ଶିଵପୁରାଣମ୍

ତଦୀଯାଃ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରାଶ୍ଚ ଯେତୀତାସ୍ତେ ସହସ୍ରଶଃ ପ୍ରୀତ୍ଯାଂ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଭାର୍ଯାଯାଂ ଦନ୍ତୋଗ୍ନିରଭଵତ୍ସୁତଃ ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି ଯୋଗସ୍ତ୍ଯସ୍ସ୍ମୃତଃ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵେ ଽଂତରେ

ସେମାନଙ୍କର ପୁତ୍ରପୁତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସଂଖ୍ୟ, ସମୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି; ପ୍ରୀତି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ଦନ୍ତଅଗ୍ନିକୁ ଜନ୍ମ କରାଇଥିଲେ, ଯିଏ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ 'ଯୋଗ' ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲେ, ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ଅନ୍ତରାଳରେ।

ତତ୍ସଂତତୀଯା ବହଵଃ ପୌଲସ୍ତ୍ଯା ଇତି ଵିଶ୍ରୁତାଃ କ୍ଷମା ତୁ ସୁଷୁଵେ ପୁତ୍ରାନ୍ପୁଲହସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ

ତାଙ୍କର ବଂଶରୁ ଅନେକ ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ପରିଚିତ; କ୍ଷମା, ପୁଲହ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ପୁଆ ଜନ୍ମ କରାଇଥିଲେ।

କର୍ଦମଶ୍ଚ ସୁରିଶ୍ଚୈଵ ସହିଷ୍ଣୁଶ୍ଚେତି ତେ ତ୍ରଯଃ ତ୍ରେତାଗ୍ନିଵର୍ଚସସ୍ସର୍ଵେ ଯେଷାଂ ଵଂଶଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ

କର୍ଦ୍ଦମ, ସୁରି ଓ ସହିଷ୍ଣୁ—ଏହି ତିନିଜଣେ, ତିନି ଅଗ୍ନିର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଥିବା, ସେମାନଙ୍କର ବଂଶ ସ୍ଥାପିତ କରିଥିଲେ।

କ୍ରତୋଃ କ୍ରତୁସମାନ୍ଭାର୍ଯା ସନ୍ନତିସ୍ସୁଷୁଵେ ସୁତାନ୍ ନୈଷାଂ ଭାର୍ଯାଶ୍ଚ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ତେ ହ୍ଯୂର୍ଧ୍ଵରେତସଃ

କ୍ରତୁଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସନ୍ନତି ଠାରୁ କ୍ରତୁ ସମାନ ପୁଆମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସେମାନଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଓ ପୁଆମାନେ ସବୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତସ ଭାବେ ପରିଚିତ।

ଷଷ୍ଟିସ୍ତାନି ସହସ୍ରାଣି ଵାଲଖିଲ୍ଯା ଇତି ସ୍ମୃତାଃ ଅନୂରୋରଗ୍ରତୋ ଯାଂତି ପରିଵାର୍ଯ ଦିଵାକରମ୍

ଏହି ସଠି ହଜାର ଭାଲଖିଲ୍ୟ ଭାବେ ପରିଚିତ; ସେମାନେ ଦିବାକରକୁ ଘେରି, ଅନୁରୋର ଆଗରେ ଚାଲିଥିବା।

ଅତ୍ରେର୍ଭାର୍ଯାନୁସୂଯା ଚ ପଞ୍ଚାତ୍ରେଯାନସୂଯତ କନ୍ଯକାଂ ଚ ଶ୍ରୁତିଂ ନାମ ମାତା ଶଂଖପଦସ୍ଯ ଚ

ଅତ୍ରିଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଅନସୂୟା ପଞ୍ଚ ଅତ୍ରେୟ ପୁଆ ଜନ୍ମ କରାଇଥିଲେ; ଏବଂ ଶ୍ରୁତି ନାମକ ଝିଅ, ଯିଏ ଶଂଖପଦଙ୍କର ମା।

ସତ୍ଯନେତ୍ରଶ୍ଚ ହଵ୍ଯଶ୍ଚ ଆପୋମୂର୍ତିଶ୍ଶନୈଶ୍ଚରଃ ସୋମଶ୍ଚ ପଞ୍ଚମସ୍ତ୍ଵେତେ ପଞ୍ଚାତ୍ରେଯାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ

ସତ୍ୟନେତ୍ର, ହବ୍ୟ, ଆପୋମୂର୍ତି, ଶନଇଶ୍ଚର ଓ ସୋମ—ଏହି ପଞ୍ଚଜଣେ ଅତ୍ରେୟ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ତେଷାଂ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ପୌତ୍ରାଶ୍ଚ ହ୍ଯାତ୍ରେଯାଣାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵେ ଽଂତରେ ଽତୀତାଃ ଶତଶୋ ଽଥ ସହସ୍ରଶଃ

ଏହି ମହାତ୍ମା ଆତ୍ରେୟମାନେଙ୍କର ପୁଅ ଓ ତାଙ୍କର ପଉତି ମାନେ, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଶତେ ଶତେ ଓ ହଜାରେ ହଜାରେ ଜନ୍ମ ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ।

ଊର୍ଜାଯାଂ ତୁ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ପୁତ୍ରା ଵୈ ସପ୍ତ ଜଜ୍ଞିରେ ଜ୍ଯାଯସୀ ଚ ସ୍ଵସା ତେଷାଂ ପୁଂଡରୀକା ସୁମଧ୍ଯମା

ଉର୍ଜା ନାମକ ମହିଳାଠାରୁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ସାତି ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏହି ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଭଉଣୀ ଥିଲେ ପୁଣ୍ଡରୀକା, ଯିଏ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଓ ମଧ୍ୟମ ଦେହଅଳି ଥିଲେ।

ରଜୋ ଗାତ୍ରୋର୍ଧ୍ଵବାହୂ ଚ ସଵନଶ୍ଚାନଯଶ୍ଚ ଯଃ ସୁତପାଶ୍ଶୁକ୍ର ଇତ୍ଯେତେ ସପ୍ତ ସପ୍ତର୍ଷଯଃ ସ୍ମୃତାଃ

ରଜ, ଗାତ୍ର, ଉର୍ଧ୍ୱବାହୁ, ସବନ, ଅନୟ, ସୁତପା ଓ ଶୁକ୍ର—ଏହି ସାତି ଜଣେ ସପ୍ତ ଋଷି ବୋଲି ମନେ ରଖାଯାନ୍ତି।

ଗୋତ୍ରାଣି ନାମଭିସ୍ତେଷାଂ ଵାସିଷ୍ଠାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵେ ଽଂତରେ ଽତୀତାନ୍ଯର୍ବୁଦାନି ଶତାନି ଚ

ଏହି ମହାତ୍ମା ବସିଷ୍ଠମାନେଙ୍କର ଗୋତ୍ର, ତାଙ୍କର ନାମ ଅନୁଯାୟୀ, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ କୋଟି କୋଟି ଥର ଚାଲିଗଲା।

ଇତ୍ଯେଷ ଋଷିସର୍ଗସ୍ତୁ ସାନୁବଂଧଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ସମାସାଦ୍ଵିସ୍ତରାଦ୍ଵକ୍ତୁମଶକ୍ଯୋ ଽଯମିତି ଦ୍ଵିଜାଃ

ଏଭଳି ଋଷିମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ବଂଶଜମାନେ ସହିତ ସୃଷ୍ଟିକଥା ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ କୁହାଯାଇଛି; କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ପୂରା ଭଳି ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କୁହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।

ଯୋ ଽସୌ ରୁଦ୍ରାତ୍ମକୋ ବହ୍ନିବ୍ରହ୍ମଣୋ ମାନସସ୍ସୁତଃ ସ୍ଵାହା ତସ୍ଯ ପ୍ରିଯା ଲେଭେ ପୁତ୍ରାଂସ୍ତ୍ରୀନମିତୌଜସଃ

ଯିଏ ରୁଦ୍ରତତ୍ତ୍ୱର ଅଂଶ, ଅଗ୍ନିବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମନସ୍ପୁତ୍ର, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଥିଲେ ସ୍ୱାହା; ସେ ତାଙ୍କୁ ତିନି ଜଣେ ପ୍ରବଳ ପୁଅ ଦେଲେ।

ପାଵକଃ ପଵମାନଶ୍ଚ ଶୁଚିରିତ୍ଯେଷ ତେ ତ୍ରଯଃ ନିର୍ମଂଥ୍ଯଃ ପଵମାନସ୍ସ୍ଯାଦ୍ଵୈଦ୍ଯୁତଃ ପାଵକସ୍ସ୍ମୃତଃ

ପାବକ, ପବମାନ ଓ ଶୁଚି—ଏହି ତିନି ଜଣେ; ପବମାନଙ୍କୁ ମଥିତ, ପାବକଙ୍କୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।

ସୂର୍ଯେ ତପତି ଯଶ୍ଚାସୌ ଶୁଚିଃ ସୌର ଉଦାହୃତଃ ହଵ୍ଯଵାହଃ କଵ୍ଯଵାହଃ ସହରକ୍ଷା ଇତି ତ୍ରଯଃ

ଯିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ତାପିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେଇ ଶୁଚିଙ୍କୁ ସୌର ବୋଲାଯାଏ; ହବ୍ୟବାହ, କବ୍ୟବାହ ଓ ସହରକ୍ଷ—ଏହି ତିନି ଜଣେ।

ତ୍ରଯାଣାଂ କ୍ରମଶଃ ପୁତ୍ରା ଦେଵପିତୃସୁରାଶ୍ଚ ତେ ଏତେଷାଂ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରାଶ୍ଚ ଚତ୍ଵାରିଂଶନ୍ନଵୈଵ ତେ

ଏମାନଙ୍କର ପୁଅମାନେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ସୁରମାନେ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ପଉତିମାନେ ମିଶି କୁଳି ଉଣଚାଳିସି ହେଉଛନ୍ତି।

କାମ୍ଯନୈମିତ୍ତିକାଜସ୍ରକର୍ମସୁ ତ୍ରିଷୁ ସଂସ୍ଥିତାଃ ସର୍ଵେ ତପସ୍ଵିନୋ ଜ୍ଞେଯାଃ ସର୍ଵେ ଵ୍ରତଭୃତସ୍ତଥା

କାମ୍ୟ, ନିମିତ୍ତିକ ଓ ନିତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ—ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର କାର୍ଯ୍ୟରେ ସମସ୍ତେ ନିୟୁକ୍ତ; ସମସ୍ତେ ତପସ୍ବୀ ଓ ସମସ୍ତେ ବ୍ରତଧାରୀ ବୋଲି ଜଣାଯିବେ।

ସର୍ଵେ ରୁଦ୍ରାତ୍ମକଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵେ ରୁଦ୍ରପରାଯଣାଃ ତସ୍ମାଦଗ୍ନିମୁଖେ ଯତ୍ତଦ୍ଧୁତଂ ସ୍ଯାଦେଵ କେନଚିତ୍

ସମସ୍ତେ ରୁଦ୍ରତତ୍ତ୍ୱର ଅଂଶ ଓ ସମସ୍ତେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଶରଣ କରନ୍ତି; ତେଣୁ ଯେ କେହି ଅଗ୍ନିରେ ଯାହା କିଛି ହୋମ କରନ୍ତି,

ତତ୍ସର୍ଵଂ ରୁଦ୍ରମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଦତ୍ତଂ ସ୍ଯାନ୍ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ଇତ୍ଯେଵଂ ନିଶ୍ଚଯୋଗ୍ନୀନାମନୁକ୍ରାଂତୋ ଯଥାତଥମ୍

ସେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଦିଆଯାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏଭଳି ଅଗ୍ନିମାନେଙ୍କର ବଂଶ ପ୍ରକୃତ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି।

ନାତିଵିସ୍ତରତୋ ଵିପ୍ରାଃ ପିତ୍ଃନ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯତଃ ପରମ୍ ଯସ୍ମାତ୍ଷଡୃତଵସ୍ତେଷାଂ ସ୍ଥାନଂ ସ୍ଥାନାଭିମାନିନାମ୍

ମୁଁ ପିତୃମାନେ ବିଷୟରେ ଅଧିକ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିବି ନାହିଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ; କାରଣ, ସେମାନେ ଛଅ ଋତୁ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଋତୁମାନେ ସହିତ ତାଙ୍କର ଚିହ୍ନଟ।

ଋତଵଃ ପିତରସ୍ତସ୍ମାଦିତ୍ଯେଷା ଵୈଦିକୀ ଶ୍ରୁତିଃ ଯୁଷ୍ମାଦୃତୁଷୁ ସର୍ଵେ ହି ଜାଯଂତେ ସ୍ଥାସ୍ନୁଜଂଗମା

ଏହିପରି, ପିତୃମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଋତୁମାନେ—ଏହି ହେଉଛି ବେଦର ଶିକ୍ଷା; ଋତୁମାନେ ଠାରୁ ସମସ୍ତ ଚର ଅଚର ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।

ତସ୍ମାଦେତେ ପିତର ଆର୍ତଵା ଇତି ଚ ଶ୍ରୁତମ୍ ଏଵଂ ପିତ୍ଃଣାମେତେଷାମୃତୁକାଲାଭିମାନିନାମ୍

ତେଣୁ, ଏହି ପିତୃମାନେ ଆର୍ତ୍ତବା ବୋଲି ଡାକାଯାନ୍ତି, ଏହିପରି ଶୁଣାଯାଇଛି; ଏହି ପିତୃମାନେ ଋତୁକାଳ ସହିତ ଚିହ୍ନଟ।

ଆତ୍ମୈଶ୍ଵର୍ଯା ମହାତ୍ମାନସ୍ତିଷ୍ଠଂତୀହାବ୍ଭ୍ରସଂଗମାତ୍ ଆଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତା ବର୍ହିଷଦଃ ପିତରୋ ଦ୍ଵିଵିଧାଃ ସ୍ମୃତାଃ

ଆତ୍ମସଂଯମ ଓ ମହାତ୍ମାତ୍ୱ ଥିବା ଏହି ପିତୃମାନେ ଏଠାରେ ଅପବିତ୍ରତାରୁ ମୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହନ୍ତି; ପିତୃମାନେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ ଓ ବର୍ହିଷଦ ବୋଲି ମନେ ରଖାଯାନ୍ତି।

ଅଯଜ୍ଵାନଶ୍ଚ ଯଜ୍ଵାନଃ କ୍ରମାତ୍ତେ ମୃହମେଧିନଃ ସ୍ଵଧାସୂତ ପିତୃଭ୍ଯଶ୍ଚ ଦ୍ଵେ କନ୍ଯେ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତେ

ଯେମାନେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି ନାହିଁ ଓ ଯେମାନେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କ୍ରମକ୍ରମେ ମୃତ ଲୋକରେ ବସନ୍ତି; ପିତୃମାନେଠାରୁ ସ୍ୱଧା ଦୁଇ ଝିଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ମେନାଂ ଚ ଧରଣୀଂ ଚୈଵ ଯାଭ୍ଯାଂ ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ଧୃତମ୍ ଅଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତସୁତା ମେନା ଧରଣୀ ବର୍ହିଷତ୍ସୁତା

ମେନା ଓ ଧରଣୀ—ଏହି ଦୁଇଁଠାରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଧାରିତ; ମେନା ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତମାନେଙ୍କର ଝିଅ, ଧରଣୀ ବର୍ହିଷଦମାନେଙ୍କର ଝିଅ।

ମେନା ହିମଵତଃ ପତ୍ନୀ ମୈନାକଂ କ୍ରୌଂଚମେଵ ଚ ଗୌରୀଂ ଗଂଗାଂ ଚ ସୁଷୁଵେ ଭଵାଂଗାଶ୍ଲେଷପାଵନୀମ୍

ହିମବତଙ୍କର ପତ୍ନୀ ମେନା ମୈନାକ, କ୍ରଉଞ୍ଚ, ଗୌରୀ ଓ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ଏହି ଗଙ୍ଗା, ଭବଙ୍କ ଶରୀର ସ୍ପର୍ଶରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଛନ୍ତି ।

ମେରୋସ୍ତୁ ଧରଣୀ ପତ୍ନୀ ଦିଵ୍ଯୌଷଧିସମନ୍ଵିତମ୍ ମଂଦରଂ ସୁଷୁଵେ ପୁତ୍ରଂ ଚିତ୍ରିସୁନ୍ଦରକନ୍ଧରମ୍

ମେରୁଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଧରଣୀ, ଦିବ୍ୟ ଔଷଧି ଭରିତ, ମନ୍ଦର ନାମକ ଏକ ସୁନ୍ଦର କଣ୍ଠ ଥିବା ପୁଅଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।

ସ ଏଵ ମଂଦରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ମେରୁପୁତ୍ରସ୍ତପୋବଲାତ୍ ସାକ୍ଷାଚ୍ଛ୍ରୀକଂଠନାଥସ୍ଯ ଶିଵସ୍ଯାଵସଥଂ ଗତଃ

ସେଇ ମନ୍ଦର, ମେରୁଙ୍କ ପୁଅ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ, ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ ଶିବଙ୍କର ନିବାସ ସ୍ଥାନ ହେଲେ ।

ସାସୂତା ଧରଣୀ ଭୂଯସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍କନ୍ଯାଶ୍ଚ ଵିଶ୍ରୁତାଃ ଵେଲାଂ ଚ ନିଯତିଂ ଚୈଵ ତୃତୀଯାମପି ଚାଯତିମ୍

ଧରଣୀ ପୁନି ତିରିଶିଟି ପ୍ରସିଦ୍ଧ କନ୍ୟା, ବେଳା, ନିୟତି ଓ ତୃତୀୟ ଆୟତିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।