ଶିଵପୁରାଣମ୍

ତତଃ ପ୍ରାଚେତସୋ ଦକ୍ଷୋ ଜଜ୍ଞେ ଵୈ ଚାକ୍ଷୁଷେ ଽନ୍ତରେ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଃ ପୌତ୍ରଃ ପୁତ୍ରଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଚେତସାମ୍

ତାପରେ ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁଅ ଦକ୍ଷ, ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଙ୍କର ନାତି ଭାବେ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁର ଯୁଗରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଭୃଗ୍ଵାଦଯୋ ଽପି ଜାତା ଵୈ ମନୋର୍ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ତୁ ଅଂତରେ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଯଜ୍ଞେ ଵାରୁଣୀଂ ବିଭ୍ରତସ୍ତନୁମ୍

ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବାରୁଣୀ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଯଜ୍ଞରେ, ବୈବସ୍ବତ ମନୁଙ୍କ ଯୁଗ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ତଦା ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଧର୍ମାର୍ଥଂ ଯଜ୍ଞେ ତସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ ମହେଶଃ କୃତଵାନ୍ଵିଘ୍ନଂ ମନା ଵଵସ୍ଵତେ ସତି

ସେତିମାନେ, ଦୁଷ୍ଟମନା ଦକ୍ଷଙ୍କ ଧର୍ମ ନିମିତ୍ତରେ, ମହେଶ୍ୱର ମନୁ ବୈବସ୍ବତ ବସିଥିବାବେଳେ, ସେ ଯଜ୍ଞରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

କଥଂ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଧର୍ମାର୍ଥଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ ମହେଶଃ କୃତଵାନ୍ ଵିଘ୍ନମେତଦିଚ୍ଛାମ ଵେଦିତୁମ୍

ଦୁଷ୍ଟମନା ଦକ୍ଷ ତାଙ୍କ ଧର୍ମ ପାଇଁ ଆରମ୍ଭ କରିଥିବା ଯଜ୍ଞରେ, ମହେଶ୍ୱର କିପରି ଏହି ବାଧା ଦେଲେ? ଆମେ ଏହି କଥା ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।

ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଜଗତୋ ମାତୁରପି ଦେଵ୍ଯାସ୍ତପୋବଲାତ୍ ପିତୃଭାଵମୁପାଗମ୍ଯ ମୁଦିତେ ହିମଵଦ୍ଗିରୌ

ବିଶ୍ୱର ମାଆ ଦେବୀ, ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ, ହିମବତ ପର୍ବତରେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଭାବ ପାଇଲେ।

ଦେଵେ ଽପି ତତ୍କୃତୋଦ୍ଵାହେ ହିମଵଚ୍ଛିଖରାଲଯେ ସଂକୀଡତି ତଯା ସାର୍ଧଂ କାଲେ ବହୁତରେ ଗତେ

ଦେବତାମାନେ ହିମବତ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ତାଙ୍କ ବିବାହ କରାଇଥିଲେ, ବହୁ ସମୟ ପରେ ସେ ଦୁଇଝଣେ ଏକାସାଥି ଖେଳିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ଵୈଵସ୍ଵତେ ଽଂତରେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଦକ୍ଷଃ ପ୍ରାଚେତସଃ ସ୍ଵଯମ୍ ଅଶ୍ଵମେଧେନ ଯଜ୍ଞେନ ଯକ୍ଷ୍ଯମାଣୋ ଽନ୍ଵପଦ୍ଯତ

ବୈବସ୍ବତ ମନୁଙ୍କ ଯୁଗ ଆସିଲାବେଳେ, ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁଅ ଦକ୍ଷ ନିଜେ ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ତତୋ ହିମଵତଃ ପୃଷ୍ଠେ ଦକ୍ଷୋ ଵୈ ଯଜ୍ଞମାହରତ୍ ଗଂଗାଦ୍ଵାରେ ଶୁଭେ ଦେଶେ ଋଷିସିଦ୍ଧନିଷେଵିତେ

ତାପରେ ଦକ୍ଷ, ହିମବତ ପର୍ବତର ଢାଳରେ, ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରରେ, ଋଷି ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ବସିଥିବା ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଯଜ୍ଞ କଲେ।

ତସ୍ଯ ତସ୍ମିନ୍ମଖେଦେଵାଃ ସର୍ଵେ ଶକ୍ର ପୁରୋଗମାଃ ଗମନାଯ ସମାଗମ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିମାପେଦିରେ ତଦା

ସେ ଯଜ୍ଞରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ, ସେଠାକୁ ଯିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ।

ଆଦିତ୍ଯା ଵସଵୋ ରୁଦ୍ରାସ୍ସାଧ୍ଯାସ୍ସହ ମରୁଦ୍ଗଣୈଃ ଊଷ୍ମପାଃ ସୋମପାଶ୍ଚୈଵ ଆଜ୍ଯପା ଧୂମପାସ୍ତଥା

ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ସାଧ୍ୟ, ମରୁତ ଗଣ, ଉଷ୍ମପା, ସୋମପା, ଆଜ୍ୟପା ଓ ଧୂମପାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆସିଥିଲେ।

ଅଶ୍ଵିନୌ ପିତରଶ୍ଚୈଵ ତଥା ଚାନ୍ଯେ ମହର୍ଷଯଃ ଵିଷ୍ଣୁନା ସହିତାଃ ସର୍ଵେ ସ୍ଵାଗତା ଯଜ୍ଞଭାଗିନଃ

ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର, ପିତୃମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ମହାଋଷିମାନେ, ସମସ୍ତେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହିତ, ଯଜ୍ଞରେ ଆଦରସହ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କଲେ।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵକୁଲଂ ସର୍ଵମୀଶ୍ଵରେଣ ଵିନାଗତମ୍ ଦଧୀଚୋ ମନ୍ଯୁନାଵିଷ୍ଟୋ ଦକ୍ଷମେଵମଭାଷତ

ସମସ୍ତ ଦେବମଣ୍ଡଳୀ ଈଶ୍ୱର ବିନା ଉପସ୍ଥିତ ଦେଖି, ଦଧୀଚି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିଲେ:

ଅପ୍ରପୂଜ୍ଯେ ଚୈଵ ପୂଜା ପୂଜ୍ଯାନାଂ ଚାପ୍ଯ ପୂଜନେ ନରଃ ପାପମଵାପ୍ନୋତି ମହଦ୍ଵୈ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ

ଯେଉଁଠି ଅପୂଜ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ କିମ୍ବା ପୂଜ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା ନକରାଯାଏ, ସେଠି ମନୁଷ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ପାପରେ ପଡ଼େ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଅସତାଂ ସଂମତିର୍ଯତ୍ର ସତାମଵମତିସ୍ତଥା ଦଂଡୋ ଦେଵକୃତସ୍ତତ୍ର ସଦ୍ଯଃ ପତତି ଦାରୁଣଃ

ଯେଉଁଠି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ସମ୍ମାନ ପାଆନ୍ତି ଓ ସଜ୍ଜନମାନେ ଅବମାନିତ, ସେଠି ଦେବତାଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ତୁରନ୍ତ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ପଡ଼େ।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଵିପ୍ରର୍ଷିଃ ପୁନର୍ଦକ୍ଷମଭାଷତ ପୂଜ୍ଯଂ ତୁ ପଶୁଭର୍ତାରଂ କସ୍ମାନ୍ନାର୍ଚଯସେ ପ୍ରଭୁମ୍

ଏଭଳି କହି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷି ପୁନି ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ପଶୁପତି ପ୍ରଭୁ, ଯିଏ ପୂଜ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ କାହିଁକି ପୂଜା କରୁନାହାଁ?'

ସଂତି ମେ ବହଵୋ ରୁଦ୍ରାଃ ଶୂଲହସ୍ତାଃ କପର୍ଦିନଃ ଏକାଦଶାଵସ୍ଥିତା ଯେ ନାନ୍ଯଂ ଵେଦ୍ମି ମହେଶ୍ଵରମ୍

ମୋର ଅନେକ ରୁଦ୍ର ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଜଟା ରଖିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଗାରୋଟି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛନ୍ତି; ମୁଁ ମହାପ୍ରଭୁ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତାକୁ ଜାଣେ ନାହିଁ।

କିମେଭିରମରୈରନ୍ଯୈଃ ପୂଜିତୈରଧ୍ଵରେ ଫଲମ୍ ରାଜା ଚେଦଧ୍ଵରସ୍ଯାସ୍ଯ ନ ରୁଦ୍ରଃ ପୂଜ୍ଯତେ ତ୍ଵଯା

ଏହି ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜିତ ହେଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର କଣ ଉପକାର, ଯଦି ତୁମେ, ରାଜା, ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁନାହିଁ?

ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଶାନାଂ ସ୍ରଷ୍ଟା ଯଃ ପ୍ରଭୁରଵ୍ଯଯଃ ବ୍ରହ୍ମାଦଯଃ ପିଶାଚାଂତା ଯସ୍ଯ କୈଂକର୍ଯଵାଦିନଃ

ସେ ଅବିନାଶୀ ପ୍ରଭୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଏବଂ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା; ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପିଶାଚ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ସେବକ।

ପ୍ରକୃତୀନାଂ ପରଶ୍ଚୈଵ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଚ ଯଃ ପରଃ ଚିଂତ୍ଯତେ ଯୋଗଵିଦ୍ଵଦ୍ଭି ଋଷିଭିସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିଭିଃ

ସେ ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ ଉଭୟଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି; ଯୋଗୀ ଏବଂ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି।

ଅକ୍ଷରଂ ପରମଂ ବ୍ରହ୍ମ ହ୍ଯସଚ୍ଚ ସଦସଚ୍ଚ ଯତ୍ ଅନାଦିମଧ୍ଯନିଧନମପ୍ରତର୍କ୍ଯଂ ସନାତନମ୍

ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବିନାଶୀ ବ୍ରହ୍ମ, ଯେଉଁଥିରେ ନାହିଁ ଅସ୍ତି ନା ଅନସ୍ତି, ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷ ନାହିଁ, ଅବିଚାରଣୀୟ ଏବଂ ଚିରକାଳୀନ।

ଯଃ ସ୍ରଷ୍ଟା ଚୈଵ ସଂହର୍ତା ଭର୍ତା ଚୈଵ ମହେଶ୍ଵରଃ ତସ୍ମାଦନ୍ଯଂ ନ ପଶ୍ଯାମି ଶଂକରାତ୍ମାନମଧ୍ଵରେ

ସେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସଂହାରକ ଓ ପାଳକ—ମହେଶ୍ୱର; ତେଣୁ ମୁଁ ଯଜ୍ଞରେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖୁନାହିଁ।

ଏତନ୍ମଖେଶସ୍ଯ ସୁଵର୍ଣପାତ୍ରେ ହଵିଃ ସମସ୍ତଂ ଵିଧିମଂତ୍ରପୂତମ୍ ଵିଷ୍ଣୋର୍ନଯାମ୍ଯପ୍ରତିମସ୍ଯ ଭାଗଂ ପ୍ରଭୋର୍ଵିଭଜ୍ଯାଵହନୀଯମଦ୍ଯ

ଏହି ସମସ୍ତ ହବି, ନିୟମ ଓ ମନ୍ତ୍ରରେ ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ଆଜି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ରରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅଂଶ ଭାଗରେ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ।

ଯସ୍ମାନ୍ନାରାଧିତୋ ରୁଦ୍ରସ୍ସର୍ଵଦେଵେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରଃ ତସ୍ମାଦ୍ଦକ୍ଷ ତଵାଶେଷୋ ଯଜ୍ଞୋ ଽଯଂ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି

ରୁଦ୍ର, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ପୂଜିତ ହୋଇନାହିଁ; ତେଣୁ, ଦକ୍ଷ, ତୁମର ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ସଫଳ ହେବନାହିଁ।

ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵଚନଂ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦଧୀଚୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ ନିର୍ଗମ୍ଯ ଚ ତତୋ ଦେଶାଜ୍ଜଗାମ ସ୍ଵକମାଶ୍ରମମ୍

ଏଭଳି କହି, ଦଧିଚି ମହାମୁନି କ୍ରୋଧିତ ହେଇ, ସେଠାରୁ ବାହାରି ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।

ନିର୍ଗତେ ଽପି ମୁନୌ ତସ୍ମିନ୍ଦେଵା ଦକ୍ଷଂ ନ ତତ୍ଯଜୁଃ ଅଵଶ୍ଯମନୁଭାଵିତ୍ଵାଦନର୍ଥସ୍ଯ ତୁ ଭାଵିନଃ

ମୁନି ବାହାରି ଯିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ଆଗାମୀ ଅନର୍ଥକୁ ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ।

ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ଜ୍ଞାତ୍ଵୈତତ୍ସର୍ଵମୀଶ୍ଵରାତ୍ ଦଗ୍ଧୁଂ ଦକ୍ଷାଧ୍ଵରଂ ଵିପ୍ରା ଦେଵୀ ଦେଵମଚୋଦଯତ୍

ଏହି ସମୟରେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣି, ଦେବୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷଙ୍କର ଯଜ୍ଞକୁ ଦହିବା ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।

ଦେଵ୍ଯା ସଂଚୋଦିତୋ ଦେଵୋ ଦକ୍ଷାଧ୍ଵରଜିଘାଂସଯା ସସର୍ଜ ସହସା ଵୀରଂ ଵୀରଭଦ୍ରଂ ଗଣେଶ୍ଵରମ୍

ଦେବୀଙ୍କର ଉତ୍ସାହରେ, ଦେବତା ଦକ୍ଷଙ୍କର ଯଜ୍ଞକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ହଠାତ୍ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀରଭଦ୍ର, ଗଣମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ସହସ୍ରଵଦନଂ ଦେଵଂ ସହସ୍ରକମଲେକ୍ଷଣମ୍ ସହସ୍ରମୁଦ୍ଗରଧରଂ ସହସ୍ରଶରପାଣିକମ୍

ସେ ଦେବତାଙ୍କର ହଜାରଟି ମୁହଁ, ହଜାରଟି ପଦ୍ମପରି ଚକ୍ଷୁ, ହଜାରଟି ଗଦା ହାତରେ, ହଜାରଟି ତୀର ଭରା ତୁଣୀ ଥିଲା।

ଶୂଲଟଂକଗଦାହସ୍ତଂ ଦୀପ୍ତକାର୍ମୁକଧାରିଣମ୍ ଚକ୍ରଵଜ୍ରଧରଂ ଘୋରଂ ଚଂଦ୍ରାର୍ଧକୃତଶେଖରମ୍

ସେ ତ୍ରିଶୂଳ, କୁଟାରି ଓ ଗଦା ହାତରେ ଧରିଥିଲେ, ଦୀପ୍ତ ଧନୁଷ ଧରିଥିଲେ, ଚକ୍ର ଓ ବଜ୍ର ଧରିଥିଲେ, ଭୟଙ୍କର ଥିଲେ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍ଧ କୁ ଶିରରେ ପିନ୍ଧିଥିଲେ।