ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଯଃ ସ୍ରଷ୍ଟା ଚୈଵ ସଂହର୍ତା ଭର୍ତା ଚୈଵ ମହେଶ୍ଵରଃ ତସ୍ମାଦନ୍ଯଂ ନ ପଶ୍ଯାମି ଶଂକରାତ୍ମାନମଧ୍ଵରେ

ସେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସଂହାରକ ଓ ପାଳକ—ମହେଶ୍ୱର; ତେଣୁ ମୁଁ ଯଜ୍ଞରେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖୁନାହିଁ।

ଏତନ୍ମଖେଶସ୍ଯ ସୁଵର୍ଣପାତ୍ରେ ହଵିଃ ସମସ୍ତଂ ଵିଧିମଂତ୍ରପୂତମ୍ ଵିଷ୍ଣୋର୍ନଯାମ୍ଯପ୍ରତିମସ୍ଯ ଭାଗଂ ପ୍ରଭୋର୍ଵିଭଜ୍ଯାଵହନୀଯମଦ୍ଯ

ଏହି ସମସ୍ତ ହବି, ନିୟମ ଓ ମନ୍ତ୍ରରେ ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ଆଜି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ରରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅଂଶ ଭାଗରେ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ।

ଯସ୍ମାନ୍ନାରାଧିତୋ ରୁଦ୍ରସ୍ସର୍ଵଦେଵେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରଃ ତସ୍ମାଦ୍ଦକ୍ଷ ତଵାଶେଷୋ ଯଜ୍ଞୋ ଽଯଂ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି

ରୁଦ୍ର, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ପୂଜିତ ହୋଇନାହିଁ; ତେଣୁ, ଦକ୍ଷ, ତୁମର ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ସଫଳ ହେବନାହିଁ।

ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵଚନଂ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦଧୀଚୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ ନିର୍ଗମ୍ଯ ଚ ତତୋ ଦେଶାଜ୍ଜଗାମ ସ୍ଵକମାଶ୍ରମମ୍

ଏଭଳି କହି, ଦଧିଚି ମହାମୁନି କ୍ରୋଧିତ ହେଇ, ସେଠାରୁ ବାହାରି ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।

ନିର୍ଗତେ ଽପି ମୁନୌ ତସ୍ମିନ୍ଦେଵା ଦକ୍ଷଂ ନ ତତ୍ଯଜୁଃ ଅଵଶ୍ଯମନୁଭାଵିତ୍ଵାଦନର୍ଥସ୍ଯ ତୁ ଭାଵିନଃ

ମୁନି ବାହାରି ଯିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ଆଗାମୀ ଅନର୍ଥକୁ ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ।

ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ଜ୍ଞାତ୍ଵୈତତ୍ସର୍ଵମୀଶ୍ଵରାତ୍ ଦଗ୍ଧୁଂ ଦକ୍ଷାଧ୍ଵରଂ ଵିପ୍ରା ଦେଵୀ ଦେଵମଚୋଦଯତ୍

ଏହି ସମୟରେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣି, ଦେବୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷଙ୍କର ଯଜ୍ଞକୁ ଦହିବା ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।

ଦେଵ୍ଯା ସଂଚୋଦିତୋ ଦେଵୋ ଦକ୍ଷାଧ୍ଵରଜିଘାଂସଯା ସସର୍ଜ ସହସା ଵୀରଂ ଵୀରଭଦ୍ରଂ ଗଣେଶ୍ଵରମ୍

ଦେବୀଙ୍କର ଉତ୍ସାହରେ, ଦେବତା ଦକ୍ଷଙ୍କର ଯଜ୍ଞକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ହଠାତ୍ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀରଭଦ୍ର, ଗଣମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ସହସ୍ରଵଦନଂ ଦେଵଂ ସହସ୍ରକମଲେକ୍ଷଣମ୍ ସହସ୍ରମୁଦ୍ଗରଧରଂ ସହସ୍ରଶରପାଣିକମ୍

ସେ ଦେବତାଙ୍କର ହଜାରଟି ମୁହଁ, ହଜାରଟି ପଦ୍ମପରି ଚକ୍ଷୁ, ହଜାରଟି ଗଦା ହାତରେ, ହଜାରଟି ତୀର ଭରା ତୁଣୀ ଥିଲା।

ଶୂଲଟଂକଗଦାହସ୍ତଂ ଦୀପ୍ତକାର୍ମୁକଧାରିଣମ୍ ଚକ୍ରଵଜ୍ରଧରଂ ଘୋରଂ ଚଂଦ୍ରାର୍ଧକୃତଶେଖରମ୍

ସେ ତ୍ରିଶୂଳ, କୁଟାରି ଓ ଗଦା ହାତରେ ଧରିଥିଲେ, ଦୀପ୍ତ ଧନୁଷ ଧରିଥିଲେ, ଚକ୍ର ଓ ବଜ୍ର ଧରିଥିଲେ, ଭୟଙ୍କର ଥିଲେ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍ଧ କୁ ଶିରରେ ପିନ୍ଧିଥିଲେ।

କୁଲିଶୋଦ୍ଯୋତିତକରଂ ତଡିଜ୍ଜ୍ଵଲିତମୂର୍ଧଜମ୍ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାକରାଲଂ ବିଭ୍ରାଣଂ ମହାଵକ୍ତ୍ରଂ ମହୋଦରମ୍

ତାଙ୍କର ହାତରେ ଉଠା ଥିବା ବଜ୍ର ଚମକୁଥିଲା, ଚୁଳ ତଡିତ୍ ପରି ଜ୍ୱଳିଥିଲା, ଦାନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ମୁହଁ ବଡ଼ ଥିଲା, ପେଟ ବିଶାଳ ଥିଲା।

ଵିଦ୍ଯୁଜ୍ଜିହ୍ଵଂ ପ୍ରଲଂବୋଷ୍ଠଂ ମେଘସାଗରନିଃସ୍ଵନମ୍ ଵସାନଂ ଚର୍ମ ଵୈଯାଘ୍ରଂ ମହଦ୍ରୁଧିରନିସ୍ରଵମ୍

ତାଙ୍କର ଜିହ୍ବା ତଡିତ୍ ପରି, ଓଠ ଲମ୍ବା, ଗର୍ଜନ ମେଘ ଓ ସାଗର ପରି, ବାଘର ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଏକାଧିକ ରକ୍ତ ଝରୁଥିଲା।

ଗଣ୍ଡଦ୍ଵିତଯସଂସୃଷ୍ଟମଣ୍ଡଲୀକୃତକୁଣ୍ଡଲମ୍ ଵରାମରଶିରୋମାଲାଵଲୀକଲିତଶେଖରମ୍

ତାଙ୍କର କୁଣ୍ଡଳ ଦୁଇ ଗାଳକୁ ଛୁଇ ଚକ୍ର ଗଠନ କରିଥିଲା, ଶିର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦେବମାନେର ମୁଣ୍ଡ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।

ରଣନ୍ନୂପୁରକେଯୂରମହାକନକଭୂଷିତମ୍ ରତ୍ନସଂଚଯସଂଦୀପ୍ତଂ ତାରହାରାଵୃତୋରସମ୍

ସେ ରଣରେ ରଣିଥିବା ନୂପୁର ଓ କେୟୂର ଭଳି ବଡ଼ ସୁନା ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଛାତି ରତ୍ନ ଓ ମୁକୁତା ମାଳାରେ ଚମକୁଥିଲା।

ମହାଶରଭଶାର୍ଦୂଲସିଂହୈଃ ସଦୃଶଵିକ୍ରମମ୍ ପ୍ରଶସ୍ତମତ୍ତମାତଂଗସମାନଗମନାଲସମ୍

ତାଙ୍କର ପ୍ରତାପ ଶରଭ, ବାଘ ଓ ସିଂହ ପରି ଦୃଢ଼ ଥିଲା; ତାଙ୍କର ଚାଲିବା ଭଙ୍ଗି ମଦମସ୍ତ ହାତୀ ପରି ଗମ୍ଭୀର ଓ ମାଜେସ୍ଟିକ ଥିଲା।

ଶଂଖଚାମରକୁଂଦେନ୍ଦୁମୃଣାଲସଦୃଶପ୍ରଭମ୍ ସତୁଷାରମିଵାଦ୍ରୀନ୍ଦ୍ରଂ ସାକ୍ଷାଜ୍ଜଂଗମତାଂ ଗତମ୍

ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଶଂଖ, ଚାମର, ଚମେଲି, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ପଦ୍ମ ଡଣ୍ଡ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ତିନି ହିମପାତ ହୋଇଥିବା ପାହାଡ଼ର ରାଜା ପରି ଜୀବନ୍ତ ହୋଇ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ।

ଜ୍ଵାଲାମାଲାପରିକ୍ଷିପ୍ତଂ ଦୀପ୍ତମୌକ୍ତିକଭୂଷଣମ୍ ତେଜସା ଚୈଵ ଦୀଵ୍ଯଂତଂ ଯୁଗାଂତ ଇଵ ପାଵକମ୍

ତିନି ଅଗ୍ନିର ମାଳାରେ ଘେରାଯାଇଥିଲେ, ତେଜସ୍ୱୀ ମୁକ୍ତା ଗହଣା ପିନ୍ଧିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଚମକ ଏପରି ଥିଲା, ଯେଉଁପରି ଯୁଗ ଶେଷର ଦହନ ଅଗ୍ନି।

ସ ଜାନୁଭ୍ଯାଂ ମହୀଂ ଗତ୍ଵା ପ୍ରଣତଃ ପ୍ରାଂଜଲିସ୍ତତଃ ପାର୍ଶ୍ଵତୋ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ପର୍ଯତିଷ୍ଠଦ୍ଗଣେଶ୍ଵରଃ

ସେ ଭୂମିରେ ଗୁଡ଼ିଯାଇ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ହାତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କଲେ, ତାପରେ ଦେବଦେବ ଗଣେଶଙ୍କ ପାଖରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।

ମନ୍ଯୁନା ଚାସୃଜଦ୍ଭଦ୍ରାଂ ଭଦ୍ରକାଲୀଂ ମହେଶ୍ଵରୀମ୍ ଆତ୍ମନଃ କର୍ମସାକ୍ଷିତ୍ଵେ ତେନ ଗଂତୁଂ ସହୈଵ ତୁ

କ୍ରୋଧରେ, ସେ ଭଦ୍ରକାଳୀ ମହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟର ସାକ୍ଷୀ ଭାବରେ ସହଯାତ୍ରୀ ଭାବେ ନେଇଗଲେ।

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଵସ୍ଥିତଂ ଵୀରଭଦ୍ରଂ କାଲାଗ୍ନିସନ୍ନିଭମ୍ ଭଦ୍ରଯା ସହିତଂ ପ୍ରାହ ଭଦ୍ରମସ୍ତ୍ଵିତି ଶଂକରଃ

ଭଦ୍ର ସହିତ କାଳାଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶଂକର କହିଲେ: 'ସବୁ ଭଲ ହେଉ।'

ସ ଚ ଵିଜ୍ଞାପଯାମାସ ସହ ଦେଵ୍ଯା ମହେଶ୍ଵରମ୍ ଆଜ୍ଞାପଯ ମହାଦେଵ କିଂ କାର୍ଯଂ କରଵାଣ୍ଯହମ୍

ସେ ଦେବୀ ସହିତ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମହାଦେବ, ଆପଣ ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ—ମୁଁ କଣ କରିବି?'

ତତସ୍ତ୍ରିପୁରହା ପ୍ରାହ ହୈମଵତ୍ଯାଃ ପ୍ରିଯେଚ୍ଛଯା ଵୀରଭଦ୍ରଂ ମହାବାହୁଂ ଵାଚା ଵିପୁଲନାଦଯା

ତାପରେ ତ୍ରିପୁର ନାଶକ, ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଭଲପାଇ, ଗଭୀର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସ୍ୱରରେ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।

ପ୍ରାଚେତସସ୍ଯ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଯଜ୍ଞଂ ସଦ୍ଯୋ ଵିନାଶଯ ଭଦ୍ରକାଲ୍ଯା ସହାସି ତ୍ଵମେତତ୍କୃତ୍ଯଂ ଗଣେଶ୍ଵର

'ପ୍ରଚେତସ ପୁତ୍ର ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ଭଦ୍ରକାଳୀ ସହିତ ତୁରନ୍ତ ନଷ୍ଟ କର; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମର, ଗଣେଶ୍ୱର।'

ଅହମପ୍ଯନଯା ସାର୍ଧଂ ରୈଭ୍ଯାଶ୍ରମସପୀପତଃ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଵୀକ୍ଷେ ଗଣେଶାନ ଵିକ୍ରମଂ ତଵ ଦୁଃସହମ୍

'ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଭଦ୍ର ସହିତ ରୈଭ୍ୟା ଆଶ୍ରମରେ ରହିବି, ଗଣେଶ୍ୱର, ତୁମ ଦୁର୍ଜୟ ପ୍ରତାପ ଦେଖିବି।'

ଵୃକ୍ଷା କନଖଲେ ଯେ ତୁ ଗଂଗାଦ୍ଵାରସମୀପଗାଃ ସୁଵର୍ଣଶୃଂଗସ୍ଯ ଗିରେର୍ମେରୁମଂଦରସଂନିଭାଃ

କନଖଳରେ, ଗଙ୍ଗା ଦ୍ୱାର ପାଖରେ ଥିବା ଗଛଗୁଡ଼ିକ ମେରୁ ଓ ମନ୍ଦର ପରି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶିଖର ଥିବା ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି।

ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରଦେଶେ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଯୁଜ୍ଞଃ ସଂପ୍ରତି ଵର୍ତତେ ସହସା ତସ୍ଯ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଵିଘାତଂ କୁରୁ ମା ଚିରମ୍

ସେଠାରେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଛି; ତୁରନ୍ତ ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ବିଘ୍ନ କର, ବିଳମ୍ବ କରିନାହିଁ।

ଇତ୍ଯୁକ୍ତେ ସତି ଦେଵେନ ଦେଵୀ ହିମଗିରୀନ୍ଦ୍ରଜା ଭଦ୍ରଂ ଭଦ୍ରଂ ଚ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଵତ୍ସଂ ଧେନୁରିଵୌରସମ୍

ଦେବତା କହିବା ପରେ, ହିମାଳୟର ରାଜାର ଝିଅ ଦେବୀ, ଗାଁ ଝିଅ ତାଙ୍କ ଛାଣିକୁ ଯେପରି ଦୟାରେ ଦେଖିଥାଏ, ଭଦ୍ରକୁ ଦୟାର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ।

ଆଲିଂଗ୍ଯ ଚ ସମାଘ୍ରାଯ ମୂର୍ଧ୍ନି ଷଡ୍ଵଦନଂ ଯଥା ସସ୍ମିତା ଵଚନଂ ପ୍ରାହ ମଧୁରଂ ମଧୁରଂ ସ୍ଵଯମ୍

ସେ ଷଡ୍ମୁଖ ମୁଣ୍ଡକୁ ଆଲିଂଗନ କରି, ଘ୍ରାଣ କରି, ହସି, ମଧୁର ଓ ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ।

ଵତ୍ସ ଭଦ୍ର ମହାଭାଗ ମହାବଲପରାକ୍ରମ ମତ୍ପ୍ରିଯାର୍ଥଂ ତ୍ଵମୁତ୍ପନ୍ନୋ ମମ ମନ୍ଯୁଂ ପ୍ରମାର୍ଜକ

'ପ୍ରିୟ ଭଦ୍ର, ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟବାନ ଓ ପ୍ରତାପଶାଳୀ, ତୁମେ ମୋ ପ୍ରିୟାର୍ଥରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ; ମୋ କ୍ରୋଧ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ।'

ଯଜ୍ଞେଶ୍ଵରମନାହୂଯ ଯଜ୍ଞକର୍ମରତୋ ଽଭଵତ୍ ଦକ୍ଷଂ ଵୈରେଣ ତଂ ତସ୍ମାଦ୍ଭିଂଧି ଯଜ୍ଞଂ ଗଣେଶ୍ଵର

'ଦକ୍ଷ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ଥିଲେ, ଯଜ୍ଞେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଡାକିନାହିଁ; ଏହି ଦ୍ୱେଷରେ, ଗଣେଶ୍ୱର, ତାଙ୍କର ଯଜ୍ଞକୁ ଭଙ୍ଗ କର।'