ଶିଵପୁରାଣମ୍

ପ୍ରସଂଗାଦୀଶ୍ଵରସ୍ଯୈଵ ପ୍ରଭାଵଦ୍ଯୋତନାଦପି ସର୍ଗାଦଯୋ ଽପି କଥିତା ଇତ୍ଯତ୍ର ତତ୍ପ୍ରଵିସ୍ତରୈଃ

ଏଠି ମୁଁ ମୂଳତଃ ଈଶ୍ୱରଙ୍କର ମହିମା ପ୍ରକାଶ ପାଇଁ ଯେପରିକି ସୃଷ୍ଟି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଥା ତାଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ସହିତ କହିଛି ।

ଦେଵୀ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ତନଯା ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦାକ୍ଷାଯଣୀ ତନୁମ୍ କଥଂ ହିମଵତଃ ପୁତ୍ରୀ ମେନାଯାମଭଵତ୍ପୁରା

ଡକ୍ଷଙ୍କ ଝିଅ ଦେବୀ, ଦାକ୍ଷାୟଣୀ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରି, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ କିପରି ହିମବତ ଓ ମେନାଙ୍କର ଝିଅ ହେଲେ ?

କଥଂ ଚ ନିନ୍ଦିତୋ ରୁଦ୍ରୋ ଦକ୍ଷେଣ ଚ ମହାତ୍ମନା ନିମିତ୍ତମପି କିଂ ତତ୍ର ଯେନ ସ୍ଯାନ୍ନିଂଦିତୋ ଭଵଃ

ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଡକ୍ଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କିପରି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରାଯାଇଥିଲା ? ସେଠାରେ କଣ କାରଣ ଥିଲା ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଭବଙ୍କୁ ନିନ୍ଦିତ କରାଯାଇଥିଲା ?

ଉତ୍ପନ୍ନଶ୍ଚ କଥଂ ଦକ୍ଷୋ ଅଭିଶାପାଦ୍ଭଵସ୍ଯ ତୁ ଚାକ୍ଷୁଷସ୍ଯାଂତରେ ପୂର୍ଵଂ ମନୋଃ ପ୍ରବ୍ରୂହି ମାରୁତ

ମାରୁତ, ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ—ଭବଙ୍କର ଶାପରେ, ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁ ଓ ପୂର୍ବ ମନୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଡକ୍ଷ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ?

ଶୃଣ୍ଵଂତୁ କଥଯିଷ୍ଯାମି ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଲଘୁଚେତସଃ ଵୃତ୍ତଂ ପାପାତ୍ପ୍ରମାଦାଚ୍ଚ ଵିଶ୍ଵାମରଵିଦୂଷଣମ୍

ଶୁଣ, ମୁଁ ଡକ୍ଷଙ୍କ ଅପରିପକ୍ୱ ମନର କଥା କହିବି—ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଅସାବଧାନ ଆଚରଣ, ଯାହା ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଥିଲା।

ପୁରା ସୁରାସୁରାଃ ସର୍ଵେ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ପରମର୍ଷଯଃ କଦାଚିଦ୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁମୀଶାନଂ ହିମଵଚ୍ଛିଖରଂ ଯଯୁଃ

ଏକଥିରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଦାନବ, ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଋଷିମାନେ ମିଶି, ଇଶାନଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ହିମାଳୟ ପର୍ବତର ଶିଖରକୁ ଗଲେ।

ତଦା ଦେଵଶ୍ଚ ଦେଵୀ ଚ ଦିଵ୍ଯାସନଗତାଵୁଭୌ ଦର୍ଶନଂ ଦଦତୁସ୍ତେଷାଂ ଦେଵାଦୀନାଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ

ସେ ସମୟରେ, ଦେବତା ଓ ଦେବୀ ଦିବ୍ୟାସନରେ ବସିଥିଲେ, ଦେବମାନେ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଆସିଥିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ଅବସର ପାଇଲେ।

ତଦାନୀମେଵ ଦକ୍ଷୋ ଽପି ଗତସ୍ତତ୍ର ସହାମରୈଃ ଜାମାତରଂ ହରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଚାତ୍ମସୁତାଂ ସତୀମ୍

ତାପରେ ଦକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଅମରମାନେ ସହିତ ଶିଖରକୁ ଆସିଲେ, ନିଜ ଜାମାତା ହରା ଓ ଜୀଅ ସତୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଲେ।

ତଦାତ୍ମଗୌରଵାଦ୍ଦେଵୋ ଦେଵ୍ଯା ଦକ୍ଷେ ସମାଗତେ ଦେଵାଦିଭ୍ଯୋ ଵିଶେଷେଣ ନ କଦାଚିଦଭୂତ୍ସ୍ମୃତିଃ

କିନ୍ତୁ ଦେବତା ନିଜ ଗର୍ବରେ, ଦେବୀ ସହିତ ଦକ୍ଷ ଆସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦେବମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ ବିଶେଷ ଭାବେ କେବେ ମନେ ରଖିଲେ ନାହିଁ।

ତସ୍ଯ ତସ୍ଯାଃ ପରଂ ଭାଵମଜ୍ଞାତୁଶ୍ଚାପି କେଵଲମ୍ ପୁତ୍ରୀତ୍ଯେଵଂ ଵିମୂଢସ୍ଯ ତସ୍ଯାଂ ଵୈରମଜାଯତ

ସେ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ୱଭାବକୁ ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ, କେବଳ ଝିଅ ଭାବେ ଦେଖିଥିଲେ । ଏହି ଭ୍ରମିତ ଲୋକର ମନରେ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଦ୍ୱେଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ।

ତତସ୍ତେନୈଵ ଵୈରେଣ ଵିଧିନା ଚ ପ୍ରଚୋଦିତଃ ନାଜୁଵାହ ଭଵଂ ଦକ୍ଷୋ ଦୀକ୍ଷିତସ୍ତାମପି ଦ୍ଵିଷନ୍

ସେଇ ଦ୍ୱେଷ ଓ ଭାଗ୍ୟର ଚାପରେ, ଦକ୍ଷ ଦୀକ୍ଷିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଭବଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ଦେଲେ ନାହିଁ । ତାଙ୍କ ଉପରେ ଦ୍ୱେଷ ରଖିଲେ ।

ଶତଶଃ ପୁଷ୍କଲାମର୍ଚାଞ୍ଚକାର ଚ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍

ସେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବରେ ଶତଶଃ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ ।

ତଥା ତାନ୍ସଂଗତାଞ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନାରଦସ୍ଯ ମୁଖାତ୍ତଦା ଯଯୌ ରୁଦ୍ରାଯ ରୁଦ୍ରାଣୀ ଵିଜ୍ଞାପ୍ଯ ଭଵନଂ ପିତୁଃ

ନାରଦଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏହି ସମ୍ମିଳନ ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ରୁଦ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କର ଭବନ ବିଷୟରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଜଣାଇବାକୁ ଗଲେ ।

ଅଥ ସଂନିହିତଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଵିମାନଂ ଵିଶ୍ଵତୋମୁଖମ୍ ଲକ୍ଷଣାଢ୍ଯଂ ସୁଖାରୋହମତିମାତ୍ରମନୋହରମ୍

ତାପରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଉଡୁଥିବା ରଥ ଦେଖାଗଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ମୁହାଁ କରିଥିଲା, ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଭରିଥିଲା, ଏହାକୁ ଚଡିବା ଅତି ସହଜ ଥିଲା ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।

ତପ୍ତଜାଂବୂନଦପ୍ରଖ୍ଯଂ ଚିତ୍ରରତ୍ନପରିଷ୍କୃତମ୍ ମୁକ୍ତାମଯଵିତାନାଗ୍ନ୍ଯଂ ସ୍ରଗ୍ଦାମସମଲଂକୃତମ୍

ଏହା ଗଳିଥିବା ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିଲା, ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ସଜିଥିଲା, ମୁକ୍ତାର ଚାଉଣି ଦେଇ ଢାକାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ମାଳା ଓ ଗହନାରେ ଭଲଭାବେ ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା।

ତପ୍ତକଂଚନନିର୍ଵ୍ଯୂହଂ ରତ୍ନସ୍ତଂଭଶତାଵୃତମ୍ ଵଜ୍ରକଲ୍ପିତସୋପାନଂ ଵିଦ୍ରୁମସ୍ତଂଭତୋରଣମ୍

ଏହାର ଗଠନ ଶୁଦ୍ଧ ସୁନାରୁ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ଶତାଧିକ ରତ୍ନର ଖୁମ୍ବରେ ଘିରିଥିଲା, ହୀରା ପରି ଚଡ଼ିବା ପାଇଁ ଶିଢ଼ି ଥିଲା ଏବଂ ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାର କୋରାଲ ଖୁମ୍ବରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା।

ପୁଷ୍ପପଟ୍ଟପରିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଚିତ୍ରରତ୍ନମହାସନମ୍ ଵଜ୍ରଜାଲକିରଚ୍ଛିଦ୍ରମଚ୍ଛିଦ୍ରମଣିକୁଟ୍ଟିମମ୍

ଫୁଲର ଚାଉଣି ରେ ଭିତି ଢାକାଯାଇଥିଲା, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ରତ୍ନରେ ସଜିଥିବା ଏକ ମହାସିଂହାସନ ଥିଲା, ହୀରାର ଜାଲି ଦ୍ୱାରା ଜାଲି ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ନିର୍ମଳ ରତ୍ନର ଭୂମି ଥିଲା।

ମଣିଦଂଡମନୋଜ୍ଞେନ ମହାଵୃଷଭଲକ୍ଷ୍ମଣା ଅଲଂକୃତପୁରୋଭାଗମବ୍ଭ୍ରଶୁବ୍ଭ୍ରେଣ କେତୁନା

ଏହାର ସାମ୍ନା ଭାଗ ଏକ ସୁନ୍ଦର ରତ୍ନ ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ସଜାଯାଇଥିଲା, ଯାହାରେ ବଡ଼ ବୃଷଭର ଚିହ୍ନ ଥିଲା, ଏବଂ ଏକ ମେଘ ପରି ଶୁଭ୍ର ଝଣ୍ଡା ଲାଗିଥିଲା।

ରତ୍ନକଂଚୁକଗୁପ୍ତାଂଗୈଶ୍ଚିତ୍ରଵେତ୍ରକପାଣିଭିଃ ଅଧିଷ୍ଠିତମହାଦ୍ଵାରମପ୍ରଧୃଷ୍ଯୈର୍ଗୁଣେଶ୍ଵରୈଃ

ରତ୍ନ ମଣି ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିବା ଦେହରେ ଅଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିବା ଏବଂ ଚିତ୍ର ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା ସେବକମାନେ ଏହି ବଡ଼ ଦ୍ୱାରକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଗୁଣରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲେ।

ମୃଦଂଗତାଲଗୀତାଦିଵେଣୁଵୀଣାଵିଶାରଦୈଃ ଵିଦଗ୍ଧଵେଷଭାଷୈଶ୍ଚ ବହୁଭିଃ ସ୍ତ୍ରୀଜନୈର୍ଵୃତମ୍

ଏଠାରେ ବହୁ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମୃଦଙ୍ଗ, ଝାଲ, ଗୀତ, ବାଁଶୀ ଓ ବୀଣା ରେ ପ୍ରବୀଣ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଚତୁର ପୋଶାକ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଭାଷାରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ।

ଆରୁରୋହ ମହାଦେଵୀ ସହ ପ୍ରିଯସଖୀଜନୈଃ ଚାମାରଵ୍ଯଞ୍ଜନଂ ତସ୍ଯା ଵଜ୍ରଦଂଡମନୋହରେ

ମହାଦେବୀ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ସଖୀମାନେ ସହିତ ଉପରକୁ ଚଢ଼ିଲେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ରତ୍ନ ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ମନୋହର ଚାମର ଝାଲ ଥିଲା।

ଗୃହୀତ୍ଵା ରୁଦ୍ରକନ୍ଯେ ଦ୍ଵେ ଵିଵୀଜତୁରୁଭେ ଶୁଭେ ତଦାଚାମରଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଦେଵ୍ଯା ଵଦନମାବଭୌ

ଦୁଇଜଣ ଶୁଭ ରୁଦ୍ରକନ୍ୟାଙ୍କୁ ନେଇ, ସେମାନେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପଙ୍ଖା ଝଲାଇଲେ। ସେଇ ଦୁଇ ଦାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବୀଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।

ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଯୁଧ୍ଯତୋର୍ମଧ୍ଯେ ହଂସଯୋରିଵ ପଂକଜମ୍ ଛତ୍ରଂ ଶଶିନିଭଂ ତସ୍ଯାଶ୍ଚୂଡୋପରି ସୁମାଲିନୀ

ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ, ହଁସମାନେ ଯେମିତି ଏକାଉଁଠି ଲଡ଼ନ୍ତି, ସେଭଳି ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏକ ପଦ୍ମ ଦଳ ଭଳି ଛତା, ଫୁଲର ମାଳା ଲଗାଇ, ଦେବୀଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।

ଧୃତମୁକ୍ତାପରିକ୍ଷିପ୍ତଂ ବଭାର ପ୍ରେମନିର୍ଭରା ତଚ୍ଛତ୍ରମୁଜ୍ଜ୍ଵଲଂ ଦେଵ୍ଯା ରୁରୁଚେ ଵଦନୋପରି

ମୁକ୍ତାରେ ଘେରାଯାଇଥିବା, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏହି ଛତାଟି, ପ୍ରେମରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦେବୀଙ୍କ ମୁହଁ ଉପରେ ଅତି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।

ଉପର୍ଯମୃତଭାଂଡସ୍ଯ ମଂଡଲଂ ଶଶିନୋ ଯଥା ଅଥ ଚାଗ୍ରେ ସମାସୀନା ସୁସ୍ମିତାସ୍ଯା ଶୁଭାଵତୀ

ଉପରେ, ଅମୃତ ପାତ୍ରର ଚକ୍ର କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି, ସେଇ ଶୁଭ ଦେବୀ ଆଗରେ ବସିଥିଲେ, ମଧୁର ହସ ଓ ଶୋଭାରେ ଭରିଥିଲେ।

ଅକ୍ଷଦ୍ଯୂତଵିନୋଦେନ ରମଯାମାସ ଵୈ ସତୀମ୍ ସୁଯଶାଃ ପାଦୁକେ ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଶୁଭେ ରତ୍ନପରିଷ୍କୃତେ

ସୁଯଶା ଦ୍ୱାରା ଦୈବୀ ସତୀଙ୍କୁ ଦାୟିଖେଳ ଖେଳାଇ ମନୋରଞ୍ଜନ କରାଯାଉଥିଲେ। ଦେବୀଙ୍କ ଶୁଭ ରତ୍ନଖଚିତ ପାଦୁକା ଏଠାରେ ରହିଥିଲା।

ସ୍ତନଯୋରଂତରେ କୃତ୍ଵା ତଦା ଦେଵୀମସେଵତଃ ଅନ୍ଯା କାଂଚନଚାର୍ଵଂଗୀ ଦୀପ୍ତଂ ଜଗ୍ରାହ ଦର୍ପଣମ୍

ସେ ଦେବୀଙ୍କ ପାଦୁକାକୁ ନିଜ ଛାତି ମଧ୍ୟରେ ରଖି, ସେବା କରୁଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ଜଣେ ସୁନା ଦେହର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କନ୍ୟା ଏକ ଚମକୁଥିବା ଦର୍ପଣ ଧରିଥିଲେ।

ଅପରା ତାଲଵୃନ୍ତଂ ଚ ପରା ତାଂବୂଲପେଟିକାମ୍ କାଚିତ୍କ୍ରୀଡାଶୁକଂ ଚାରୁ କରେ ଽକୁରୁତ ଭାମିନୀ

ଅନ୍ୟ ଜଣେ ତାଳପତ୍ରର ବିଶିଖ ଧରିଥିଲେ, ଆଉ ଜଣେ ତାମ୍ବୁଳ ପେଟିକା ଧରିଥିଲେ। ଏକ ସୁନ୍ଦରୀ ଝିଅ ତାଙ୍କ ହାତରେ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଖେଳର ଶୁକ ଧରିଥିଲେ।

କାଚିତ୍ତୁ ସୁମନୋଜ୍ଞାନି ପୁଷ୍ପାଣି ସୁରଭୀଣି ଚ କାଚିଦାଭରଣାଧାରଂ ବଭାର କମଲେକ୍ଷଣା

ଏକ ଝିଅ ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ମନମୋହନା ଫୁଲ ଆଣିଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ଜଣେ କମଳନୟନୀ ଆଭୂଷଣ ରଖିବା ପାଇଁ ଏକ ଦାନା ଧରିଥିଲେ।