ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଅଶ୍ଵିନୌ ପିତରଶ୍ଚୈଵ ତଥା ଚାନ୍ଯେ ମହର୍ଷଯଃ ଵିଷ୍ଣୁନା ସହିତାଃ ସର୍ଵେ ସ୍ଵାଗତା ଯଜ୍ଞଭାଗିନଃ

ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର, ପିତୃମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ମହାଋଷିମାନେ, ସମସ୍ତେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହିତ, ଯଜ୍ଞରେ ଆଦରସହ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କଲେ।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵକୁଲଂ ସର୍ଵମୀଶ୍ଵରେଣ ଵିନାଗତମ୍ ଦଧୀଚୋ ମନ୍ଯୁନାଵିଷ୍ଟୋ ଦକ୍ଷମେଵମଭାଷତ

ସମସ୍ତ ଦେବମଣ୍ଡଳୀ ଈଶ୍ୱର ବିନା ଉପସ୍ଥିତ ଦେଖି, ଦଧୀଚି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିଲେ:

ଅପ୍ରପୂଜ୍ଯେ ଚୈଵ ପୂଜା ପୂଜ୍ଯାନାଂ ଚାପ୍ଯ ପୂଜନେ ନରଃ ପାପମଵାପ୍ନୋତି ମହଦ୍ଵୈ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ

ଯେଉଁଠି ଅପୂଜ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ କିମ୍ବା ପୂଜ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା ନକରାଯାଏ, ସେଠି ମନୁଷ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ପାପରେ ପଡ଼େ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଅସତାଂ ସଂମତିର୍ଯତ୍ର ସତାମଵମତିସ୍ତଥା ଦଂଡୋ ଦେଵକୃତସ୍ତତ୍ର ସଦ୍ଯଃ ପତତି ଦାରୁଣଃ

ଯେଉଁଠି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ସମ୍ମାନ ପାଆନ୍ତି ଓ ସଜ୍ଜନମାନେ ଅବମାନିତ, ସେଠି ଦେବତାଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ତୁରନ୍ତ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ପଡ଼େ।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଵିପ୍ରର୍ଷିଃ ପୁନର୍ଦକ୍ଷମଭାଷତ ପୂଜ୍ଯଂ ତୁ ପଶୁଭର୍ତାରଂ କସ୍ମାନ୍ନାର୍ଚଯସେ ପ୍ରଭୁମ୍

ଏଭଳି କହି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷି ପୁନି ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ପଶୁପତି ପ୍ରଭୁ, ଯିଏ ପୂଜ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ କାହିଁକି ପୂଜା କରୁନାହାଁ?'

ସଂତି ମେ ବହଵୋ ରୁଦ୍ରାଃ ଶୂଲହସ୍ତାଃ କପର୍ଦିନଃ ଏକାଦଶାଵସ୍ଥିତା ଯେ ନାନ୍ଯଂ ଵେଦ୍ମି ମହେଶ୍ଵରମ୍

ମୋର ଅନେକ ରୁଦ୍ର ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଜଟା ରଖିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଗାରୋଟି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛନ୍ତି; ମୁଁ ମହାପ୍ରଭୁ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତାକୁ ଜାଣେ ନାହିଁ।

କିମେଭିରମରୈରନ୍ଯୈଃ ପୂଜିତୈରଧ୍ଵରେ ଫଲମ୍ ରାଜା ଚେଦଧ୍ଵରସ୍ଯାସ୍ଯ ନ ରୁଦ୍ରଃ ପୂଜ୍ଯତେ ତ୍ଵଯା

ଏହି ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜିତ ହେଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର କଣ ଉପକାର, ଯଦି ତୁମେ, ରାଜା, ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁନାହିଁ?

ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଶାନାଂ ସ୍ରଷ୍ଟା ଯଃ ପ୍ରଭୁରଵ୍ଯଯଃ ବ୍ରହ୍ମାଦଯଃ ପିଶାଚାଂତା ଯସ୍ଯ କୈଂକର୍ଯଵାଦିନଃ

ସେ ଅବିନାଶୀ ପ୍ରଭୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଏବଂ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା; ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପିଶାଚ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ସେବକ।

ପ୍ରକୃତୀନାଂ ପରଶ୍ଚୈଵ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଚ ଯଃ ପରଃ ଚିଂତ୍ଯତେ ଯୋଗଵିଦ୍ଵଦ୍ଭି ଋଷିଭିସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିଭିଃ

ସେ ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ ଉଭୟଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି; ଯୋଗୀ ଏବଂ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି।

ଅକ୍ଷରଂ ପରମଂ ବ୍ରହ୍ମ ହ୍ଯସଚ୍ଚ ସଦସଚ୍ଚ ଯତ୍ ଅନାଦିମଧ୍ଯନିଧନମପ୍ରତର୍କ୍ଯଂ ସନାତନମ୍

ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବିନାଶୀ ବ୍ରହ୍ମ, ଯେଉଁଥିରେ ନାହିଁ ଅସ୍ତି ନା ଅନସ୍ତି, ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷ ନାହିଁ, ଅବିଚାରଣୀୟ ଏବଂ ଚିରକାଳୀନ।

ଯଃ ସ୍ରଷ୍ଟା ଚୈଵ ସଂହର୍ତା ଭର୍ତା ଚୈଵ ମହେଶ୍ଵରଃ ତସ୍ମାଦନ୍ଯଂ ନ ପଶ୍ଯାମି ଶଂକରାତ୍ମାନମଧ୍ଵରେ

ସେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସଂହାରକ ଓ ପାଳକ—ମହେଶ୍ୱର; ତେଣୁ ମୁଁ ଯଜ୍ଞରେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖୁନାହିଁ।

ଏତନ୍ମଖେଶସ୍ଯ ସୁଵର୍ଣପାତ୍ରେ ହଵିଃ ସମସ୍ତଂ ଵିଧିମଂତ୍ରପୂତମ୍ ଵିଷ୍ଣୋର୍ନଯାମ୍ଯପ୍ରତିମସ୍ଯ ଭାଗଂ ପ୍ରଭୋର୍ଵିଭଜ୍ଯାଵହନୀଯମଦ୍ଯ

ଏହି ସମସ୍ତ ହବି, ନିୟମ ଓ ମନ୍ତ୍ରରେ ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ଆଜି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ରରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅଂଶ ଭାଗରେ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ।

ଯସ୍ମାନ୍ନାରାଧିତୋ ରୁଦ୍ରସ୍ସର୍ଵଦେଵେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରଃ ତସ୍ମାଦ୍ଦକ୍ଷ ତଵାଶେଷୋ ଯଜ୍ଞୋ ଽଯଂ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି

ରୁଦ୍ର, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ପୂଜିତ ହୋଇନାହିଁ; ତେଣୁ, ଦକ୍ଷ, ତୁମର ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ସଫଳ ହେବନାହିଁ।

ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵଚନଂ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦଧୀଚୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ ନିର୍ଗମ୍ଯ ଚ ତତୋ ଦେଶାଜ୍ଜଗାମ ସ୍ଵକମାଶ୍ରମମ୍

ଏଭଳି କହି, ଦଧିଚି ମହାମୁନି କ୍ରୋଧିତ ହେଇ, ସେଠାରୁ ବାହାରି ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।

ନିର୍ଗତେ ଽପି ମୁନୌ ତସ୍ମିନ୍ଦେଵା ଦକ୍ଷଂ ନ ତତ୍ଯଜୁଃ ଅଵଶ୍ଯମନୁଭାଵିତ୍ଵାଦନର୍ଥସ୍ଯ ତୁ ଭାଵିନଃ

ମୁନି ବାହାରି ଯିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ଆଗାମୀ ଅନର୍ଥକୁ ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ।

ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ଜ୍ଞାତ୍ଵୈତତ୍ସର୍ଵମୀଶ୍ଵରାତ୍ ଦଗ୍ଧୁଂ ଦକ୍ଷାଧ୍ଵରଂ ଵିପ୍ରା ଦେଵୀ ଦେଵମଚୋଦଯତ୍

ଏହି ସମୟରେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣି, ଦେବୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷଙ୍କର ଯଜ୍ଞକୁ ଦହିବା ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।

ଦେଵ୍ଯା ସଂଚୋଦିତୋ ଦେଵୋ ଦକ୍ଷାଧ୍ଵରଜିଘାଂସଯା ସସର୍ଜ ସହସା ଵୀରଂ ଵୀରଭଦ୍ରଂ ଗଣେଶ୍ଵରମ୍

ଦେବୀଙ୍କର ଉତ୍ସାହରେ, ଦେବତା ଦକ୍ଷଙ୍କର ଯଜ୍ଞକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ହଠାତ୍ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀରଭଦ୍ର, ଗଣମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ସହସ୍ରଵଦନଂ ଦେଵଂ ସହସ୍ରକମଲେକ୍ଷଣମ୍ ସହସ୍ରମୁଦ୍ଗରଧରଂ ସହସ୍ରଶରପାଣିକମ୍

ସେ ଦେବତାଙ୍କର ହଜାରଟି ମୁହଁ, ହଜାରଟି ପଦ୍ମପରି ଚକ୍ଷୁ, ହଜାରଟି ଗଦା ହାତରେ, ହଜାରଟି ତୀର ଭରା ତୁଣୀ ଥିଲା।

ଶୂଲଟଂକଗଦାହସ୍ତଂ ଦୀପ୍ତକାର୍ମୁକଧାରିଣମ୍ ଚକ୍ରଵଜ୍ରଧରଂ ଘୋରଂ ଚଂଦ୍ରାର୍ଧକୃତଶେଖରମ୍

ସେ ତ୍ରିଶୂଳ, କୁଟାରି ଓ ଗଦା ହାତରେ ଧରିଥିଲେ, ଦୀପ୍ତ ଧନୁଷ ଧରିଥିଲେ, ଚକ୍ର ଓ ବଜ୍ର ଧରିଥିଲେ, ଭୟଙ୍କର ଥିଲେ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍ଧ କୁ ଶିରରେ ପିନ୍ଧିଥିଲେ।

କୁଲିଶୋଦ୍ଯୋତିତକରଂ ତଡିଜ୍ଜ୍ଵଲିତମୂର୍ଧଜମ୍ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାକରାଲଂ ବିଭ୍ରାଣଂ ମହାଵକ୍ତ୍ରଂ ମହୋଦରମ୍

ତାଙ୍କର ହାତରେ ଉଠା ଥିବା ବଜ୍ର ଚମକୁଥିଲା, ଚୁଳ ତଡିତ୍ ପରି ଜ୍ୱଳିଥିଲା, ଦାନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ମୁହଁ ବଡ଼ ଥିଲା, ପେଟ ବିଶାଳ ଥିଲା।

ଵିଦ୍ଯୁଜ୍ଜିହ୍ଵଂ ପ୍ରଲଂବୋଷ୍ଠଂ ମେଘସାଗରନିଃସ୍ଵନମ୍ ଵସାନଂ ଚର୍ମ ଵୈଯାଘ୍ରଂ ମହଦ୍ରୁଧିରନିସ୍ରଵମ୍

ତାଙ୍କର ଜିହ୍ବା ତଡିତ୍ ପରି, ଓଠ ଲମ୍ବା, ଗର୍ଜନ ମେଘ ଓ ସାଗର ପରି, ବାଘର ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଏକାଧିକ ରକ୍ତ ଝରୁଥିଲା।

ଗଣ୍ଡଦ୍ଵିତଯସଂସୃଷ୍ଟମଣ୍ଡଲୀକୃତକୁଣ୍ଡଲମ୍ ଵରାମରଶିରୋମାଲାଵଲୀକଲିତଶେଖରମ୍

ତାଙ୍କର କୁଣ୍ଡଳ ଦୁଇ ଗାଳକୁ ଛୁଇ ଚକ୍ର ଗଠନ କରିଥିଲା, ଶିର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦେବମାନେର ମୁଣ୍ଡ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।

ରଣନ୍ନୂପୁରକେଯୂରମହାକନକଭୂଷିତମ୍ ରତ୍ନସଂଚଯସଂଦୀପ୍ତଂ ତାରହାରାଵୃତୋରସମ୍

ସେ ରଣରେ ରଣିଥିବା ନୂପୁର ଓ କେୟୂର ଭଳି ବଡ଼ ସୁନା ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଛାତି ରତ୍ନ ଓ ମୁକୁତା ମାଳାରେ ଚମକୁଥିଲା।

ମହାଶରଭଶାର୍ଦୂଲସିଂହୈଃ ସଦୃଶଵିକ୍ରମମ୍ ପ୍ରଶସ୍ତମତ୍ତମାତଂଗସମାନଗମନାଲସମ୍

ତାଙ୍କର ପ୍ରତାପ ଶରଭ, ବାଘ ଓ ସିଂହ ପରି ଦୃଢ଼ ଥିଲା; ତାଙ୍କର ଚାଲିବା ଭଙ୍ଗି ମଦମସ୍ତ ହାତୀ ପରି ଗମ୍ଭୀର ଓ ମାଜେସ୍ଟିକ ଥିଲା।

ଶଂଖଚାମରକୁଂଦେନ୍ଦୁମୃଣାଲସଦୃଶପ୍ରଭମ୍ ସତୁଷାରମିଵାଦ୍ରୀନ୍ଦ୍ରଂ ସାକ୍ଷାଜ୍ଜଂଗମତାଂ ଗତମ୍

ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଶଂଖ, ଚାମର, ଚମେଲି, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ପଦ୍ମ ଡଣ୍ଡ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ତିନି ହିମପାତ ହୋଇଥିବା ପାହାଡ଼ର ରାଜା ପରି ଜୀବନ୍ତ ହୋଇ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ।

ଜ୍ଵାଲାମାଲାପରିକ୍ଷିପ୍ତଂ ଦୀପ୍ତମୌକ୍ତିକଭୂଷଣମ୍ ତେଜସା ଚୈଵ ଦୀଵ୍ଯଂତଂ ଯୁଗାଂତ ଇଵ ପାଵକମ୍

ତିନି ଅଗ୍ନିର ମାଳାରେ ଘେରାଯାଇଥିଲେ, ତେଜସ୍ୱୀ ମୁକ୍ତା ଗହଣା ପିନ୍ଧିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଚମକ ଏପରି ଥିଲା, ଯେଉଁପରି ଯୁଗ ଶେଷର ଦହନ ଅଗ୍ନି।

ସ ଜାନୁଭ୍ଯାଂ ମହୀଂ ଗତ୍ଵା ପ୍ରଣତଃ ପ୍ରାଂଜଲିସ୍ତତଃ ପାର୍ଶ୍ଵତୋ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ପର୍ଯତିଷ୍ଠଦ୍ଗଣେଶ୍ଵରଃ

ସେ ଭୂମିରେ ଗୁଡ଼ିଯାଇ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ହାତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କଲେ, ତାପରେ ଦେବଦେବ ଗଣେଶଙ୍କ ପାଖରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।

ମନ୍ଯୁନା ଚାସୃଜଦ୍ଭଦ୍ରାଂ ଭଦ୍ରକାଲୀଂ ମହେଶ୍ଵରୀମ୍ ଆତ୍ମନଃ କର୍ମସାକ୍ଷିତ୍ଵେ ତେନ ଗଂତୁଂ ସହୈଵ ତୁ

କ୍ରୋଧରେ, ସେ ଭଦ୍ରକାଳୀ ମହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟର ସାକ୍ଷୀ ଭାବରେ ସହଯାତ୍ରୀ ଭାବେ ନେଇଗଲେ।

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଵସ୍ଥିତଂ ଵୀରଭଦ୍ରଂ କାଲାଗ୍ନିସନ୍ନିଭମ୍ ଭଦ୍ରଯା ସହିତଂ ପ୍ରାହ ଭଦ୍ରମସ୍ତ୍ଵିତି ଶଂକରଃ

ଭଦ୍ର ସହିତ କାଳାଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶଂକର କହିଲେ: 'ସବୁ ଭଲ ହେଉ।'