ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଗୋତ୍ରାଣି ନାମଭିସ୍ତେଷାଂ ଵାସିଷ୍ଠାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵେ ଽଂତରେ ଽତୀତାନ୍ଯର୍ବୁଦାନି ଶତାନି ଚ

ଏହି ମହାତ୍ମା ବସିଷ୍ଠମାନେଙ୍କର ଗୋତ୍ର, ତାଙ୍କର ନାମ ଅନୁଯାୟୀ, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ କୋଟି କୋଟି ଥର ଚାଲିଗଲା।

ଇତ୍ଯେଷ ଋଷିସର୍ଗସ୍ତୁ ସାନୁବଂଧଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ସମାସାଦ୍ଵିସ୍ତରାଦ୍ଵକ୍ତୁମଶକ୍ଯୋ ଽଯମିତି ଦ୍ଵିଜାଃ

ଏଭଳି ଋଷିମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ବଂଶଜମାନେ ସହିତ ସୃଷ୍ଟିକଥା ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ କୁହାଯାଇଛି; କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ପୂରା ଭଳି ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କୁହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।

ଯୋ ଽସୌ ରୁଦ୍ରାତ୍ମକୋ ବହ୍ନିବ୍ରହ୍ମଣୋ ମାନସସ୍ସୁତଃ ସ୍ଵାହା ତସ୍ଯ ପ୍ରିଯା ଲେଭେ ପୁତ୍ରାଂସ୍ତ୍ରୀନମିତୌଜସଃ

ଯିଏ ରୁଦ୍ରତତ୍ତ୍ୱର ଅଂଶ, ଅଗ୍ନିବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମନସ୍ପୁତ୍ର, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଥିଲେ ସ୍ୱାହା; ସେ ତାଙ୍କୁ ତିନି ଜଣେ ପ୍ରବଳ ପୁଅ ଦେଲେ।

ପାଵକଃ ପଵମାନଶ୍ଚ ଶୁଚିରିତ୍ଯେଷ ତେ ତ୍ରଯଃ ନିର୍ମଂଥ୍ଯଃ ପଵମାନସ୍ସ୍ଯାଦ୍ଵୈଦ୍ଯୁତଃ ପାଵକସ୍ସ୍ମୃତଃ

ପାବକ, ପବମାନ ଓ ଶୁଚି—ଏହି ତିନି ଜଣେ; ପବମାନଙ୍କୁ ମଥିତ, ପାବକଙ୍କୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।

ସୂର୍ଯେ ତପତି ଯଶ୍ଚାସୌ ଶୁଚିଃ ସୌର ଉଦାହୃତଃ ହଵ୍ଯଵାହଃ କଵ୍ଯଵାହଃ ସହରକ୍ଷା ଇତି ତ୍ରଯଃ

ଯିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ତାପିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେଇ ଶୁଚିଙ୍କୁ ସୌର ବୋଲାଯାଏ; ହବ୍ୟବାହ, କବ୍ୟବାହ ଓ ସହରକ୍ଷ—ଏହି ତିନି ଜଣେ।

ତ୍ରଯାଣାଂ କ୍ରମଶଃ ପୁତ୍ରା ଦେଵପିତୃସୁରାଶ୍ଚ ତେ ଏତେଷାଂ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରାଶ୍ଚ ଚତ୍ଵାରିଂଶନ୍ନଵୈଵ ତେ

ଏମାନଙ୍କର ପୁଅମାନେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ସୁରମାନେ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ପଉତିମାନେ ମିଶି କୁଳି ଉଣଚାଳିସି ହେଉଛନ୍ତି।

କାମ୍ଯନୈମିତ୍ତିକାଜସ୍ରକର୍ମସୁ ତ୍ରିଷୁ ସଂସ୍ଥିତାଃ ସର୍ଵେ ତପସ୍ଵିନୋ ଜ୍ଞେଯାଃ ସର୍ଵେ ଵ୍ରତଭୃତସ୍ତଥା

କାମ୍ୟ, ନିମିତ୍ତିକ ଓ ନିତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ—ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର କାର୍ଯ୍ୟରେ ସମସ୍ତେ ନିୟୁକ୍ତ; ସମସ୍ତେ ତପସ୍ବୀ ଓ ସମସ୍ତେ ବ୍ରତଧାରୀ ବୋଲି ଜଣାଯିବେ।

ସର୍ଵେ ରୁଦ୍ରାତ୍ମକଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵେ ରୁଦ୍ରପରାଯଣାଃ ତସ୍ମାଦଗ୍ନିମୁଖେ ଯତ୍ତଦ୍ଧୁତଂ ସ୍ଯାଦେଵ କେନଚିତ୍

ସମସ୍ତେ ରୁଦ୍ରତତ୍ତ୍ୱର ଅଂଶ ଓ ସମସ୍ତେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଶରଣ କରନ୍ତି; ତେଣୁ ଯେ କେହି ଅଗ୍ନିରେ ଯାହା କିଛି ହୋମ କରନ୍ତି,

ତତ୍ସର୍ଵଂ ରୁଦ୍ରମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଦତ୍ତଂ ସ୍ଯାନ୍ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ଇତ୍ଯେଵଂ ନିଶ୍ଚଯୋଗ୍ନୀନାମନୁକ୍ରାଂତୋ ଯଥାତଥମ୍

ସେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଦିଆଯାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏଭଳି ଅଗ୍ନିମାନେଙ୍କର ବଂଶ ପ୍ରକୃତ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି।

ନାତିଵିସ୍ତରତୋ ଵିପ୍ରାଃ ପିତ୍ଃନ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯତଃ ପରମ୍ ଯସ୍ମାତ୍ଷଡୃତଵସ୍ତେଷାଂ ସ୍ଥାନଂ ସ୍ଥାନାଭିମାନିନାମ୍

ମୁଁ ପିତୃମାନେ ବିଷୟରେ ଅଧିକ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିବି ନାହିଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ; କାରଣ, ସେମାନେ ଛଅ ଋତୁ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଋତୁମାନେ ସହିତ ତାଙ୍କର ଚିହ୍ନଟ।

ଋତଵଃ ପିତରସ୍ତସ୍ମାଦିତ୍ଯେଷା ଵୈଦିକୀ ଶ୍ରୁତିଃ ଯୁଷ୍ମାଦୃତୁଷୁ ସର୍ଵେ ହି ଜାଯଂତେ ସ୍ଥାସ୍ନୁଜଂଗମା

ଏହିପରି, ପିତୃମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଋତୁମାନେ—ଏହି ହେଉଛି ବେଦର ଶିକ୍ଷା; ଋତୁମାନେ ଠାରୁ ସମସ୍ତ ଚର ଅଚର ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।

ତସ୍ମାଦେତେ ପିତର ଆର୍ତଵା ଇତି ଚ ଶ୍ରୁତମ୍ ଏଵଂ ପିତ୍ଃଣାମେତେଷାମୃତୁକାଲାଭିମାନିନାମ୍

ତେଣୁ, ଏହି ପିତୃମାନେ ଆର୍ତ୍ତବା ବୋଲି ଡାକାଯାନ୍ତି, ଏହିପରି ଶୁଣାଯାଇଛି; ଏହି ପିତୃମାନେ ଋତୁକାଳ ସହିତ ଚିହ୍ନଟ।

ଆତ୍ମୈଶ୍ଵର୍ଯା ମହାତ୍ମାନସ୍ତିଷ୍ଠଂତୀହାବ୍ଭ୍ରସଂଗମାତ୍ ଆଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତା ବର୍ହିଷଦଃ ପିତରୋ ଦ୍ଵିଵିଧାଃ ସ୍ମୃତାଃ

ଆତ୍ମସଂଯମ ଓ ମହାତ୍ମାତ୍ୱ ଥିବା ଏହି ପିତୃମାନେ ଏଠାରେ ଅପବିତ୍ରତାରୁ ମୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହନ୍ତି; ପିତୃମାନେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ ଓ ବର୍ହିଷଦ ବୋଲି ମନେ ରଖାଯାନ୍ତି।

ଅଯଜ୍ଵାନଶ୍ଚ ଯଜ୍ଵାନଃ କ୍ରମାତ୍ତେ ମୃହମେଧିନଃ ସ୍ଵଧାସୂତ ପିତୃଭ୍ଯଶ୍ଚ ଦ୍ଵେ କନ୍ଯେ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତେ

ଯେମାନେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି ନାହିଁ ଓ ଯେମାନେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କ୍ରମକ୍ରମେ ମୃତ ଲୋକରେ ବସନ୍ତି; ପିତୃମାନେଠାରୁ ସ୍ୱଧା ଦୁଇ ଝିଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ମେନାଂ ଚ ଧରଣୀଂ ଚୈଵ ଯାଭ୍ଯାଂ ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ଧୃତମ୍ ଅଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତସୁତା ମେନା ଧରଣୀ ବର୍ହିଷତ୍ସୁତା

ମେନା ଓ ଧରଣୀ—ଏହି ଦୁଇଁଠାରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଧାରିତ; ମେନା ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତମାନେଙ୍କର ଝିଅ, ଧରଣୀ ବର୍ହିଷଦମାନେଙ୍କର ଝିଅ।

ମେନା ହିମଵତଃ ପତ୍ନୀ ମୈନାକଂ କ୍ରୌଂଚମେଵ ଚ ଗୌରୀଂ ଗଂଗାଂ ଚ ସୁଷୁଵେ ଭଵାଂଗାଶ୍ଲେଷପାଵନୀମ୍

ହିମବତଙ୍କର ପତ୍ନୀ ମେନା ମୈନାକ, କ୍ରଉଞ୍ଚ, ଗୌରୀ ଓ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ଏହି ଗଙ୍ଗା, ଭବଙ୍କ ଶରୀର ସ୍ପର୍ଶରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଛନ୍ତି ।

ମେରୋସ୍ତୁ ଧରଣୀ ପତ୍ନୀ ଦିଵ୍ଯୌଷଧିସମନ୍ଵିତମ୍ ମଂଦରଂ ସୁଷୁଵେ ପୁତ୍ରଂ ଚିତ୍ରିସୁନ୍ଦରକନ୍ଧରମ୍

ମେରୁଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଧରଣୀ, ଦିବ୍ୟ ଔଷଧି ଭରିତ, ମନ୍ଦର ନାମକ ଏକ ସୁନ୍ଦର କଣ୍ଠ ଥିବା ପୁଅଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।

ସ ଏଵ ମଂଦରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ମେରୁପୁତ୍ରସ୍ତପୋବଲାତ୍ ସାକ୍ଷାଚ୍ଛ୍ରୀକଂଠନାଥସ୍ଯ ଶିଵସ୍ଯାଵସଥଂ ଗତଃ

ସେଇ ମନ୍ଦର, ମେରୁଙ୍କ ପୁଅ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ, ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ ଶିବଙ୍କର ନିବାସ ସ୍ଥାନ ହେଲେ ।

ସାସୂତା ଧରଣୀ ଭୂଯସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍କନ୍ଯାଶ୍ଚ ଵିଶ୍ରୁତାଃ ଵେଲାଂ ଚ ନିଯତିଂ ଚୈଵ ତୃତୀଯାମପି ଚାଯତିମ୍

ଧରଣୀ ପୁନି ତିରିଶିଟି ପ୍ରସିଦ୍ଧ କନ୍ୟା, ବେଳା, ନିୟତି ଓ ତୃତୀୟ ଆୟତିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।

ଆଯତିର୍ନିଯତିଶ୍ଚୈଵ ପତ୍ନ୍ଯୌ ଦ୍ଵେ ଭୃଗୁପୁତ୍ରଯୋଃ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵେ ଽଂତରେ ପୂର୍ଵଂ କଥିତସ୍ତେ ତଦନ୍ଵଯଃ

ଆୟତି ଓ ନିୟତି, ଭୃଗୁଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ପତ୍ନୀ ହେଲେ । ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ତାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ପୂର୍ବରୁ କହାଯାଇଛି ।

ସୁଷୁଵେ ସାଗରାଦ୍ଵେଲା କନ୍ଯାମେକାମନିଂଦିତାମ୍ ସଵର୍ଣାଂ ନାମ ସାମୁଦ୍ରୀଂ ପତ୍ନୀଂ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଃ

ବେଳା ସାଗରରୁ ଏକ ନିର୍ମଳ କନ୍ୟା ସବର୍ଣ୍ଣାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଙ୍କର ପତ୍ନୀ ହେଲେ ।

ସାମୁଦ୍ରୀ ସୁଷୁଵେ ପୁତ୍ରାନ୍ଦଶ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରାଚେତସା ନାମ ଧନୁର୍ଵେଦସ୍ଯ ପାରଗାଃ

ସାମୁଦ୍ରୀ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଙ୍କ ପାଇଁ ଦଶଜଣ ପୁଅଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରାଚେତସ ନାମରେ ପରିଚିତ ଓ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ।

ଯେଷାଂ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵେ ଦକ୍ଷଃ ପୁତ୍ରତ୍ଵମଗମତ୍ପୁରା ତ୍ରିଯମ୍ବକସ୍ଯ ଶାପେନ ଚାକ୍ଷୁଷସ୍ଯାଂତରେ ମନୋଃ

ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଏହିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଡକ୍ଷ, ତ୍ରିଅମ୍ବକଙ୍କ ଶାପରେ, ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ ପୁଅ ହେଲେ ।

ଇତ୍ଯେତେ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରାଣାଂ ଧର୍ମାଦୀନାମ୍ମହାତ୍ମନାମ୍ ନାତିସଂକ୍ଷେପତୋ ଵିପ୍ରା ନାତି ଵିସ୍ତରତଃ କ୍ରମାତ୍

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଯେପରିକି ଧର୍ମାଦିଙ୍କ ବଂଶକୁ ନ ଅତି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଓ ନ ଅତି ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି ।

ଵର୍ଣିତା ଵୈ ମଯା ଵଂଶା ଦିଵ୍ଯା ଦେଵଗଣାନ୍ଵିତାଃ କ୍ରିଯାଵଂତଃ ପ୍ରଜାଵଂତୋ ମହର୍ଧିଭିରଲଂକୃତାଃ

ମୁଁ ଦେବଗଣମାନେ ଭରିତ, କ୍ରିୟାଶୀଳ, ସନ୍ତାନସମୃଦ୍ଧ ଓ ମହାତ୍ୱରେ ଶୋଭିତ ଦିବ୍ୟ ବଂଶମାନେ ବିଷୟରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି ।

ପ୍ରଜାନାଂ ସଂନିଵେଶୋ ଽଯଂ ପ୍ରଜାପତିସମୁଦ୍ଭଵଃ ନ ହି ଶକ୍ଯଃ ପ୍ରସଂଖ୍ଯାତୁଂ ଵର୍ଷକୋଟିଶତୈରପି

ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା, ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଲକ୍ଷ-କୋଟି ବର୍ଷ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଣନା କରିହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।

ରାଜ୍ଞାମପି ଚ ଯୋ ଵଂଶୋ ଦ୍ଵିଧା ସୋ ଽପି ପ୍ରଵର୍ତତେ ସୂର୍ଯଵଂଶସ୍ସୋମଵଂଶ ଇତି ପୁଣ୍ଯତମଃ କ୍ଷିତୌ

ରାଜାମାନଙ୍କର ବଂଶ ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ଶାଖାରେ ବିକଶିତ ହୁଏ, ଏହି ଭୂମିରେ ସୂର୍ୟବଂଶ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶ ଭାବେ ପରିଚିତ, ଯେଉଁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ।

ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁରମ୍ବରୀଷଶ୍ଚ ଯଯାତିର୍ନାହୁଷାଦଯଃ ପୁଣ୍ଯଶ୍ଲୋକାଃ ଶ୍ରୁତା ଯେ ଽତ୍ର ତେ ପି ତଦ୍ଵଂଶସଂଭଵାଃ

ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ଅମ୍ବରୀଷ, ଯୟାତି, ନାହୁଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକ ରାଜାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେମାନେ ସେଇ ବଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ।

ଅନ୍ଯେ ଚ ରାଜଋଷଯୋ ନାନାଵୀର୍ଯସମନ୍ଵିତା କିଂ ତୈଃ ଫଲମନୁତ୍କ୍ରାଂତୈରୁକ୍ତପୂର୍ଵୈଃ ପୁରାତନୈଃ

ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜାର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ପୁରୁଣା ମାନେ ତାଙ୍କର ଫଳ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ସେମାନେ ବିଷୟରେ କହିବାର ଦରକାର କଣ ?