ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପିତରଂ ରୁଷ୍ଟା ସତୀ ସଂତ୍ଯକ୍ତସାଧ୍ଵସା ତଦୀଯାଂ ଚ ତନୁଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ହିମଵଂତଂ ଯଯୌ ଗିରିମ୍

ଏଭଳି କହି, କ୍ରୋଧିତ ସତୀ ସମସ୍ତ ଭୟ ଛାଡ଼ି, ନିଜ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ହିମବନ୍ତ ପାହାଡ଼କୁ ଚାଲିଗଲେ।

ସ ପର୍ଵତପରଃ ଶ୍ରୀମାଂଲ୍ଲବ୍ଧପୁଣ୍ଯଫଲୋଦଯଃ ତଦର୍ଥମେଵ କୃତଵାନ୍ ସୁଚିରଂ ଦୁଶ୍ଚରଂ ତପଃ

ସେ ପାହାଡ଼ରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ମହିମାଶାଳୀ ଓ ପୁଣ୍ୟର ଫଳ ଲାଭ କରି, ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କଲେ।

ତସ୍ମାତ୍ତମନୁଗୃହ୍ଣାତି ଭୂଧରେଶ୍ଵରମୀଶ୍ଵରୀ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ପିତରଂ ଚକ୍ରେ ସ୍ଵାତ୍ମନୋ ଯୋଗମାଯଯା

ଏହିକାରଣରୁ ଦେବୀ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ପାହାଡ଼ର ନାଥଙ୍କୁ କୃପା କଲେ, ଓ ନିଜ ଯୋଗମାୟାରେ ତାଙ୍କୁ ବାପା କରିଲେ।

ଯଦା ଗତା ସତୀ ଦକ୍ଷଂ ଵିନିଂଦ୍ଯ ଭଯଵିହ୍ଵଲା ତଦା ତିରୋହିତା ମଂତ୍ରା ଵିହତଶ୍ଚ ତତୋ ଽଧ୍ଵରଃ

ଯେତେବେଳେ ସତୀ ଭୟରେ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରି ଚାଲିଗଲେ, ତେବେ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା ଓ ଯଜ୍ଞ ନଷ୍ଟ ହେଲା।

ତଦୁପଶ୍ରୁତ୍ଯ ଗମନଂ ଦେଵ୍ଯାସ୍ତ୍ରିପୁରୁମର୍ଦନଃ ଦକ୍ଷାଯ ଚ ଋଷିଭ୍ଯଶ୍ଚ ଚୁକୋପ ଚ ଶଶାପ ତାନ୍

ଦେବୀଙ୍କ ଯିବା ଖବର ଶୁଣି, ତିନି ପୁର ନାଶକ ଦକ୍ଷ ଓ ଋଷିମାନେ ପ୍ରତି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଓ ସେମାନେ ଉପରେ ଶାପ ଦେଲେ।

ଯସ୍ମାଦଵମତା ଦକ୍ଷମତ୍କୃତେ ଽନାଗସା ସତୀ ପୂଜିତାଶ୍ଚେତରାଃ ସର୍ଵାଃ ସ୍ଵସୁତା ଭର୍ତୃଭିଃ ସହ

ମୋ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ସତୀଙ୍କୁ ଦକ୍ଷ ଅପମାନ କଲେ, ଯେଉଁବେଳେ ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଝିଅମାନେ ସ୍ୱାମୀମାନେ ସହିତ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ—

ଵୈଵସ୍ଵତେ ଽଂତରେ ତସ୍ମାତ୍ତଵ ଜାମାତରସ୍ତ୍ଵମୀ ଉତ୍ପତ୍ସ୍ଯଂତେ ସମଂ ସର୍ଵେ ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞେଷ୍ଵଯୋନିଜାଃ

ତେଣୁ ବୈବସ୍ବତ ମନୁର ଅନ୍ତରାଳରେ, ତୁମ ସମସ୍ତ ଜାମାତାମାନେ ଏକାସାଥିରେ, ଗର୍ଭ ଛାଡ଼ି, ବ୍ରହ୍ମାଯଜ୍ଞରେ ଜନ୍ମ ନେବେ।

ଭଵିତା ମାନୁଷୋ ରାଜା ଚାକ୍ଷୁଷସ୍ଯ ତ୍ଵମନ୍ଵଯେ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଃ ପୌତ୍ରଃ ପୁତ୍ରଶ୍ଚାପି ପ୍ରଚେତସଃ

ତୁମେ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁର ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେବେ, ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଙ୍କର ନାତି ଏବଂ ପ୍ରଚେତସଙ୍କର ପୁଅ ଭାବେ ଏକ ମାନବ ରାଜା ହେବେ।

ଅହଂ ତତ୍ରାପି ତେ ଵିଘ୍ନମାଚରିଷ୍ଯାମି ଦୁର୍ମତେ ଧର୍ମାର୍ଥକାମଯୁକ୍ତେଷୁ କର୍ମସ୍ଵପି ପୁନଃ ପୁନଃ

ହେ ଦୁଷ୍ଟମନା, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତୁମର ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ସଂପୃକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପୁନିପୁନି ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିବି।

ତେନୈଵଂ ଵ୍ଯାହୃତୋ ଦକ୍ଷୋ ରୁଦ୍ରେଣାମିତତେଜସା ସ୍ଵାଯଂଭୁଵୀଂ ତନୁଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପପାତ ଭୁଵି ଦୁଃଖିତଃ

ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ଦକ୍ଷ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଶରୀର ଛାଡ଼ି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।

ତତଃ ପ୍ରାଚେତସୋ ଦକ୍ଷୋ ଜଜ୍ଞେ ଵୈ ଚାକ୍ଷୁଷେ ଽନ୍ତରେ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଃ ପୌତ୍ରଃ ପୁତ୍ରଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଚେତସାମ୍

ତାପରେ ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁଅ ଦକ୍ଷ, ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଙ୍କର ନାତି ଭାବେ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁର ଯୁଗରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଭୃଗ୍ଵାଦଯୋ ଽପି ଜାତା ଵୈ ମନୋର୍ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ତୁ ଅଂତରେ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଯଜ୍ଞେ ଵାରୁଣୀଂ ବିଭ୍ରତସ୍ତନୁମ୍

ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବାରୁଣୀ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଯଜ୍ଞରେ, ବୈବସ୍ବତ ମନୁଙ୍କ ଯୁଗ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ତଦା ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଧର୍ମାର୍ଥଂ ଯଜ୍ଞେ ତସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ ମହେଶଃ କୃତଵାନ୍ଵିଘ୍ନଂ ମନା ଵଵସ୍ଵତେ ସତି

ସେତିମାନେ, ଦୁଷ୍ଟମନା ଦକ୍ଷଙ୍କ ଧର୍ମ ନିମିତ୍ତରେ, ମହେଶ୍ୱର ମନୁ ବୈବସ୍ବତ ବସିଥିବାବେଳେ, ସେ ଯଜ୍ଞରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

କଥଂ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଧର୍ମାର୍ଥଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ ମହେଶଃ କୃତଵାନ୍ ଵିଘ୍ନମେତଦିଚ୍ଛାମ ଵେଦିତୁମ୍

ଦୁଷ୍ଟମନା ଦକ୍ଷ ତାଙ୍କ ଧର୍ମ ପାଇଁ ଆରମ୍ଭ କରିଥିବା ଯଜ୍ଞରେ, ମହେଶ୍ୱର କିପରି ଏହି ବାଧା ଦେଲେ? ଆମେ ଏହି କଥା ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।

ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଜଗତୋ ମାତୁରପି ଦେଵ୍ଯାସ୍ତପୋବଲାତ୍ ପିତୃଭାଵମୁପାଗମ୍ଯ ମୁଦିତେ ହିମଵଦ୍ଗିରୌ

ବିଶ୍ୱର ମାଆ ଦେବୀ, ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ, ହିମବତ ପର୍ବତରେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଭାବ ପାଇଲେ।

ଦେଵେ ଽପି ତତ୍କୃତୋଦ୍ଵାହେ ହିମଵଚ୍ଛିଖରାଲଯେ ସଂକୀଡତି ତଯା ସାର୍ଧଂ କାଲେ ବହୁତରେ ଗତେ

ଦେବତାମାନେ ହିମବତ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ତାଙ୍କ ବିବାହ କରାଇଥିଲେ, ବହୁ ସମୟ ପରେ ସେ ଦୁଇଝଣେ ଏକାସାଥି ଖେଳିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ଵୈଵସ୍ଵତେ ଽଂତରେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଦକ୍ଷଃ ପ୍ରାଚେତସଃ ସ୍ଵଯମ୍ ଅଶ୍ଵମେଧେନ ଯଜ୍ଞେନ ଯକ୍ଷ୍ଯମାଣୋ ଽନ୍ଵପଦ୍ଯତ

ବୈବସ୍ବତ ମନୁଙ୍କ ଯୁଗ ଆସିଲାବେଳେ, ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁଅ ଦକ୍ଷ ନିଜେ ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ତତୋ ହିମଵତଃ ପୃଷ୍ଠେ ଦକ୍ଷୋ ଵୈ ଯଜ୍ଞମାହରତ୍ ଗଂଗାଦ୍ଵାରେ ଶୁଭେ ଦେଶେ ଋଷିସିଦ୍ଧନିଷେଵିତେ

ତାପରେ ଦକ୍ଷ, ହିମବତ ପର୍ବତର ଢାଳରେ, ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରରେ, ଋଷି ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ବସିଥିବା ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଯଜ୍ଞ କଲେ।

ତସ୍ଯ ତସ୍ମିନ୍ମଖେଦେଵାଃ ସର୍ଵେ ଶକ୍ର ପୁରୋଗମାଃ ଗମନାଯ ସମାଗମ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିମାପେଦିରେ ତଦା

ସେ ଯଜ୍ଞରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ, ସେଠାକୁ ଯିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ।

ଆଦିତ୍ଯା ଵସଵୋ ରୁଦ୍ରାସ୍ସାଧ୍ଯାସ୍ସହ ମରୁଦ୍ଗଣୈଃ ଊଷ୍ମପାଃ ସୋମପାଶ୍ଚୈଵ ଆଜ୍ଯପା ଧୂମପାସ୍ତଥା

ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ସାଧ୍ୟ, ମରୁତ ଗଣ, ଉଷ୍ମପା, ସୋମପା, ଆଜ୍ୟପା ଓ ଧୂମପାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆସିଥିଲେ।

ଅଶ୍ଵିନୌ ପିତରଶ୍ଚୈଵ ତଥା ଚାନ୍ଯେ ମହର୍ଷଯଃ ଵିଷ୍ଣୁନା ସହିତାଃ ସର୍ଵେ ସ୍ଵାଗତା ଯଜ୍ଞଭାଗିନଃ

ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର, ପିତୃମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ମହାଋଷିମାନେ, ସମସ୍ତେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହିତ, ଯଜ୍ଞରେ ଆଦରସହ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କଲେ।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵକୁଲଂ ସର୍ଵମୀଶ୍ଵରେଣ ଵିନାଗତମ୍ ଦଧୀଚୋ ମନ୍ଯୁନାଵିଷ୍ଟୋ ଦକ୍ଷମେଵମଭାଷତ

ସମସ୍ତ ଦେବମଣ୍ଡଳୀ ଈଶ୍ୱର ବିନା ଉପସ୍ଥିତ ଦେଖି, ଦଧୀଚି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିଲେ:

ଅପ୍ରପୂଜ୍ଯେ ଚୈଵ ପୂଜା ପୂଜ୍ଯାନାଂ ଚାପ୍ଯ ପୂଜନେ ନରଃ ପାପମଵାପ୍ନୋତି ମହଦ୍ଵୈ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ

ଯେଉଁଠି ଅପୂଜ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ କିମ୍ବା ପୂଜ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା ନକରାଯାଏ, ସେଠି ମନୁଷ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ପାପରେ ପଡ଼େ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଅସତାଂ ସଂମତିର୍ଯତ୍ର ସତାମଵମତିସ୍ତଥା ଦଂଡୋ ଦେଵକୃତସ୍ତତ୍ର ସଦ୍ଯଃ ପତତି ଦାରୁଣଃ

ଯେଉଁଠି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ସମ୍ମାନ ପାଆନ୍ତି ଓ ସଜ୍ଜନମାନେ ଅବମାନିତ, ସେଠି ଦେବତାଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ତୁରନ୍ତ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ପଡ଼େ।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଵିପ୍ରର୍ଷିଃ ପୁନର୍ଦକ୍ଷମଭାଷତ ପୂଜ୍ଯଂ ତୁ ପଶୁଭର୍ତାରଂ କସ୍ମାନ୍ନାର୍ଚଯସେ ପ୍ରଭୁମ୍

ଏଭଳି କହି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷି ପୁନି ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ପଶୁପତି ପ୍ରଭୁ, ଯିଏ ପୂଜ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ କାହିଁକି ପୂଜା କରୁନାହାଁ?'

ସଂତି ମେ ବହଵୋ ରୁଦ୍ରାଃ ଶୂଲହସ୍ତାଃ କପର୍ଦିନଃ ଏକାଦଶାଵସ୍ଥିତା ଯେ ନାନ୍ଯଂ ଵେଦ୍ମି ମହେଶ୍ଵରମ୍

ମୋର ଅନେକ ରୁଦ୍ର ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଜଟା ରଖିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଗାରୋଟି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛନ୍ତି; ମୁଁ ମହାପ୍ରଭୁ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତାକୁ ଜାଣେ ନାହିଁ।

କିମେଭିରମରୈରନ୍ଯୈଃ ପୂଜିତୈରଧ୍ଵରେ ଫଲମ୍ ରାଜା ଚେଦଧ୍ଵରସ୍ଯାସ୍ଯ ନ ରୁଦ୍ରଃ ପୂଜ୍ଯତେ ତ୍ଵଯା

ଏହି ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜିତ ହେଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର କଣ ଉପକାର, ଯଦି ତୁମେ, ରାଜା, ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁନାହିଁ?

ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଶାନାଂ ସ୍ରଷ୍ଟା ଯଃ ପ୍ରଭୁରଵ୍ଯଯଃ ବ୍ରହ୍ମାଦଯଃ ପିଶାଚାଂତା ଯସ୍ଯ କୈଂକର୍ଯଵାଦିନଃ

ସେ ଅବିନାଶୀ ପ୍ରଭୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଏବଂ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା; ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପିଶାଚ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ସେବକ।

ପ୍ରକୃତୀନାଂ ପରଶ୍ଚୈଵ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଚ ଯଃ ପରଃ ଚିଂତ୍ଯତେ ଯୋଗଵିଦ୍ଵଦ୍ଭି ଋଷିଭିସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିଭିଃ

ସେ ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ ଉଭୟଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି; ଯୋଗୀ ଏବଂ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି।