ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଋତଵଃ ପିତରସ୍ତସ୍ମାଦିତ୍ଯେଷା ଵୈଦିକୀ ଶ୍ରୁତିଃ ଯୁଷ୍ମାଦୃତୁଷୁ ସର୍ଵେ ହି ଜାଯଂତେ ସ୍ଥାସ୍ନୁଜଂଗମା

ଏହିପରି, ପିତୃମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଋତୁମାନେ—ଏହି ହେଉଛି ବେଦର ଶିକ୍ଷା; ଋତୁମାନେ ଠାରୁ ସମସ୍ତ ଚର ଅଚର ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।

ତସ୍ମାଦେତେ ପିତର ଆର୍ତଵା ଇତି ଚ ଶ୍ରୁତମ୍ ଏଵଂ ପିତ୍ଃଣାମେତେଷାମୃତୁକାଲାଭିମାନିନାମ୍

ତେଣୁ, ଏହି ପିତୃମାନେ ଆର୍ତ୍ତବା ବୋଲି ଡାକାଯାନ୍ତି, ଏହିପରି ଶୁଣାଯାଇଛି; ଏହି ପିତୃମାନେ ଋତୁକାଳ ସହିତ ଚିହ୍ନଟ।

ଆତ୍ମୈଶ୍ଵର୍ଯା ମହାତ୍ମାନସ୍ତିଷ୍ଠଂତୀହାବ୍ଭ୍ରସଂଗମାତ୍ ଆଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତା ବର୍ହିଷଦଃ ପିତରୋ ଦ୍ଵିଵିଧାଃ ସ୍ମୃତାଃ

ଆତ୍ମସଂଯମ ଓ ମହାତ୍ମାତ୍ୱ ଥିବା ଏହି ପିତୃମାନେ ଏଠାରେ ଅପବିତ୍ରତାରୁ ମୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହନ୍ତି; ପିତୃମାନେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ ଓ ବର୍ହିଷଦ ବୋଲି ମନେ ରଖାଯାନ୍ତି।

ଅଯଜ୍ଵାନଶ୍ଚ ଯଜ୍ଵାନଃ କ୍ରମାତ୍ତେ ମୃହମେଧିନଃ ସ୍ଵଧାସୂତ ପିତୃଭ୍ଯଶ୍ଚ ଦ୍ଵେ କନ୍ଯେ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତେ

ଯେମାନେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି ନାହିଁ ଓ ଯେମାନେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କ୍ରମକ୍ରମେ ମୃତ ଲୋକରେ ବସନ୍ତି; ପିତୃମାନେଠାରୁ ସ୍ୱଧା ଦୁଇ ଝିଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ମେନାଂ ଚ ଧରଣୀଂ ଚୈଵ ଯାଭ୍ଯାଂ ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ଧୃତମ୍ ଅଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତସୁତା ମେନା ଧରଣୀ ବର୍ହିଷତ୍ସୁତା

ମେନା ଓ ଧରଣୀ—ଏହି ଦୁଇଁଠାରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଧାରିତ; ମେନା ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତମାନେଙ୍କର ଝିଅ, ଧରଣୀ ବର୍ହିଷଦମାନେଙ୍କର ଝିଅ।

ମେନା ହିମଵତଃ ପତ୍ନୀ ମୈନାକଂ କ୍ରୌଂଚମେଵ ଚ ଗୌରୀଂ ଗଂଗାଂ ଚ ସୁଷୁଵେ ଭଵାଂଗାଶ୍ଲେଷପାଵନୀମ୍

ହିମବତଙ୍କର ପତ୍ନୀ ମେନା ମୈନାକ, କ୍ରଉଞ୍ଚ, ଗୌରୀ ଓ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ଏହି ଗଙ୍ଗା, ଭବଙ୍କ ଶରୀର ସ୍ପର୍ଶରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଛନ୍ତି ।

ମେରୋସ୍ତୁ ଧରଣୀ ପତ୍ନୀ ଦିଵ୍ଯୌଷଧିସମନ୍ଵିତମ୍ ମଂଦରଂ ସୁଷୁଵେ ପୁତ୍ରଂ ଚିତ୍ରିସୁନ୍ଦରକନ୍ଧରମ୍

ମେରୁଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଧରଣୀ, ଦିବ୍ୟ ଔଷଧି ଭରିତ, ମନ୍ଦର ନାମକ ଏକ ସୁନ୍ଦର କଣ୍ଠ ଥିବା ପୁଅଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।

ସ ଏଵ ମଂଦରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ମେରୁପୁତ୍ରସ୍ତପୋବଲାତ୍ ସାକ୍ଷାଚ୍ଛ୍ରୀକଂଠନାଥସ୍ଯ ଶିଵସ୍ଯାଵସଥଂ ଗତଃ

ସେଇ ମନ୍ଦର, ମେରୁଙ୍କ ପୁଅ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ, ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ ଶିବଙ୍କର ନିବାସ ସ୍ଥାନ ହେଲେ ।

ସାସୂତା ଧରଣୀ ଭୂଯସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍କନ୍ଯାଶ୍ଚ ଵିଶ୍ରୁତାଃ ଵେଲାଂ ଚ ନିଯତିଂ ଚୈଵ ତୃତୀଯାମପି ଚାଯତିମ୍

ଧରଣୀ ପୁନି ତିରିଶିଟି ପ୍ରସିଦ୍ଧ କନ୍ୟା, ବେଳା, ନିୟତି ଓ ତୃତୀୟ ଆୟତିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।

ଆଯତିର୍ନିଯତିଶ୍ଚୈଵ ପତ୍ନ୍ଯୌ ଦ୍ଵେ ଭୃଗୁପୁତ୍ରଯୋଃ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵେ ଽଂତରେ ପୂର୍ଵଂ କଥିତସ୍ତେ ତଦନ୍ଵଯଃ

ଆୟତି ଓ ନିୟତି, ଭୃଗୁଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ପତ୍ନୀ ହେଲେ । ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ତାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ପୂର୍ବରୁ କହାଯାଇଛି ।

ସୁଷୁଵେ ସାଗରାଦ୍ଵେଲା କନ୍ଯାମେକାମନିଂଦିତାମ୍ ସଵର୍ଣାଂ ନାମ ସାମୁଦ୍ରୀଂ ପତ୍ନୀଂ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଃ

ବେଳା ସାଗରରୁ ଏକ ନିର୍ମଳ କନ୍ୟା ସବର୍ଣ୍ଣାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଙ୍କର ପତ୍ନୀ ହେଲେ ।

ସାମୁଦ୍ରୀ ସୁଷୁଵେ ପୁତ୍ରାନ୍ଦଶ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରାଚେତସା ନାମ ଧନୁର୍ଵେଦସ୍ଯ ପାରଗାଃ

ସାମୁଦ୍ରୀ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଙ୍କ ପାଇଁ ଦଶଜଣ ପୁଅଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରାଚେତସ ନାମରେ ପରିଚିତ ଓ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ।

ଯେଷାଂ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵେ ଦକ୍ଷଃ ପୁତ୍ରତ୍ଵମଗମତ୍ପୁରା ତ୍ରିଯମ୍ବକସ୍ଯ ଶାପେନ ଚାକ୍ଷୁଷସ୍ଯାଂତରେ ମନୋଃ

ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଏହିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଡକ୍ଷ, ତ୍ରିଅମ୍ବକଙ୍କ ଶାପରେ, ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ ପୁଅ ହେଲେ ।

ଇତ୍ଯେତେ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରାଣାଂ ଧର୍ମାଦୀନାମ୍ମହାତ୍ମନାମ୍ ନାତିସଂକ୍ଷେପତୋ ଵିପ୍ରା ନାତି ଵିସ୍ତରତଃ କ୍ରମାତ୍

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଯେପରିକି ଧର୍ମାଦିଙ୍କ ବଂଶକୁ ନ ଅତି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଓ ନ ଅତି ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି ।

ଵର୍ଣିତା ଵୈ ମଯା ଵଂଶା ଦିଵ୍ଯା ଦେଵଗଣାନ୍ଵିତାଃ କ୍ରିଯାଵଂତଃ ପ୍ରଜାଵଂତୋ ମହର୍ଧିଭିରଲଂକୃତାଃ

ମୁଁ ଦେବଗଣମାନେ ଭରିତ, କ୍ରିୟାଶୀଳ, ସନ୍ତାନସମୃଦ୍ଧ ଓ ମହାତ୍ୱରେ ଶୋଭିତ ଦିବ୍ୟ ବଂଶମାନେ ବିଷୟରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି ।

ପ୍ରଜାନାଂ ସଂନିଵେଶୋ ଽଯଂ ପ୍ରଜାପତିସମୁଦ୍ଭଵଃ ନ ହି ଶକ୍ଯଃ ପ୍ରସଂଖ୍ଯାତୁଂ ଵର୍ଷକୋଟିଶତୈରପି

ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା, ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଲକ୍ଷ-କୋଟି ବର୍ଷ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଣନା କରିହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।

ରାଜ୍ଞାମପି ଚ ଯୋ ଵଂଶୋ ଦ୍ଵିଧା ସୋ ଽପି ପ୍ରଵର୍ତତେ ସୂର୍ଯଵଂଶସ୍ସୋମଵଂଶ ଇତି ପୁଣ୍ଯତମଃ କ୍ଷିତୌ

ରାଜାମାନଙ୍କର ବଂଶ ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ଶାଖାରେ ବିକଶିତ ହୁଏ, ଏହି ଭୂମିରେ ସୂର୍ୟବଂଶ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶ ଭାବେ ପରିଚିତ, ଯେଉଁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ।

ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁରମ୍ବରୀଷଶ୍ଚ ଯଯାତିର୍ନାହୁଷାଦଯଃ ପୁଣ୍ଯଶ୍ଲୋକାଃ ଶ୍ରୁତା ଯେ ଽତ୍ର ତେ ପି ତଦ୍ଵଂଶସଂଭଵାଃ

ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ଅମ୍ବରୀଷ, ଯୟାତି, ନାହୁଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକ ରାଜାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେମାନେ ସେଇ ବଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ।

ଅନ୍ଯେ ଚ ରାଜଋଷଯୋ ନାନାଵୀର୍ଯସମନ୍ଵିତା କିଂ ତୈଃ ଫଲମନୁତ୍କ୍ରାଂତୈରୁକ୍ତପୂର୍ଵୈଃ ପୁରାତନୈଃ

ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜାର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ପୁରୁଣା ମାନେ ତାଙ୍କର ଫଳ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ସେମାନେ ବିଷୟରେ କହିବାର ଦରକାର କଣ ?

କିଂ ଚେଶ୍ଵରକଥା ଵୃତ୍ତା ଯତ୍ର ତତ୍ରାନ୍ଯକୀର୍ତନମ୍ ନ ସଦ୍ଭିଃ ସଂମତଂ ମତ୍ଵା ନୋତ୍ସହେ ବହୁଭାଷିତୁମ୍

ଯେଉଁଠାରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ କଥା ହେଉଛି, ସେଠାରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖ କରିବା ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣୀୟ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ମୁଁ ବହୁତ କଥା କହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁନି ।

ପ୍ରସଂଗାଦୀଶ୍ଵରସ୍ଯୈଵ ପ୍ରଭାଵଦ୍ଯୋତନାଦପି ସର୍ଗାଦଯୋ ଽପି କଥିତା ଇତ୍ଯତ୍ର ତତ୍ପ୍ରଵିସ୍ତରୈଃ

ଏଠି ମୁଁ ମୂଳତଃ ଈଶ୍ୱରଙ୍କର ମହିମା ପ୍ରକାଶ ପାଇଁ ଯେପରିକି ସୃଷ୍ଟି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଥା ତାଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ସହିତ କହିଛି ।

ଦେଵୀ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ତନଯା ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦାକ୍ଷାଯଣୀ ତନୁମ୍ କଥଂ ହିମଵତଃ ପୁତ୍ରୀ ମେନାଯାମଭଵତ୍ପୁରା

ଡକ୍ଷଙ୍କ ଝିଅ ଦେବୀ, ଦାକ୍ଷାୟଣୀ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରି, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ କିପରି ହିମବତ ଓ ମେନାଙ୍କର ଝିଅ ହେଲେ ?

କଥଂ ଚ ନିନ୍ଦିତୋ ରୁଦ୍ରୋ ଦକ୍ଷେଣ ଚ ମହାତ୍ମନା ନିମିତ୍ତମପି କିଂ ତତ୍ର ଯେନ ସ୍ଯାନ୍ନିଂଦିତୋ ଭଵଃ

ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଡକ୍ଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କିପରି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରାଯାଇଥିଲା ? ସେଠାରେ କଣ କାରଣ ଥିଲା ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଭବଙ୍କୁ ନିନ୍ଦିତ କରାଯାଇଥିଲା ?

ଉତ୍ପନ୍ନଶ୍ଚ କଥଂ ଦକ୍ଷୋ ଅଭିଶାପାଦ୍ଭଵସ୍ଯ ତୁ ଚାକ୍ଷୁଷସ୍ଯାଂତରେ ପୂର୍ଵଂ ମନୋଃ ପ୍ରବ୍ରୂହି ମାରୁତ

ମାରୁତ, ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ—ଭବଙ୍କର ଶାପରେ, ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁ ଓ ପୂର୍ବ ମନୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଡକ୍ଷ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ?

ଶୃଣ୍ଵଂତୁ କଥଯିଷ୍ଯାମି ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଲଘୁଚେତସଃ ଵୃତ୍ତଂ ପାପାତ୍ପ୍ରମାଦାଚ୍ଚ ଵିଶ୍ଵାମରଵିଦୂଷଣମ୍

ଶୁଣ, ମୁଁ ଡକ୍ଷଙ୍କ ଅପରିପକ୍ୱ ମନର କଥା କହିବି—ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଅସାବଧାନ ଆଚରଣ, ଯାହା ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଥିଲା।

ପୁରା ସୁରାସୁରାଃ ସର୍ଵେ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ପରମର୍ଷଯଃ କଦାଚିଦ୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁମୀଶାନଂ ହିମଵଚ୍ଛିଖରଂ ଯଯୁଃ

ଏକଥିରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଦାନବ, ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଋଷିମାନେ ମିଶି, ଇଶାନଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ହିମାଳୟ ପର୍ବତର ଶିଖରକୁ ଗଲେ।

ତଦା ଦେଵଶ୍ଚ ଦେଵୀ ଚ ଦିଵ୍ଯାସନଗତାଵୁଭୌ ଦର୍ଶନଂ ଦଦତୁସ୍ତେଷାଂ ଦେଵାଦୀନାଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ

ସେ ସମୟରେ, ଦେବତା ଓ ଦେବୀ ଦିବ୍ୟାସନରେ ବସିଥିଲେ, ଦେବମାନେ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଆସିଥିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ଅବସର ପାଇଲେ।

ତଦାନୀମେଵ ଦକ୍ଷୋ ଽପି ଗତସ୍ତତ୍ର ସହାମରୈଃ ଜାମାତରଂ ହରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଚାତ୍ମସୁତାଂ ସତୀମ୍

ତାପରେ ଦକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଅମରମାନେ ସହିତ ଶିଖରକୁ ଆସିଲେ, ନିଜ ଜାମାତା ହରା ଓ ଜୀଅ ସତୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଲେ।

ତଦାତ୍ମଗୌରଵାଦ୍ଦେଵୋ ଦେଵ୍ଯା ଦକ୍ଷେ ସମାଗତେ ଦେଵାଦିଭ୍ଯୋ ଵିଶେଷେଣ ନ କଦାଚିଦଭୂତ୍ସ୍ମୃତିଃ

କିନ୍ତୁ ଦେବତା ନିଜ ଗର୍ବରେ, ଦେବୀ ସହିତ ଦକ୍ଷ ଆସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦେବମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ ବିଶେଷ ଭାବେ କେବେ ମନେ ରଖିଲେ ନାହିଁ।