ଶିଵପୁରାଣମ୍

ତସ୍ମାତ୍ତୁ ଶତରୂପା ସା ପୁତ୍ରଦ୍ଵଯମସୂଯତ ପ୍ରିଯଵ୍ରତୋତ୍ତାନପାଦୌ ପୁତ୍ରୌ ପୁତ୍ରଵତାଂ ଵରୌ

ଶତରୂପାଙ୍କଠୁ ଦୁଇଟି ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଓ ଉତ୍ତାନପାଦ, ସମସ୍ତ ପୁଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।

କନ୍ଯେ ଦ୍ଵେ ଚ ମହାଭାଗେ ଯାଭ୍ଯାଂ ଜାତାସ୍ତ୍ଵିମାଃ ପ୍ରଜାଃ ଆକୂତିରେକା ଵିଜ୍ଞେଯା ପ୍ରସୂତିରପରା ସ୍ମୃତା

ସେ ଦୁଇଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯାଁଠୁ ଏହି ପ୍ରଜାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ । ଏକ କନ୍ୟା ଆକୂତି ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା, ଅନ୍ୟଟି ପ୍ରସୂତି ଭାବରେ ସ୍ମୃତି ।

ସ୍ଵାଯଂଭୁଵଃ ପ୍ରସୂତିଂ ଚ ଦଦୌ ଦକ୍ଷାଯ ତାଂ ପ୍ରଭୁଃ ରୁଚେଃ ପ୍ରଜାପତିଶ୍ଚୈଵ ଚାକୂତିଂ ସମପାଦଯତ୍

ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ପ୍ରସୂତିକୁ ଡକ୍ଷଙ୍କୁ ଦେଲେ, ପ୍ରଜାପତି ଆକୂତିକୁ ରୁଚିଙ୍କୁ ଦେଲେ ।

ଆକୂତ୍ଯାଂ ମିଥୁନଂ ଜଜ୍ଞେ ମାନସସ୍ଯ ରୁଚେଃ ଶୁଭମ୍ ଯଜ୍ଞଶ୍ଚ ଦକ୍ଷିଣା ଚୈଵ ଯାଭ୍ଯାଂ ସଂଵର୍ତିତଂ ଜଗତ୍

ଆକୂତିଙ୍କଠୁ ରୁଚିଙ୍କୁ ମନରେ ଦୁଇଟି ଶୁଭ ଦମ୍ପତି ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଯଜ୍ଞ ଓ ଦକ୍ଷିଣା । ଏମାନେ ଏହି ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ।

ଚତସ୍ରୋ ଵିଂଶତିଃ କନ୍ଯା ଦକ୍ଷସ୍ତ୍ଵଜନଯତ୍ପ୍ରଭୁଃ

ଡକ୍ଷ ପ୍ରଭୁ ଚବିଶଟି କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।

ଶ୍ରଦ୍ଧା ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଧୃତିଃ ପୁଷ୍ଟିସ୍ତୁଷ୍ଟିର୍ମେଧା କ୍ରିଯା ତଥା ବୁଦ୍ଧିର୍ଲଜ୍ଜା ଵପୁଃ ଶାଂତିସ୍ସିଦ୍ଧିଃ କୀର୍ତିସ୍ତ୍ରଯୋଦଶୀ

ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଧୃତି, ପୁଷ୍ଟି, ତୁଷ୍ଟି, ମେଧା, କ୍ରିୟା, ବୁଦ୍ଧି, ଲଜ୍ଜା, ଭୂତି, ଶାନ୍ତି, ସିଦ୍ଧି, କୀର୍ତି—ଏହି ତେରଟି ।

ପତ୍ନ୍ଯର୍ଥଂ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ଧର୍ମୋ ଦାକ୍ଷାଯଣୀଃ ପ୍ରଭୁଃ ତାଭ୍ଯଃ ଶିଷ୍ଟା ଯଵୀଯସ୍ଯ ଏକାଦଶ ସୁଲୋଚନାଃ

ଧର୍ମ ପ୍ରଭୁ ଡକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟାମାନେକୁ ଭାର୍ୟା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ । ଅନ୍ୟ ଏଗାରଟି କନ୍ୟା, ଯେଉଁମାନେ ଅପେକ୍ଷା କମ୍ ବୟସର ଓ ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ, ରହିଗଲେ ।

ଖ୍ଯାତିଃ ସତ୍ଯର୍ଥସଂଭୂତିଃ ସ୍ମୃତିଃ ପ୍ରୀତିଃ କ୍ଷମା ତଥା ସନ୍ନତିଶ୍ଚାନସୂଯା ଚ ଊର୍ଜା ସ୍ଵାହା ସ୍ଵଧା ତଥା

ଖ୍ୟାତି, ସତ୍ୟାର୍ଥ, ସମ୍ଭୂତି, ସ୍ମୃତି, ପ୍ରୀତି, କ୍ଷମା, ସନ୍ନତି, ଅନସୂୟା, ଊର୍ଜା, ସ୍ୱାହା, ସ୍ୱଧା ।

ଭୃଗୁଶ୍ଶର୍ଵୋ ମରୀଚିଶ୍ଚ ଅଂଗିରାଃ ପୁଲହଃ କ୍ରତୁଃ ପୁଲସ୍ତ୍ଯୋ ଽତ୍ରିର୍ଵିଶିଷ୍ଠଶ୍ଚ ପାଵକଃ ପିତରସ୍ତଥା

ଭୃଗୁ, ଶର୍ବ, ମରୀଚି, ଅଙ୍ଗିରା, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ଅତ୍ରି, ବଶିଷ୍ଠ, ପାବକ, ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟ ।

ଖ୍ଯାତ୍ଯାଦ୍ଯା ଜଗୃହୁଃ କନ୍ଯାମୁନଯୋ ମୁନିସତ୍ତମାଃ କାମାଦ୍ଯାସ୍ତୁ ଯଶୋଂତା ଯେ ତେ ତ୍ରଯୋଦଶ ସୂନଵଃ

ଖ୍ୟାତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କନ୍ୟାମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଋଷିମାନେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ; କାମ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଯଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତେର ଝିଅ ପୁଆମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।

ଧର୍ମସ୍ଯ ଜଜ୍ଞିରେ ତାସ୍ତୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଦ୍ଯାସ୍ସୁସୁଖୋତ୍ତରାଃ ଦୁଃଖୋତ୍ତରାଶ୍ଚ ହିଂସାଯାମଧର୍ମସ୍ଯ ଚ ସଂତତୌ

ଧର୍ମରୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭଲ ଝିଅମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ଅଧର୍ମର ହିଂସା ରେଖାରୁ ଦୁଃଖରେ ଶେଷ ହେଉଥିବା ଝିଅମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।

ନିକୃତ୍ଯାଦଯ ଉତ୍ପନ୍ନାଃପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ଧର୍ମଲକ୍ଷଣାଃ ନୈଷାଂ ଭାର୍ଯାଶ୍ଚ ପୁତ୍ରା ଵା ସର୍ଵେ ତ୍ଵନିଯମାଃ ସ୍ମୃତାଃ

ନିକୃତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଠାରୁ ଅଧର୍ମ ଚିହ୍ନିତ ପୁଆମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କର ଝିଅ ଓ ପୁଆମାନେ ସବୁ ଅନିୟମିତ ଭାବେ ଗଣାଯାନ୍ତି।

ସ ଏଷ ତାମସସ୍ସର୍ଗୋ ଜଜ୍ଞେ ଧର୍ମନିଯାମକଃ ଯା ସା ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଦୁହିତା ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ଦଯିତା ସତୀ

ଏହି ତାମସ ସୃଷ୍ଟି ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ନିୟମିତ ହୋଇ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଡକ୍ଷର ଝିଅ ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ପ୍ରିୟା ସତୀ ଥିଲେ।

ଭର୍ତୃନିନ୍ଦାପ୍ରସଂଗେନ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦାକ୍ଷାଯିଣୀଂ ତନୁମ୍ ଦକ୍ଷଂ ଚ ଦକ୍ଷଭାର୍ଯାଂ ଚ ଵିନିଂଦ୍ଯ ସହ ବନ୍ଧୁଭିଃ

ପତିଙ୍କର ନିନ୍ଦା ଦ୍ୱାରା, ସେ ଡକ୍ଷର ଝିଅ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ଡକ୍ଷ ଓ ତାଙ୍କର ଝିଅ ସହ ବନ୍ଧୁମାନେ ଉପରେ ନିନ୍ଦା କଲେ।

ସା ମେନାଯାମାଵିରଭୂତ୍ପୁତ୍ରୀ ହିମଵତୋ ଗିରେଃ ରୁଦ୍ରସ୍ତୁ ତାଂ ସତୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୁଦ୍ରାଂସ୍ତ୍ଵାତ୍ମସମପ୍ରଭାନ୍

ସେ ମେନା ଓ ହିମବତ ପାହାଡ଼ର ଝିଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ରୁଦ୍ର, ସତୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ନିଜର କରିନେଲେ।

ଯଥାସୃଜଦସଂଖ୍ଯାତାଂସ୍ତଥା କଥିତମେଵ ଚ ଭୃଗୋଃ ଖ୍ଯାତ୍ଯାଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ନାରାଯଣପ୍ରିଯା

ଯେପରି ଏଠାରେ କହାଯାଇଛି, ସେ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମ କରିଥିଲେ; ଭୃଗୁ ଓ ଖ୍ୟାତି ଠାରୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ନାରାୟଣଙ୍କର ପ୍ରିୟା।

ଦେଵୌ ଧାତୃଵିଧାତାରୌ ମନ୍ଵଂତରଵିଧାରିଣୌ ତଯୋର୍ଵୈ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରାଦ୍ଯାଶ୍ଶତଶୋ ଽଥ ସହସ୍ରଶଃ

ଧାତା ଓ ବିଧାତା, ଦୁଇ ଦେବତା, ମନୁମାନେଙ୍କର ଚକ୍ରକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ପୁତ୍ର, ପୁତ୍ରପୁତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶତ ଏବଂ ହଜାର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।

ସ୍ଵାଯଂଭୁଵେ ଽଂତରେ ନୀତାଃ ସର୍ଵେ ତେ ଭାର୍ଗଵା ମତାଃ ମରୀଚେରପି ସଂଭୂତିଃ ପୌର୍ଣମାସମସୂଯତ

ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ମନୁର ଅନ୍ତରାଳରେ ସମସ୍ତ ଭାର୍ଗବବଂଶୀ ଥିଲେ; ମରୀଚିଠାରୁ ସମ୍ଭୂତି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

କନ୍ଯାଚତୁଷ୍ଟଯଂ ଚୈଵ ମହୀଯାଂସସ୍ତଦନ୍ଵଯାଃ ଯେଷାଂ ଵଂଶେ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ବହୁପୁତ୍ରସ୍ଯ କଶ୍ଯପଃ

ଚାରିଟି ଝିଅ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ମହାନ ନାମରେ ପରିଚିତ; ସେମାନଙ୍କର ବଂଶରୁ ବହୁପୁତ୍ର କଶ୍ୟପ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ସ୍ମୃତିଶ୍ଚାଂଗିରସଃ ପତ୍ନୀ ଜନଯାମାସ ଵୈ ସୁତୌ ଆଗ୍ନୀଧ୍ରଂ ଶରଭଞ୍ଚୈଵ ତଥା କନ୍ଯାଚତୁଷ୍ଟଯମ୍

ସ୍ମୃତି, ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ଦୁଇଟି ପୁଆ ଜନ୍ମ କରାଇଥିଲେ—ଅଗ୍ନୀଧ୍ର ଓ ଶରଭ; ଏବଂ ଚାରିଟି ଝିଅ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ କରାଇଥିଲେ।

ତଦୀଯାଃ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରାଶ୍ଚ ଯେତୀତାସ୍ତେ ସହସ୍ରଶଃ ପ୍ରୀତ୍ଯାଂ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଭାର୍ଯାଯାଂ ଦନ୍ତୋଗ୍ନିରଭଵତ୍ସୁତଃ ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି ଯୋଗସ୍ତ୍ଯସ୍ସ୍ମୃତଃ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵେ ଽଂତରେ

ସେମାନଙ୍କର ପୁତ୍ରପୁତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସଂଖ୍ୟ, ସମୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି; ପ୍ରୀତି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ଦନ୍ତଅଗ୍ନିକୁ ଜନ୍ମ କରାଇଥିଲେ, ଯିଏ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ 'ଯୋଗ' ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲେ, ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ଅନ୍ତରାଳରେ।

ତତ୍ସଂତତୀଯା ବହଵଃ ପୌଲସ୍ତ୍ଯା ଇତି ଵିଶ୍ରୁତାଃ କ୍ଷମା ତୁ ସୁଷୁଵେ ପୁତ୍ରାନ୍ପୁଲହସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ

ତାଙ୍କର ବଂଶରୁ ଅନେକ ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ପରିଚିତ; କ୍ଷମା, ପୁଲହ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ପୁଆ ଜନ୍ମ କରାଇଥିଲେ।

କର୍ଦମଶ୍ଚ ସୁରିଶ୍ଚୈଵ ସହିଷ୍ଣୁଶ୍ଚେତି ତେ ତ୍ରଯଃ ତ୍ରେତାଗ୍ନିଵର୍ଚସସ୍ସର୍ଵେ ଯେଷାଂ ଵଂଶଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ

କର୍ଦ୍ଦମ, ସୁରି ଓ ସହିଷ୍ଣୁ—ଏହି ତିନିଜଣେ, ତିନି ଅଗ୍ନିର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଥିବା, ସେମାନଙ୍କର ବଂଶ ସ୍ଥାପିତ କରିଥିଲେ।

କ୍ରତୋଃ କ୍ରତୁସମାନ୍ଭାର୍ଯା ସନ୍ନତିସ୍ସୁଷୁଵେ ସୁତାନ୍ ନୈଷାଂ ଭାର୍ଯାଶ୍ଚ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ତେ ହ୍ଯୂର୍ଧ୍ଵରେତସଃ

କ୍ରତୁଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସନ୍ନତି ଠାରୁ କ୍ରତୁ ସମାନ ପୁଆମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସେମାନଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଓ ପୁଆମାନେ ସବୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତସ ଭାବେ ପରିଚିତ।

ଷଷ୍ଟିସ୍ତାନି ସହସ୍ରାଣି ଵାଲଖିଲ୍ଯା ଇତି ସ୍ମୃତାଃ ଅନୂରୋରଗ୍ରତୋ ଯାଂତି ପରିଵାର୍ଯ ଦିଵାକରମ୍

ଏହି ସଠି ହଜାର ଭାଲଖିଲ୍ୟ ଭାବେ ପରିଚିତ; ସେମାନେ ଦିବାକରକୁ ଘେରି, ଅନୁରୋର ଆଗରେ ଚାଲିଥିବା।

ଅତ୍ରେର୍ଭାର୍ଯାନୁସୂଯା ଚ ପଞ୍ଚାତ୍ରେଯାନସୂଯତ କନ୍ଯକାଂ ଚ ଶ୍ରୁତିଂ ନାମ ମାତା ଶଂଖପଦସ୍ଯ ଚ

ଅତ୍ରିଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଅନସୂୟା ପଞ୍ଚ ଅତ୍ରେୟ ପୁଆ ଜନ୍ମ କରାଇଥିଲେ; ଏବଂ ଶ୍ରୁତି ନାମକ ଝିଅ, ଯିଏ ଶଂଖପଦଙ୍କର ମା।

ସତ୍ଯନେତ୍ରଶ୍ଚ ହଵ୍ଯଶ୍ଚ ଆପୋମୂର୍ତିଶ୍ଶନୈଶ୍ଚରଃ ସୋମଶ୍ଚ ପଞ୍ଚମସ୍ତ୍ଵେତେ ପଞ୍ଚାତ୍ରେଯାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ

ସତ୍ୟନେତ୍ର, ହବ୍ୟ, ଆପୋମୂର୍ତି, ଶନଇଶ୍ଚର ଓ ସୋମ—ଏହି ପଞ୍ଚଜଣେ ଅତ୍ରେୟ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ତେଷାଂ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ପୌତ୍ରାଶ୍ଚ ହ୍ଯାତ୍ରେଯାଣାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵେ ଽଂତରେ ଽତୀତାଃ ଶତଶୋ ଽଥ ସହସ୍ରଶଃ

ଏହି ମହାତ୍ମା ଆତ୍ରେୟମାନେଙ୍କର ପୁଅ ଓ ତାଙ୍କର ପଉତି ମାନେ, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଶତେ ଶତେ ଓ ହଜାରେ ହଜାରେ ଜନ୍ମ ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ।

ଊର୍ଜାଯାଂ ତୁ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ପୁତ୍ରା ଵୈ ସପ୍ତ ଜଜ୍ଞିରେ ଜ୍ଯାଯସୀ ଚ ସ୍ଵସା ତେଷାଂ ପୁଂଡରୀକା ସୁମଧ୍ଯମା

ଉର୍ଜା ନାମକ ମହିଳାଠାରୁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ସାତି ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏହି ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଭଉଣୀ ଥିଲେ ପୁଣ୍ଡରୀକା, ଯିଏ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଓ ମଧ୍ୟମ ଦେହଅଳି ଥିଲେ।