ଆୟୋଜିତ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ରଙ୍ଗିନ ପତାକା ଓ ଭବ୍ୟ ଉପକରଣରେ ସଜିଥିଲା।

ସୁଦର୍ଭଋତୁସଂସ୍ତୀର୍ଣଂ ସୁସମିଦ୍ଧହୁତାଶନମ୍ କାଂଚନୈର୍ଯଜ୍ଞଭାଂଡୈଶ୍ଚ ଭ୍ରାଜିଷ୍ଣୁଭିରଲଂକୃତମ୍

ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳ ଶୁଦ୍ଧ ଦର୍ଭା ଓ ଋତୁ ଅନୁଯାୟୀ ଉପହାରରେ ଆଛାଦିତ ଥିଲା, ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି ଭଲଭାବେ ଜଳିଥିଲା, ସୁନାର ଦୀପ୍ତିମାନ ଯଜ୍ଞପାତ୍ରରେ ଭବ୍ୟ ଭାବରେ ସଜିଥିଲା।

ଋଷିଭିର୍ଯଜ୍ଞପଟୁଭିର୍ଯଥାଵତ୍କର୍ମକର୍ତୃଭିଃ ଵିଧିନା ଵେଦଦୃଷ୍ଟେନ ସ୍ଵନୁଷ୍ଠିତବହୁକ୍ରମମ୍

ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳରେ ବେଦ ଅନୁଯାୟୀ ନିୟମରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଯଜ୍ଞକୁ ଜଣା ଋଷିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ।

ଦେଵାଂଗନାସହସ୍ରାଢ୍ଯମପ୍ସରୋଗଣସେଵିତମ୍ ଵେଣୁଵୀଣାରଵୈର୍ଜୁଷ୍ଟଂ ଵେଦଘୋଷୈଶ୍ଚ ବୃଂହିତମ୍

ସେଠାରେ ହଜାର ହଜାର ଦେବୀମାନେ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ବାଂଶୀ ଓ ବୀଣାର ମଧୁର ଶବ୍ଦ ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା, ବେଦର ଚାଣ୍ଟ ରେ ଅନୁପ୍ରାଣିତ ହେଉଥିଲା।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦକ୍ଷାଧ୍ଵରେ ଵୀରୋ ଵୀରଭଦ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ସିଂହନାଦଂ ତଦା ଚକ୍ରେ ଗଂଭୀରୋ ଜଲଦୋ ଯଥା

ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ଦେଖି, ପ୍ରତାପଶାଳୀ ବୀରଭଦ୍ର ଶିଂହର ଦହାଡ଼ ଭଳି ଗମ୍ଭୀର ରୋଷ କଲେ।

ତତଃ କିଲକିଲାଶବ୍ଦ ଆକାଶଂ ପୂରଯନ୍ନିଵ ଗଣେଶ୍ଵରୈଃ କୃତୋ ଜଜ୍ଞେ ମହାନ୍ନ୍ଯକ୍କୃତସାଗରଃ

ତାପରେ ଗଣମାନ୍ୟମାନେ ଏମିତି ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କଲେ, ଯାହା ଆକାଶକୁ ପୂରଣ କରିଦେଲା, ଏହି ଶବ୍ଦ ସାଗରକୁ ମଧ୍ୟ ଅପମାନ କରିଦେଲା।

ତେନ ଶବ୍ଦେନ ମହତାଃ ଗ୍ରସ୍ତା ସର୍ଵେଦିଵୌକସଃ ଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ ପରିତୋ ଭୀତାଃ ସ୍ରସ୍ତଵସ୍ତ୍ରଵିଭୂଷଣାଃ

ସେ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଭୟରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୋଶାକ ଓ ଭୂଷଣ ଖସିଯାଇ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗରେ ପଳାଇଗଲେ।

କିଂସ୍ଵିଦ୍ଭଗ୍ନୋ ମହାମେରୁଃ କିଂସ୍ଵିତ୍ସଂଦୀର୍ଯତେ ମହୀ କିମିଦଂ କିମିଦଂ ଵେତି ଜଜଲ୍ପୁସ୍ତ୍ରିଦଶା ଭୃଶମ୍

ଦେବତାମାନେ ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କରିଲେ — 'ମହାମେରୁ ଭଙ୍ଗ ହେଇଗଲା କି? ପୃଥିବୀ ଫାଟିଯାଉଛି କି? ଏହା କଣ, ଏହା କଣ?'

ମୃଗେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଯଥା ନାଦଂ ଗଜେଂଦ୍ରା ଗହନେ ଵନେ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଥାଵିଧଂ କେଚିତ୍ତତ୍ଯଜୁର୍ଜୀଵିତଂ ଭଯାତ୍

ଯେପରି ଦୂର ଜଙ୍ଗଲରେ ଶିଂହର ଦହାଡ଼ ହାତୀମାନେ ଭୟଭୀତ କରେ, ସେଇପରି କିଛି ଦେବତା ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଭୟରେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।

ପର୍ଵତାଶ୍ଚ ଵ୍ଯଶୀର୍ଯଂତ ଚକମ୍ପେ ଚ ଵସୁଂଧରା ମରୁତଶ୍ଚ ଵ୍ଯଘୂର୍ଣଂତ ଚୁକ୍ଷୁଭେ ମକରାଲଯଃ

ପାହାଡ଼ମାନେ ଭଙ୍ଗ ହେଇଗଲେ, ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହେଲା, ପବନ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା, ଏବଂ ସମୁଦ୍ରର ନିବାସ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲା।

ଅଗ୍ନଯୋ ନୈଵ ଦୀପ୍ଯଂତେ ନ ଚ ଦୀପ୍ଯତି ଭାସ୍କରଃ ଗ୍ରହାଶ୍ଚ ନ ପ୍ରକାଶଂତେ ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଚ ତାରକାଃ

ଅଗ୍ନି ଜଳିଲା ନାହିଁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋକ କରିଲା ନାହିଁ, ଗ୍ରହମାନେ ଆଲୋକ ଦେଲେ ନାହିଁ, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ତାରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଲୋକ କରିଲେ ନାହିଁ।

ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ଯଜ୍ଞଵାଟଂ ତଦୁଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍ ସଂପ୍ରାପ ଭଗଵାନ୍ଭଦ୍ରୋ ଭଦ୍ରୈଶ୍ଚ ସହ ଭଦ୍ରଯା

ଏହି ସମୟରେ, ଭଦ୍ର ବୀରଭଦ୍ର, ତାଙ୍କ ଭଦ୍ର ସଙ୍ଗୀମାନେ ଓ ଭଦ୍ରା ସହିତ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀତଭୀତୋ ଽପି ଦକ୍ଷୋ ଦୃଢ ଇଵ ସ୍ଥିତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଵଦ୍ଵଚନଂ ପ୍ରାହ କୋ ଭଵାନ୍ କିମିହେଚ୍ଛସି

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭୟଭୀତ ହେଲେ ଦକ୍ଷ, ତଥାପି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହି, କୃତ୍ରିମ କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ — 'ତୁମେ କିଏ? ଏଠାରେ କଣ ଚାହୁଁଛ?'

ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଚ ଦୁରାତ୍ମନଃ ଵୀରଭଦ୍ରୋ ମହାତେଜା ମେଘସଂଭୀରନିସ୍ସ୍ଵନଃ

ଦକ୍ଷଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦୁଷ୍ଟମନ ଦକ୍ଷଙ୍କ ପ୍ରତି, ଦୀପ୍ତିମାନ ବୀରଭଦ୍ର, ମେଘର ଦହାଡ଼ ଭଳି ଗମ୍ଭୀର ଶବ୍ଦରେ,

ସ୍ମଯନ୍ନିଵ ତମାଲୋକ୍ଯ ଦକ୍ଷଂ ଦେଵାଶ୍ଚ ଋତ୍ଵିଜଃ ଅର୍ଥଗର୍ଭମସଂଭ୍ରାନ୍ତମଵୋଚଦୁଚିତଂ ଵଚଃ

ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଦେଖି, ହସିବା ଭଳି ଭାବରେ, ବୀରଭଦ୍ର ଦେବତାମାନେ ଓ ରିତ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଚିତ କଥା କହିଲେ।

ଵଯଂ ହ୍ଯନୁଚରାଃ ସର୍ଵେ ଶର୍ଵସ୍ଯାମିତତେଜସଃ ଭାଗାଭିଲିପ୍ସଯା ପ୍ରାପ୍ତା ଭାଗୋ ନସ୍ସଂପ୍ରଦୀଯତାମ୍

'ଆମେ ସମସ୍ତେ ଅସୀମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶର୍ବଙ୍କ ସେବକ, ଏଠାରେ ଭାଗ ଆଶାରେ ଆସିଛୁ; ଆମର ଅଂଶ ଦିଅ।'

ଅଥ ଚେଦଧ୍ଵରେ ଽସ୍ମାକଂ ନ ଭାଗଃ ପରିକଲ୍ପିତଃ କଥ୍ଯତାଂ କାରଣଂ ତତ୍ର ଯୁଧ୍ଯତାଂ ଵା ମଯାମରୈଃ

'ଯଦି ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ଆମ ପାଇଁ କୌଣସି ଭାଗ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ନାହିଁ, ତେବେ ତାହାର କାରଣ କହ; ନାହିଁ ତ, ମୁଁ ଏଠାରେ ଦେବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।'

ଇତ୍ଯୁକ୍ତାସ୍ତେ ଗଣେଂଦ୍ରେଣ ଦେଵା ଦକ୍ଷପୁରୋଗମାଃ ଊଚୁର୍ମନ୍ତ୍ରାଃ ପ୍ରମାଣଂ ନୋ ନ ଵଯଂ ପ୍ରଭଵସ୍ତ୍ଵିତି

ଏହିପରି ଗଣପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହିବା ପରେ, ଦକ୍ଷଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, 'ମନ୍ତ୍ର ହିଁ ଆମ ପ୍ରମାଣ; ଆମେ ନିଜେ କିଛି କରିପାରିବା ଶକ୍ତି ନାହିଁ।'

ମନ୍ତ୍ରା ଊଚୁସ୍ସୁରା ଯୂଯଂ ମୋହୋପହତଚେତସଃ ଯେନ ପ୍ରଥମଭାଗାର୍ହଂ ନ ଯଜଧ୍ଵଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍

ମନ୍ତ୍ରମାନେ କହିଲେ, 'ହେ ଦେବମାନେ, ତୁମ ମନ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଛି, ଏହିଯୋଗୁ ତୁମେ ପ୍ରଥମ ଭାଗ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁନାହାଁ।'

ମଂତ୍ରୋକ୍ତା ଅପି ତେ ଦେଵାଃ ସର୍ଵେ ସଂମୂଢଚେତସଃ ଭଦ୍ରାଯ ନ ଦଦୁର୍ଭାଗଂ ତତ୍ପ୍ରହାଣମଭୀପ୍ସଵଃ

ମନ୍ତ୍ରମାନେ ଏପରି କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମନ ଅନ୍ଧକାରରେ ଥିଲା, ସେମାନେ ଭଲ ପାଇଁ ଭାଗ ଦେଲେନାହିଁ, ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚାହିଁଲେ।

ଯଦା ତଥ୍ଯଂ ଚ ପଥ୍ଯଂ ଚ ସ୍ଵଵାକ୍ଯଂ ତଦ୍ଵୃଥା ଽଭଵତ୍ ତଦା ତତୋ ଯଯୁର୍ମଂଦା ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ସନାତନମ୍

ଯେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କର ସତ୍ୟ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ କଥା ବ୍ୟର୍ଥ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ସେ ମୂଢ଼ମତିମାନେ ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ଅଥୋଵାଚ ଗଣାଧ୍ଯକ୍ଷୋ ଦେଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁପୁରୋଗମାନ୍ ମନ୍ତ୍ରାଃ ପ୍ରମାଣଂ ନ କୃତା ଯୁଷ୍ମାଭିର୍ବଲଗର୍ଵିତୈଃ

ତାପରେ ଗଣମାନ୍ୟ ମହାପ୍ରଭୁ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ଦେବମାନେଠାରେ କହିଲେ, 'ମନ୍ତ୍ରମାନେ ପ୍ରମାଣ ହେଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ତୁମ ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଗରିମା ଦେଲେନାହିଁ।'

ଯସ୍ମାଦସ୍ମିନ୍ ମଖେ ଦେଵୈରିତ୍ଥଂ ଵଯମସତ୍କୃତାଃ ତସ୍ମାଦ୍ଵୋ ଜୀଵିତୈସ୍ସାର୍ଧମପନେଷ୍ଯାମି ଗର୍ଵିତମ୍

ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ଆମକୁ ଦେବମାନେ ଏପରି ଅପମାନ କରିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ଆମେ ତୁମ ଜୀବନ ସହିତ ତୁମ ଗର୍ବକୁ ଦୂର କରିଦେବି।

ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵ୍ଯଦହନ୍ନେତ୍ରଵହ୍ନିନା ଯକ୍ଷଵାଟଂ ମହାକୂଟଂ ଯଥାତିସ୍ରଃ ପୁରୋ ହରଃ

ଏପରି କହି, ଭଗବାନ୍ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ନୟନର ଅଗ୍ନିରେ ଯକ୍ଷମାନେର ବଡ଼ ବେଦିକୁ ଭାଗ କରିଦେଲେ, ଯେପରି ହରା ପୂର୍ବରୁ କରିଥିଲେ।

ତତୋ ଗଣେଶ୍ଵରାସ୍ସର୍ଵେ ପର୍ଵତୋଦଗ୍ରଵିଗ୍ରହାଃ ଯୂପାନୁତ୍ପାଟ୍ଯ ହୋତ୍ଃଣାଂ କଂଠେଷ୍ଵାବଧ୍ଯ ରଜ୍ଜୁଭିଃ

ତାପରେ ସମସ୍ତ ଗଣପତିମାନେ, ପାହାଡ଼ ପରି ବଡ଼ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ଯଜ୍ଞର ଯୂପକୁ ଉପଡ଼ି ଆଣି, ପୁରୋହିତମାନେର ଗଳାରେ ରସି ଦେଇ ବାନ୍ଧିଦେଲେ।

ଯଜ୍ଞପାତ୍ରାଣି ଚିତ୍ରାଣି ଭିତ୍ତ୍ଵା ସଂଚୂର୍ଣ୍ଯ ଵାରିଣି ଗୃହୀତ୍ଵା ଚୈଵ ଯଜ୍ଞାଂଗଂ ଗଂଗାସ୍ରୋତସି ଚିକ୍ଷିପୁଃ

ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞପାତ୍ରକୁ ଭାଙ୍ଗି ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରି, ଯଜ୍ଞର ଉପକରଣ ନେଇ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗଙ୍ଗା ନଦୀରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ।

ତତ୍ର ଦିଵ୍ଯାନ୍ନପାନାନାଂ ରାଶଯଃ ପର୍ଵତୋପମାଃ କ୍ଷୀରନଦ୍ଯୋ ଽମୃତସ୍ରାଵାଃ ସୁସ୍ନିଗ୍ଧଦଧିକର୍ଦମାଃ

ସେଠାରେ ଦେବତାଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନର ବଡ଼ ବଡ଼ ଢେର, ଦୁଧର ନଦୀ ଯାହାରୁ ଅମୃତ ବହୁଛି, ଏବଂ ଗଢ଼ ଦହିର ଦଳ ଦେଖାଗଲା।

ଉଚ୍ଚାଵଚାନି ମାଂସାନି ଭକ୍ଷ୍ଯାଣି ସୁରଭୀଣି ଚ ରସଵନ୍ତି ଚ ପାନାନି ଲେହ୍ଯଚୋଷ୍ଯାଣି ତାନି ଵୈ

ସେଠାରେ ଉଚ୍ଚ-ନିଚ୍ଚ ମାଂସ, ସୁଗନ୍ଧିତ ଖାଦ୍ୟ, ସ୍ବାଦିଷ୍ଟ ପାନୀୟ, ଚାଟିବା ଓ ଚବାଇବା ଜିନିଷ ଥିଲା।

ଵୀରାସ୍ତଦ୍ଭୁଜତେ ଵକ୍ତ୍ରୈର୍ଵିଲୁଂପଂତି କ୍ଷିପଂତି ଚ ଵଜ୍ରୈଶ୍ଚକ୍ରୈର୍ମହାଶୂଲୈଶ୍ଶକ୍ତିଭିଃ ପାଶପଟ୍ଟିଶୈଃ

ବୀରମାନେ ଏହାକୁ ମୁହଁରେ ରଖି ଖାଉଥିଲେ, ଲୁଟିଥିଲେ, ଚାଲିଯାଉଥିଲେ, ବଜ୍ର, ଚକ୍ର, ବଡ଼ ବଣ୍ଡ, ଶକ୍ତି, ପାଶ ଓ ଗଦା ଦ୍ୱାରା।