ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଜଲଂଧରଵିରିଂଚେନ୍ଦ୍ରକପାଲଶକଲୋଜ୍ଜ୍ଵଲଃ ଗଙ୍ଗାତୁଂଗତରଂଗାର୍ଧପିଂଗଲାନନମୂର୍ଧଜଃ

ଜଳନ୍ଧର, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରର କପାଳ ଖଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ତିନି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଥିଲେ; ଗଙ୍ଗାର ଉଚ୍ଚ ତରଙ୍ଗରେ ଅର୍ଦ୍ଧଭାଗ ଭିଜିଥିବା ପିଙ୍ଗଳ ଚୁଡ଼ା ମୁଣ୍ଡରେ ରହିଥିଲା।

ଭଗ୍ନଦଂଷ୍ଟ୍ରାଂକୁରାକ୍ରାନ୍ତପ୍ରାନ୍ତକାନ୍ତଧରାଧରଃ ସଵ୍ଯଶ୍ରଵଣପାର୍ଶ୍ଵାଂତମଂଡଲୀକୃତକୁଣ୍ଡଲଃ

ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଦାନ୍ତର ଅଙ୍କୁର ଦ୍ୱାରା ଚାପି ଦିଆଯାଇଥିବା ପାହାଡ଼ ପରି ଶୋଭା ପାଇଥିଲେ; ବାମ କାନର ପାଖରେ ତାଙ୍କ କୁଣ୍ଡଳ ଏକ ମଣ୍ଡଳ ଆକାର ନେଇଥିଲା।

ମହାଵୃଷଭନିର୍ଯାଣୋ ମହାଜଲଦନିଃସ୍ଵନଃ ମହାନଲସମପ୍ରଖ୍ଯୋ ମହାବଲପରାକ୍ରମଃ

ସେ ମହା ବୃଷଭ ଉପରେ ଚଢ଼ିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ସ୍ୱର ମହା ମେଘ ପରି ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା, ମହା ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିଥିଲେ, ଏବଂ ଅସୀମ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପ ରହିଥିଲା।

ଏଵଂ ଘୋରମହାରୂପୋ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରୀଂ ମହେଶ୍ଵରଃ ଵିଜ୍ଞାନଂ ବ୍ରହ୍ମଣେ ଦତ୍ତ୍ଵା ସର୍ଗେ ସହକରୋତି ଚ

ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର ଓ ମହା ରୂପରେ, ମହେଶ୍ୱର ବ୍ରହ୍ମାର କନ୍ୟାକୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇ, ସୃଷ୍ଟିରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲେ।

ତସ୍ମାଦ୍ରୁଦ୍ରପ୍ରସାଦେନ ପ୍ରତିକଲ୍ପଂ ପ୍ରଜାପତେଃ ପ୍ରଵାହରୂପତୋ ନିତ୍ଯା ପ୍ରଜାସୃଷ୍ଟିଃ ପ୍ରଵର୍ତତେ

ଏହିପରି ରୁଦ୍ରଙ୍କର କୃପାରେ, ପ୍ରତି କଳ୍ପରେ ପ୍ରଜାପତି ଦ୍ୱାରା ଧାରାର ଆକାରରେ ନିତ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ଚାଲିଥାଏ।

କଦାଚିତ୍ପ୍ରାର୍ଥିତଃ ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ନୀଲଲୋହିତଃ ସ୍ଵାତ୍ମନା ସଦୃଶାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ସସର୍ଜ ମନସା ଵିଭୁଃ

ଏକଥା, ବ୍ରହ୍ମା ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରାଯିବାବେଳେ, ନୀଳ ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗର ତାଙ୍କ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ମନରେ ସ୍ୱୟଂ ନିଜ ପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ।

କପର୍ଦିନୋ ନିରାତଂକାନ୍ନୀଲଗ୍ରୀଵାଂସ୍ତ୍ରିଲୋଚନାନ୍ ଜରାମରଣନିର୍ମୁକ୍ତାନ୍ ଦୀପ୍ତଶୂଲଵରାଯୁଧାନ୍

ସେ ଜଟାଧାରୀ, ଭୟହୀନ, ନୀଳ କଣ୍ଠ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ, ବୃଦ୍ଧା ଓ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ, ଦୀପ୍ତ ଶୂଳ ଓ ଉତ୍ତମ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ।

ତୈସ୍ତୁ ସଂଚ୍ଛାଦିତଂ ସର୍ଵଂ ଚତୁର୍ଦଶଵିଧଂ ଜଗତ୍ ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟା ଵିଵିଧାନ୍ରୁଦ୍ରାନ୍ ରୁଦ୍ରମାହ ପିତାମହଃ

ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଚୌଦ ଭିନ୍ନ ଜଗତକୁ ଆବୃତ କରିଦେଲେ; ପିତାମହ ଏହି ବିଭିନ୍ନ ରୁଦ୍ରମାନେକୁ ଦେଖି, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରିଲେ।

ନମସ୍ତେ ଦେଵଦେଵେଶ ମାସ୍ରାକ୍ଷୀରୀଦୃଶୀଃ ପ୍ରଜାଃ ଅନ୍ଯାଃ ସୃଜ ତ୍ଵଂ ଭଦ୍ରଂ ତେ ପ୍ରଜା ମୃତ୍ଯୁସମନ୍ଵିତାଃ

ହେ ଦେବଦେବ ଏଶ୍ୱର, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର! ରକ୍ତ ଚକ୍ଷୁ ଧାରୀ, ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ କର; ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ସହିତ ଆସିଛନ୍ତି।

ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରହସନ୍ପ୍ରାହ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ପରମେଶ୍ଵରଃ ନାସ୍ତି ମେ ତାଦୃଶସ୍ସର୍ଗସ୍ସୃଜ ତ୍ଵମଶୁଭାଃ ପ୍ରଜାଃ

ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ପରମେଶ୍ୱର ହସି କହିଲେ: 'ମୋର ଏପରି ସୃଷ୍ଟି ନାହିଁ; ତୁମେ ଅଶୁଭ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ କର।'

ଯେ ତ୍ଵିମେ ମନସା ସୃଷ୍ଟା ମହାତ୍ମାନୋ ମହାବଲାଃ ଚରିଷ୍ଯଂତି ମଯା ସାର୍ଧଂ ସର୍ଵ ଏଵ ହି ଯାଜ୍ଞିକାଃ

କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେକୁ ମୁଁ ମନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଛି, ସେମାନେ ମହାତ୍ମା ଓ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ; ସମସ୍ତେ ମୋ ସହିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯଜ୍ଞରେ ନିମଗ୍ନ।

ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵିଶ୍ଵକର୍ମାଣଂ ଵିଶ୍ଵଭୂତେଶ୍ଵରୋ ହରଃ ସହ ରୁଦ୍ରୈଃ ପ୍ରଜାସର୍ଗାନ୍ନିଵୃତ୍ତାତ୍ମା ଵ୍ଯତିଷ୍ଠତ

ଏଭଳି କହି, ହରା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଏଶ୍ୱର, ରୁଦ୍ରମାନେ ସହିତ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟିରୁ ନିବୃତ ହୋଇ, ଅଲଗା ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।

ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଦେଵୋ ଽସୌ ନ ପ୍ରସୂତେ ପ୍ରଜାଃ ଶୁଭାଃ ଊର୍ଧ୍ଵରେତାଃ ସ୍ଥିତଃ ସ୍ଥାଣୁର୍ଯାଵଦାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍

ସେହି ସମୟରୁ, ସେ ଦେବ ଆର ଶୁଭ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିନାହାନ୍ତି; ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତା ଭାବେ ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ବିଲୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

ଯଦା ପୁନଃ ପ୍ରଜାଃ ସୃଷ୍ଟା ନ ଵ୍ଯଵର୍ଧନ୍ତ ଵେଧସଃ ତଦା ମୈଥୁନଜାଂ ସୃଷ୍ଟିଂ ବ୍ରହ୍ମା କର୍ତୁମମନ୍ଯତ

ପୁନଃ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ବୃଦ୍ଧି ନହେଲେ, ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ଦମ୍ପତି ମିଳନ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।

ନ ନିର୍ଗତଂ ପୁରା ଯସ୍ମାନ୍ନାରୀଣାଂ କୁଲମୀଶ୍ଵରାତ୍ ତେନ ମୈଥୁନଜାଂ ସୃଷ୍ଟିଂ ନ ଶଶାକ ପିତାମହଃ

ପୂର୍ବରୁ ଭଗବାନଙ୍କୁ ନାରୀ ଜାତି ଉତ୍ପନ୍ନ କରିନଥିଲେ, ତେଣୁ ପିତାମହ ଦମ୍ପତି ମିଳନ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।

ତତସ୍ସ ଵିଦଧେ ବୁଦ୍ଧିମର୍ଥନିଶ୍ଚଯଗାମିନୀମ୍ ପ୍ରଜାନମେଵ ଵୃଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ପ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଃ ପରମେଶ୍ଵର

ତାପରେ ସେ ଦୃଢ଼ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନେଇ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।

ପ୍ରସାଦେନ ଵିନା ତସ୍ଯ ନ ଵର୍ଧେରନ୍ନିମାଃ ପ୍ରଜାଃ ଏଵଂ ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ତପଃ କର୍ତୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ

ତାଙ୍କର କୃପା ବିନା ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ ବୃଦ୍ଧି ହେବେ ନାହିଁ; ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା ତପସ୍ୟା କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ତଦାଦ୍ଯା ପରମା ଶକ୍ତିରନଂତା ଲୋକଭାଵିନୀ ଆଦ୍ଯା ସୂକ୍ଷ୍ମତରା ଶୁଦ୍ଧା ଭାଵଗମ୍ଯା ମନୋହରା

ସେ ସମୟରେ ଆଦି ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତି, ଅସୀମ ଏବଂ ଜଗତର ଉତ୍ସ, ସବୁଠୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ପବିତ୍ର, ମନର ଅନୁଭୂତି ଦ୍ୱାରା ଅଭିଗମ୍ୟ ଏବଂ ମନକୁ ଆକର୍ଷଣ କରିଥିବା ଶକ୍ତି ଅଛି।

ନିର୍ଗୁଣା ନିଷ୍ପ୍ରପଞ୍ଚା ଚ ନିଷ୍କଲା ନିରୁପପ୍ଲଵା ନିରଂତରତରା ନିତ୍ଯା ନିତ୍ଯମୀଶ୍ଵରପାର୍ଶ୍ଵଗା

ସେ ଶକ୍ତି ଗୁଣହୀନ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକଟିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା, ଅଂଶରେ ଅଅଂଶୀ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ଆକାଶଠାରୁ ଅଧିକ ବ୍ୟାପକ, ଚିରନ୍ତନ ଏବଂ ସଦା ଭଗବାନଙ୍କ ପାଖରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ତଯା ପରମଯା ଶକ୍ତ୍ଯା ଭଗଵଂତଂ ତ୍ରିଯମ୍ବକମ୍ ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ହୃଦଯେ ବ୍ରହ୍ମା ତତାପ ପରମଂ ତପଃ

ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତି ସହିତ, ବ୍ରହ୍ମା ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ସର୍ବୋତ୍ତମ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।

ତୀଵ୍ରେଣ ତପସା ତସ୍ଯ ଯୁକ୍ତସ୍ଯ ପରମେଷ୍ଠିନଃ ଅଚିରେଣୈଵ କାଲେନ ପିତା ସଂପ୍ରତୁତୋଷ ହ

ପରମେଷ୍ଠି ବ୍ରହ୍ମା ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ତୀବ୍ରତା ଦ୍ୱାରା, ତାଙ୍କ ପିତା ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ।

ତତଃ କେନଚିଦଂଶେନ ମୂର୍ତିମାଵିଶ୍ଯ କାମପି ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ଵରୋ ଭୂତ୍ଵା ଯଯୌ ଦେଵସ୍ସ୍ଵଯଂ ହରଃ

ତାପରେ, କିଛି ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଆକାର ଧାରଣ କରି, ଦେବତା ହରା ନିଜେ ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ୱର ଆକାରରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରମଂ ଦେଵଂ ତମସଃ ପରମଵ୍ଯଯମ୍ ଅଦ୍ଵିତୀଯମନିର୍ଦେଶ୍ଯମଦୃଶ୍ଯମକୃତାତ୍ମଭିଃ

ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯିଏ ଅନ୍ଧକାର ଉପରେ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ଅବିନାଶୀ, ଏକା, ବର୍ଣ୍ନନା କରିବାକୁ ଅସମ୍ଭବ, ଅଦୃଶ୍ୟ ଏବଂ ଅସୃଷ୍ଟ ଜୀବଙ୍କୁ ଦେଖିବାରେ ଅସମ୍ଭବ।

ସର୍ଵଲୋକଵିଧାତାରଂ ସର୍ଵଲୋକେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରମ୍ ସର୍ଵଲୋକଵିଧାଯିନ୍ଯା ଶକ୍ତ୍ଯା ପରମଯା ଯୁତମ୍

ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତା, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତି ସହିତ ଏକତାରେ ଅଛନ୍ତି।

ଅପ୍ରତର୍କ୍ଯମନାଭାସମମେଯମଜରଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ ଅଚଲଂ ନିର୍ଗୁଣଂ ଶାଂତମନଂତମହିମାସ୍ପଦମ୍

ଅନୁମାନ କରିବାକୁ ଅସମ୍ଭବ, ଦୃଶ୍ୟ ନାହିଁ, ମାପିବାକୁ ଅସମ୍ଭବ, ବୟସ ନାହିଁ, ସ୍ଥିର, ଅଚଳ, ଗୁଣହୀନ, ଶାନ୍ତ, ଅସୀମ ମହିମାର ଆଶ୍ରୟ।

ସର୍ଵଗଂ ସର୍ଵଦଂ ସର୍ଵସଦସଦ୍ଵ୍ଯକ୍ତିଵର୍ଜିତମ୍ ସର୍ଵୋପମାନନିର୍ମୁକ୍ତଂ ଶରଣ୍ଯଂ ଶାଶ୍ଵତଂ ଶିଵମ୍

ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପି, ସମସ୍ତକୁ ଦେଇଥିବା, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ନାସ୍ତିତ୍ୱର ଆକାରରୁ ମୁକ୍ତ, ସମସ୍ତ ତୁଳନାରୁ ଅତିକ୍ରମ, ଆଶ୍ରୟ, ଚିରନ୍ତନ, ଶିବ।

ପ୍ରଣମ୍ଯ ଦଂଡଵଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ସମୁତ୍ଥାଯ କୃତାଂଜଲିଃ ଶ୍ରଦ୍ଧାଵିନଯସଂପନ୍ନୈଃ ଶ୍ରାଵ୍ଯୈଃ ସଂସ୍କରସଂଯୁତୈଃ

ବ୍ରହ୍ମା ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି, ଉଠି ହାତ ଜୋଡି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ବିନୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଶୁଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଶବ୍ଦରେ ସ୍ତୁତି କଲେ।

ଯଥାର୍ଥଯୁକ୍ତସର୍ଵାର୍ଥୈର୍ଵେଦାର୍ଥପରିବୃଂହିତୈଃ ତୁଷ୍ଟାଵ ଦେଵଂ ଦେଵୀଂ ଚ ସୂକ୍ତୈଃ ସୂକ୍ଷ୍ମାର୍ଥଗୋଚରୈଃ

ଯଥାର୍ଥ ଅର୍ଥରେ ଭରିଥିବା, ସମସ୍ତ ଅର୍ଥରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବେଦର ତତ୍ତ୍ୱରେ ଉନ୍ନତ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅର୍ଥରେ ଅନୁଭୂତି ଦେଇଥିବା ସୂକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦେବ ଓ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

ଜଯ ଦେଵ ମହାଦେଵ ଜଯେଶ୍ଵର ମହେଶ୍ଵର ଜଯ ସର୍ଵଗୁଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଯ ସର୍ଵସୁରାଧିପ

ଜୟ ଦେବ, ମହାଦେବ! ଜୟ ଈଶ୍ୱର, ମହେଶ୍ୱର! ଜୟ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଜୟ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କର ଅଧିପତି!