ଶିଵପୁରାଣମ୍

ତସ୍ମିନ୍ ବ୍ରହ୍ମଵନେ ଽଵ୍ଯକ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଚରତି ସର୍ଵଵିତ୍ ଅଵ୍ଯକ୍ତବୀଜପ୍ରଭଵ ଈଶ୍ଵରାନୁଗ୍ରହେ ସ୍ଥିତଃ

ସେଇ ବ୍ରହ୍ମବନରେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଧାରକ, ଭଗବାନଙ୍କର କୃପାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଅବ୍ୟକ୍ତ ବୀଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଚରଣ କରନ୍ତି।

ବୁଦ୍ଧିସ୍କଂଧମହାଶାଖ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଂତରକୋଟରଃ ମହାଭୂତପ୍ରମାଣଶ୍ଚ ଵିଶେଷାମଲପଲ୍ଲଵଃ

ବୁଦ୍ଧି ହେଉଛି ବଡ଼ ଶାଖା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଭିତର ଗୁହା, ମହାଭୂତ ହେଉଛି ମାପ, ବିଶେଷ ହେଉଛି ଶୁଭ୍ର ପତ୍ର।

ଧର୍ମାଧର୍ମସୁପୁଷ୍ପାଢ୍ଯଃ ସୁଖଦୁଃଖଫଲୋଦଯଃ ଆଜୀଵ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ବ୍ରହ୍ମଵୃକ୍ଷଃ ସନାତନଃ

ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା, ସୁଖ ଦୁଃଖର ଫଳ ଦେଇଥିବା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନ ଦାତା ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମବୃକ୍ଷ।

ଦ୍ଯାଂ ମୂର୍ଧାନଂ ତସ୍ଯ ଵିପ୍ରା ଵଦଂତି ଖଂ ଵୈ ନାଭିଂ ଚଂଦ୍ରସୂର୍ଯୌ ଚ ନେତ୍ରେ ଦିଶଃ ଶ୍ରୋତ୍ରେ ଚରଣୌ ଚ କ୍ଷିତିଂ ଚ ସୋ ଽଚିନ୍ତ୍ଯାତ୍ମା ସର୍ଵଭୂତପ୍ରଣେତା

ବିଦ୍ୱାନମାନେ କହନ୍ତି, ଏହାର ମୁଣ୍ଡ ହେଉଛି ଆକାଶ, ନାଭି ହେଉଛି ବ୍ୟୋମ, ଚକ୍ଷୁ ହେଉଛି ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ, କାନ ହେଉଛି ଦିଗ, ପାଦ ହେଉଛି ପୃଥିବୀ; ଏହି ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଆତ୍ମା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଚଳାଇଥାଏ।

ଵକ୍ତ୍ରାତ୍ତସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣାସ୍ସଂପ୍ରସୂତାସ୍ତଦ୍ଵକ୍ଷସଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ ପୂର୍ଵଭାଗାତ୍ ଵୈଶ୍ଯା ଉରୁଭ୍ଯାଂ ତସ୍ଯ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଚ ଶୂଦ୍ରାଃ ସର୍ଵେ ଵର୍ଣା ଗାତ୍ରତଃ ସଂପ୍ରସୂତାଃ

ତାହାର ମୁଁହରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବକ୍ଷସ୍ଥଳରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ପ୍ରସ୍ଥଭାଗରୁ ବୈଶ୍ୟ, ଉରୁ ଓ ପାଦରୁ ଶୂଦ୍ର; ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ଭଵତା କଥିତା ସୃଷ୍ଟିର୍ଭଵସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ ଚତୁର୍ମୁଖମୁଖାତ୍ତସ୍ଯ ସଂଶଯୋ ନଃ ପ୍ରଜାଯତେ

ତୁମେ ଚତୁର୍ମୁଖ ଦେବତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ପରମାତ୍ମା ଭବଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ବିବରଣା କରିଛ, କିନ୍ତୁ ଏଥିରେ ଆମେ ଏକ ସନ୍ଦେହ ରଖିଛୁ।

ଦେଵଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵିରୂପାକ୍ଷୋ ଦୀପ୍ତଶ୍ଶୂଲଧରୋ ହରଃ କାଲାତ୍ମା ଭଗଵାନ୍ ରୁଦ୍ରଃ କପର୍ଦୀ ନୀଲଲୋହିତଃ

ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ବିରୂପାକ୍ଷ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ହର, କାଳର ସ୍ୱରୂପ, ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର, ଜଟାଧାରୀ, ନୀଳ ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ଅଛନ୍ତି।

ସବ୍ରହ୍ମକମିମଂ ଲୋକଂ ସଵିଷ୍ଣୁମପି ପାଵକମ୍ ଯଃ ସଂହରତି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଯୁଗାଂତେ ସମୁପସ୍ଥିତେ

ଯେ, ଯୁଗର ଶେଷ ଆସିଲେ, କ୍ରୋଧରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅଗ୍ନି ସହିତ ସଂହାର କରନ୍ତି।

ଯସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମା ଚ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ପ୍ରଣାମଂ କୁରୁତୋ ଭଯାତ୍ ଲୋକସଂକୋଚକସ୍ଯାସ୍ଯ ଯସ୍ଯ ତୌ ଵଶଵର୍ତିନୌ

ଯାହାଙ୍କ ଭୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ଯେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସଂକୁଚିତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଅଧୀନରେ ରହନ୍ତି।

ଯୋ ଽଯଂ ଦେଵଃ ସ୍ଵକାଦଂଗାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୂ ପୁରାସୃଜତ୍ ସ ଏଵ ହି ତଯୋର୍ନିତ୍ଯଂ ଯୋଗକ୍ଷେମକରଃ ପ୍ରଭୁଃ

ଏହି ଦେବତା, ଯିଏ ତାଙ୍କର ନିଜ ଶରୀରରୁ ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ସେ ନିଜେ ସଦା ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଭଲ ଓ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ପ୍ରଭୁ।

ସ କଥଂ ଭଗଵାନ୍ ରୁଦ୍ର ଆଦିଦେଵଃ ପୁରାତନଃ ପୁତ୍ରତ୍ଵମଗମଚ୍ଛଂଭୁର୍ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନଃ

ତେବେ, କିପରି ଭାଗ୍ୟବାନ ରୁଦ୍ର, ପୁରାତନ ଆଦିଦେବ ଶଂଭୁ, ଅଦୃଶ୍ୟ ଜନ୍ମ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁତ୍ର ହେଲେ?

ପ୍ରଜାପତିଶ୍ଚ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ରୁଦ୍ରସ୍ଯୈତୌ ପରସ୍ପରମ୍ ସୃଷ୍ଟୌ ପରସ୍ପରସ୍ଯାଂଗାଦିତି ପ୍ରାଗପି ଶୁଶ୍ରୁମ

ଆମେ ପୂର୍ବରୁ ଶୁଣିଛୁ ଯେ ପ୍ରଜାପତି ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଆଧାର କରି, ଏକାପର ଶରୀରରୁ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଭାବରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ।

କଥଂ ପୁନରଶେଷାଣାଂ ଭୂତାନାଂ ହେତୁଭୂତଯୋଃ ଗୁଣପ୍ରଧାନଭାଵେନ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵଃ ପରସ୍ପରାତ୍

ତେବେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର କାରଣ ଥିବା ଏହି ଦୁଇଜଣ, ଗୁଣ ଓ ପ୍ରଧାନ ଭାବେ ଏକାପର ଠାରୁ କିପରି ପ୍ରକଟ ହେଲେ?

ନାପୃଷ୍ଟଂ ଭଵତା କିଂଚିନ୍ନାଶ୍ରୁତଂ ଚ କଥଂଚନ ଭଗଵଚ୍ଛିଷ୍ଯଭୂତେନ ଭଵତା ସକଲଂ ସ୍ମୃତମ୍

ଭଗବାନଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ଭାବରେ ଆପଣ କିଛି ପ୍ରଶ୍ନ ପୂଛିବାକୁ ଅବଶ୍ୟ ଭୁଲିନାହାନ୍ତି, କିଛି ଶୁଣିବାକୁ ମିସ୍ ହୋଇନାହାନ୍ତି; ଆପଣ ସମସ୍ତ କଥା ସ୍ମରଣ କରିଛନ୍ତି।

ତତ୍ତ୍ଵଂ ଵଦ ଯଥା ବ୍ରହ୍ମା ମୁନୀନାମଵଦଦ୍ଵିଭୁଃ ଵଯଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାଲଵସ୍ତାତ ଶ୍ରୋତୁମୀଶ୍ଵରସଦ୍ଯଶଃ

ବ୍ରହ୍ମା ଯେପରି ମୁନିମାନଙ୍କୁ ସତ୍ୟ କଥା କହିଥିଲେ, ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତୁ; ଆମେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଈଶ୍ୱରଙ୍କର ଗୌରବମୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।

ସ୍ଥାନେ ପୃଷ୍ଟମିଦଂ ଵିପ୍ରା ଭଵଦ୍ଭିଃ ପ୍ରଶ୍ନକୋଵିଦୈଃ ଇଦମେଵ ପୁରା ପୃଷ୍ଟୋ ମମ ପ୍ରାହ ପିତାମହଃ

ବିଦ୍ୱାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଆପଣମାନେ ଯେପରି ଜଣେଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଉଠିଛି; ପୁର୍ବରୁ ମୋର ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପୂଛିଥିଲେ।

ତଦହଂ ସମ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥା ରୁଦ୍ରସମୁଦ୍ଭଵଃ ଯଥା ଚ ପୁନରୁତ୍ପତ୍ତିର୍ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣ୍ଵୋଃ ପରସ୍ପରମ୍

ଏହିପରି, ମୁଁ ଏବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି — କିପରି ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଲା, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଏକାପରେ ଏକା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛନ୍ତି।

ତ୍ରଯସ୍ତେ କାରଣାତ୍ମାନୋ ଜତାସ୍ସାକ୍ଷାନ୍ମହେଶ୍ଵରାତ୍ ଚରାଚରସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ସର୍ଗସ୍ଥିତ୍ଯଂତହେତଵଃ

ଏହି ତିନିଜଣେ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁଠୁ ସିଧାସିଧି ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳ ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ପତ୍ତି, ପାଳନ ଓ ନାଶର କାରଣ।

ପରମୈଶ୍ଵର୍ଯସଂଯୁକ୍ତାଃ ପରମେଶ୍ଵରଭାଵିତାଃ ତଚ୍ଛକ୍ତ୍ଯାଧିଷ୍ଠିତା ନିତ୍ଯଂ ତତ୍କାର୍ଯକରଣକ୍ଷମାଃ

ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଉଚ୍ଚତମ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚିନ୍ତାରେ ଅନୁପ୍ରେରିତ, ସେଉଁଠି ଶକ୍ତିରେ ସଦା ଅବସ୍ଥିତ, ଏବଂ ସେମାନେ ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସଦା କରିବାରେ ସମର୍ଥ।

ପିତ୍ରା ନିଯମିତାଃ ପୂର୍ଵଂ ତ୍ରଯୋପି ତ୍ରିଷୁ କର୍ମସୁ ବ୍ରହ୍ମା ସର୍ଗେ ହରିସ୍ତ୍ରାଣେ ରୁଦ୍ରଃ ସଂହରଣେ ତଥା

ପୂର୍ବରୁ ପିତା ତିନିଜଣଙ୍କୁ ତିନିଟି କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ କରିଥିଲେ: ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉତ୍ପତ୍ତିରେ, ହରିଙ୍କୁ ପାଳନରେ, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ନାଶରେ।

ତଥାପ୍ଯନ୍ଯୋନ୍ଯମାତ୍ସର୍ଯାଦନ୍ଯୋନ୍ଯାତିଶଯାଶିନଃ ତପସା ତୋଷଯିତ୍ଵା ସ୍ଵଂ ପିତରଂ ପରମେଶ୍ଵରମ୍

ତଥାପି, ଏକାପରକୁ ଅଗ୍ରସର ହେବା ଆଶା ଓ ଇର୍ଷ୍ୟାରେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପିତା ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ତପସ୍ୟା କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଥିଲେ।

ଲବ୍ଧ୍ଵା ସର୍ଵାତ୍ମନା ତସ୍ଯ ପ୍ରସାଦାତ୍ପରମେଷ୍ଠିନଃ ବ୍ରହ୍ମନାରାଯଣୌ ପୂର୍ଵଂ ରୁଦ୍ରଃ କଲ୍ପାନ୍ତରେ ଽସୃଜତ୍

ସର୍ବଶକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତି କରି, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କର କୃପାରେ, ଏକ ପୂର୍ବ କଳ୍ପରେ ରୁଦ୍ର ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ।

କଲ୍ପାନ୍ତରେ ପୁନର୍ବ୍ରହ୍ମା ରୁଦ୍ରଵିଷ୍ଣୂ ଜଗନ୍ମଯଃ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ରୁଦ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମାଣମସୃଜତ୍ପୁନଃ

ଅନ୍ୟ କଳ୍ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଜଗତର ଅଂଶ ଥିବା ରୁଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ; ଏବଂ ପୁନି ଭଗବତ ବିଷ୍ଣୁ ରୁଦ୍ର ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ।

ନାରାଯଣଂ ପୁନର୍ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାଣମସୃଜତ୍ପୁନଃ ଏଵଂ କଲ୍ପେଷୁ କଲ୍ପେଷୁ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଶ୍ଵରାଃ

ବ୍ରହ୍ମା ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୁନି ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଏବଂ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ପୁନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏଭଳି ପ୍ରତ୍ୟେକ ସୃଷ୍ଟି ଚକ୍ରରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର ଉଦ୍ଭବ ହୁଅନ୍ତି।

ପରସ୍ପରେଣ ଜାଯଂତେ ପରସ୍ପରହିତୈଷିଣଃ ତତ୍ତତ୍କଲ୍ପାନ୍ତଵୃତ୍ତାନ୍ତମଧିକୃତ୍ଯ ମହର୍ଷିଭିଃ

ସେମାନେ ପରସ୍ପରରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ଏବଂ ପରସ୍ପରର ଭଲ ପାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପର ଶେଷ ଘଟଣା ବିଷୟରେ ମହାର୍ଷିମାନେ କଥା କହିଛନ୍ତି।

ପ୍ରଭାଵଃ କଥ୍ଯତେ ତେଷାଂ ପରସ୍ପରସମୁଦ୍ଭଵାତ୍ ଶୃଣୁ ତେଷାଂ କଥାଂ ଚିତ୍ରାଂ ପୁଣ୍ଯାଂ ପାପପ୍ରମୋଚିନୀମ୍

ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ପରସ୍ପର ଉଦ୍ଭବ ଭାବରେ ବିବର୍ଣ୍ନ କରାଯାଇଛି। ଏହି ଚମତ୍କାର କଥାକୁ ଶୁଣ, ଏହା ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ ଓ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି କରେ।

କଲ୍ପେ ତତ୍ପୁରୁଷେ ଵୃତ୍ତାଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ ପୁରା ନାରାଯଣୋ ନାମ କଲ୍ପେ ଵୈ ମେଘଵାହନେ

ତତ୍ପୁରୁଷ କଳ୍ପରେ, ପରମେଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିରେ, ପୂର୍ବରୁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ମେଘବାହନ କଳ୍ପରେ ନାମ ଦିଆଯାଇଥିଲା।

ଦିଵ୍ଯଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ତୁ ମେଘୋ ଭୂତ୍ଵାଵହଦ୍ଧରାମ୍ ତସ୍ଯ ଭାଵଂ ସମାଲକ୍ଷ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଵିଶ୍ଵଜଗଦ୍ଗୁରୁଃ

ଦିବ୍ୟ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି, ମେଘ ହୋଇ ଭୂମିକୁ ବୋହିଥିଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ଦେଖି, ବିଶ୍ୱର ଗୁରୁ—

ସର୍ଵସ୍ସର୍ଵାତ୍ମଭାଵେନ ପ୍ରଦଦୌ ଶକ୍ତିମଵ୍ଯଯାମ୍ ଶକ୍ତିଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ତୁ ସର୍ଵାତ୍ମା ଶିଵାତ୍ସର୍ଵେଶ୍ଵରାତ୍ତଦା

ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା ଭାବରେ ଅବିନାଶୀ ଶକ୍ତି ଦେଲେ। ଶିବ, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ପାଇ ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା ହେଲେ।