ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଯକ୍ଷାଃ ପିଶାଚା ଗଂଧର୍ଵାସ୍ତଥୈଵାପ୍ସରସାଂ ଗଣାଃ ନରକିନ୍ନରରକ୍ଷାଂସି ଵଯଃପଶୁମୃଗୋରଗାଃ

ଯକ୍ଷ, ପିଶାଚ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରାମାନେ, ମଣିଷ, କିନ୍ନର, ରାକ୍ଷସ, ପକ୍ଷୀ, ପଶୁ ଓ ସର୍ପମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଅଵ୍ଯଯଂ ଚୈଵ ଯଦିଦଂ ସ୍ଥାଣୁସ୍ଥାଵରଜଂଗମମ୍ ତେଷାଂ ଵୈ ଯାନି କର୍ମାଣି ପ୍ରାକ୍ସୃଷ୍ଟାନି ପ୍ରପେଦିରେ

ଅବିନାଶୀ, ଅଚଳ ଓ ଚଳନଶୀଳ ସମସ୍ତ ଯାହାକୁ ସ୍ଥାଣୁ କୁହାଯାଏ, ସେମାନଙ୍କର ପୂର୍ବରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।

ତାନ୍ଯେଵ ତେ ପ୍ରପଦ୍ଯଂତେ ସୃଜ୍ଯମାନାଃ ପୁନଃ ପୁନଃ ହିଂସ୍ରାହିଂସ୍ରେ ମୃଦୁକ୍ରୂରେ ଧର୍ମାଧର୍ମାଵୃତାନୃତେ

ସେହି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପୁନିପୁନି ନେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ କେବେ ହିଂସ୍ର, କେବେ ଅହିଂସ୍ର, କେବେ ମୃଦୁ, କେବେ କଠୋର, ଧର୍ମ ଅଧର୍ମ, ସତ୍ୟ ଅସତ୍ୟ ଭାବରେ ରହେ।

ତଦ୍ଭାଵିତାଃ ପ୍ରପଦ୍ଯଂତେ ତସ୍ମାତ୍ତତ୍ତସ୍ଯ ରୋଚତେ ମହାଭୂତେଷୁ ନାନାତ୍ଵମିଂଦ୍ରିଯାର୍ଥେଷୁ ମୁକ୍ତିଷୁ

ସେହି କାର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ଭାବ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି; ଏହିପରି ମହାଭୂତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମୁକ୍ତିରେ ବିଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ।

ଵିନିଯୋଗଂ ଚ ଭୂତାନାଂ ଧାତୈଵ ଵ୍ଯଦଧତ୍ସ୍ଵଯମ୍ ନାମ ରୂପଂ ଚ ଭୂତାନାଂ ପ୍ରାକୃତାନାଂ ପ୍ରପଞ୍ଚନମ୍

ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ନିଜେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ, ନାମ ଓ ରୂପ, ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ବସ୍ତୁମାନଙ୍କର ପ୍ରକାଶ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ।

ଵେଦଶବ୍ଦେଭ୍ଯ ଏଵାଦୌ ନିର୍ମମେ ଽସୌ ପିତାମହଃ ଆର୍ଷାଣି ଚୈଵ ନାମାନି ଯାଶ୍ଚ ଵେଦେଷୁ ଵୃତ୍ତଯଃ

ଆରମ୍ଭରେ ପିତାମହ ବେଦର ଶବ୍ଦରୁ ଋଷିମାନଙ୍କର ନାମ ଓ ବେଦରେ ଥିବା ବ୍ୟବହାର ତିଆରି କଲେ।

ଶର୍ଵର୍ଯଂତେ ପ୍ରସୂତାନାଂ ତାନ୍ଯେଵୈଭ୍ଯୋ ଦଦାଵଜଃ ଯଥର୍ତାଵୃତୁଲିଂଗାନି ନାନାରୂପାଣି ପର୍ଯଯେ

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗର ଶେଷରେ, ତିନି ସେମାନଙ୍କୁ ପୂର୍ବବତ୍ ଏହି ରୂପ ଓ ଚିହ୍ନ, ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିରେ ଦେଇଥିଲେ।

ଦୃଶ୍ଯଂତେ ତାନି ତାନ୍ଯେଵ ତଥା ଭାଵା ଯୁଗାଦିଷୁ ଇତ୍ଯେଷ କରଣୋଦ୍ଭୂତୋ ଲୋକସର୍ଗସ୍ସ୍ଵଯଂଭୁଵଃ

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ ସେଇ ରୂପ ଓ ଭାବଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ; ଏଭଳି ଭାବେ ସୃଷ୍ଟିର କ୍ରମ ନିଜେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ମହଦାଦ୍ଯୋଵିଶେଷାଂତୋ ଵିକାରଃ ପ୍ରକୃତେଃ ସ୍ଵଯମ୍ ଚଂଦ୍ରସୂର୍ଯପ୍ରଭାଜୁଷ୍ଟୋ ଗ୍ରହନକ୍ଷତ୍ରମଂଡିତଃ

ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରକୃତିର ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଓ ଗ୍ରହ ନକ୍ଷତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା।

ନଦୀଭିଶ୍ଚ ସମୁଦ୍ରୈଶ୍ଚ ପର୍ଵତୈଶ୍ଚ ସ ମଂଡିତଃ ପରୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈରମ୍ଯୈସ୍ସ୍ଫୀତୈର୍ଜନପଦୈସ୍ତଥା

ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, ପାହାଡ଼ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଆନନ୍ଦମୟ, ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ଦେଶ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଶୋଭିତ।

ତସ୍ମିନ୍ ବ୍ରହ୍ମଵନେ ଽଵ୍ଯକ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଚରତି ସର୍ଵଵିତ୍ ଅଵ୍ଯକ୍ତବୀଜପ୍ରଭଵ ଈଶ୍ଵରାନୁଗ୍ରହେ ସ୍ଥିତଃ

ସେଇ ବ୍ରହ୍ମବନରେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଧାରକ, ଭଗବାନଙ୍କର କୃପାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଅବ୍ୟକ୍ତ ବୀଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଚରଣ କରନ୍ତି।

ବୁଦ୍ଧିସ୍କଂଧମହାଶାଖ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଂତରକୋଟରଃ ମହାଭୂତପ୍ରମାଣଶ୍ଚ ଵିଶେଷାମଲପଲ୍ଲଵଃ

ବୁଦ୍ଧି ହେଉଛି ବଡ଼ ଶାଖା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଭିତର ଗୁହା, ମହାଭୂତ ହେଉଛି ମାପ, ବିଶେଷ ହେଉଛି ଶୁଭ୍ର ପତ୍ର।

ଧର୍ମାଧର୍ମସୁପୁଷ୍ପାଢ୍ଯଃ ସୁଖଦୁଃଖଫଲୋଦଯଃ ଆଜୀଵ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ବ୍ରହ୍ମଵୃକ୍ଷଃ ସନାତନଃ

ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା, ସୁଖ ଦୁଃଖର ଫଳ ଦେଇଥିବା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନ ଦାତା ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମବୃକ୍ଷ।

ଦ୍ଯାଂ ମୂର୍ଧାନଂ ତସ୍ଯ ଵିପ୍ରା ଵଦଂତି ଖଂ ଵୈ ନାଭିଂ ଚଂଦ୍ରସୂର୍ଯୌ ଚ ନେତ୍ରେ ଦିଶଃ ଶ୍ରୋତ୍ରେ ଚରଣୌ ଚ କ୍ଷିତିଂ ଚ ସୋ ଽଚିନ୍ତ୍ଯାତ୍ମା ସର୍ଵଭୂତପ୍ରଣେତା

ବିଦ୍ୱାନମାନେ କହନ୍ତି, ଏହାର ମୁଣ୍ଡ ହେଉଛି ଆକାଶ, ନାଭି ହେଉଛି ବ୍ୟୋମ, ଚକ୍ଷୁ ହେଉଛି ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ, କାନ ହେଉଛି ଦିଗ, ପାଦ ହେଉଛି ପୃଥିବୀ; ଏହି ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଆତ୍ମା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଚଳାଇଥାଏ।

ଵକ୍ତ୍ରାତ୍ତସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣାସ୍ସଂପ୍ରସୂତାସ୍ତଦ୍ଵକ୍ଷସଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ ପୂର୍ଵଭାଗାତ୍ ଵୈଶ୍ଯା ଉରୁଭ୍ଯାଂ ତସ୍ଯ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଚ ଶୂଦ୍ରାଃ ସର୍ଵେ ଵର୍ଣା ଗାତ୍ରତଃ ସଂପ୍ରସୂତାଃ

ତାହାର ମୁଁହରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବକ୍ଷସ୍ଥଳରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ପ୍ରସ୍ଥଭାଗରୁ ବୈଶ୍ୟ, ଉରୁ ଓ ପାଦରୁ ଶୂଦ୍ର; ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ଭଵତା କଥିତା ସୃଷ୍ଟିର୍ଭଵସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ ଚତୁର୍ମୁଖମୁଖାତ୍ତସ୍ଯ ସଂଶଯୋ ନଃ ପ୍ରଜାଯତେ

ତୁମେ ଚତୁର୍ମୁଖ ଦେବତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ପରମାତ୍ମା ଭବଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ବିବରଣା କରିଛ, କିନ୍ତୁ ଏଥିରେ ଆମେ ଏକ ସନ୍ଦେହ ରଖିଛୁ।

ଦେଵଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵିରୂପାକ୍ଷୋ ଦୀପ୍ତଶ୍ଶୂଲଧରୋ ହରଃ କାଲାତ୍ମା ଭଗଵାନ୍ ରୁଦ୍ରଃ କପର୍ଦୀ ନୀଲଲୋହିତଃ

ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ବିରୂପାକ୍ଷ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ହର, କାଳର ସ୍ୱରୂପ, ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର, ଜଟାଧାରୀ, ନୀଳ ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ଅଛନ୍ତି।

ସବ୍ରହ୍ମକମିମଂ ଲୋକଂ ସଵିଷ୍ଣୁମପି ପାଵକମ୍ ଯଃ ସଂହରତି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଯୁଗାଂତେ ସମୁପସ୍ଥିତେ

ଯେ, ଯୁଗର ଶେଷ ଆସିଲେ, କ୍ରୋଧରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅଗ୍ନି ସହିତ ସଂହାର କରନ୍ତି।

ଯସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମା ଚ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ପ୍ରଣାମଂ କୁରୁତୋ ଭଯାତ୍ ଲୋକସଂକୋଚକସ୍ଯାସ୍ଯ ଯସ୍ଯ ତୌ ଵଶଵର୍ତିନୌ

ଯାହାଙ୍କ ଭୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ଯେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସଂକୁଚିତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଅଧୀନରେ ରହନ୍ତି।

ଯୋ ଽଯଂ ଦେଵଃ ସ୍ଵକାଦଂଗାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୂ ପୁରାସୃଜତ୍ ସ ଏଵ ହି ତଯୋର୍ନିତ୍ଯଂ ଯୋଗକ୍ଷେମକରଃ ପ୍ରଭୁଃ

ଏହି ଦେବତା, ଯିଏ ତାଙ୍କର ନିଜ ଶରୀରରୁ ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ସେ ନିଜେ ସଦା ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଭଲ ଓ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ପ୍ରଭୁ।

ସ କଥଂ ଭଗଵାନ୍ ରୁଦ୍ର ଆଦିଦେଵଃ ପୁରାତନଃ ପୁତ୍ରତ୍ଵମଗମଚ୍ଛଂଭୁର୍ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନଃ

ତେବେ, କିପରି ଭାଗ୍ୟବାନ ରୁଦ୍ର, ପୁରାତନ ଆଦିଦେବ ଶଂଭୁ, ଅଦୃଶ୍ୟ ଜନ୍ମ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁତ୍ର ହେଲେ?

ପ୍ରଜାପତିଶ୍ଚ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ରୁଦ୍ରସ୍ଯୈତୌ ପରସ୍ପରମ୍ ସୃଷ୍ଟୌ ପରସ୍ପରସ୍ଯାଂଗାଦିତି ପ୍ରାଗପି ଶୁଶ୍ରୁମ

ଆମେ ପୂର୍ବରୁ ଶୁଣିଛୁ ଯେ ପ୍ରଜାପତି ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଆଧାର କରି, ଏକାପର ଶରୀରରୁ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଭାବରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ।

କଥଂ ପୁନରଶେଷାଣାଂ ଭୂତାନାଂ ହେତୁଭୂତଯୋଃ ଗୁଣପ୍ରଧାନଭାଵେନ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵଃ ପରସ୍ପରାତ୍

ତେବେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର କାରଣ ଥିବା ଏହି ଦୁଇଜଣ, ଗୁଣ ଓ ପ୍ରଧାନ ଭାବେ ଏକାପର ଠାରୁ କିପରି ପ୍ରକଟ ହେଲେ?

ନାପୃଷ୍ଟଂ ଭଵତା କିଂଚିନ୍ନାଶ୍ରୁତଂ ଚ କଥଂଚନ ଭଗଵଚ୍ଛିଷ୍ଯଭୂତେନ ଭଵତା ସକଲଂ ସ୍ମୃତମ୍

ଭଗବାନଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ଭାବରେ ଆପଣ କିଛି ପ୍ରଶ୍ନ ପୂଛିବାକୁ ଅବଶ୍ୟ ଭୁଲିନାହାନ୍ତି, କିଛି ଶୁଣିବାକୁ ମିସ୍ ହୋଇନାହାନ୍ତି; ଆପଣ ସମସ୍ତ କଥା ସ୍ମରଣ କରିଛନ୍ତି।

ତତ୍ତ୍ଵଂ ଵଦ ଯଥା ବ୍ରହ୍ମା ମୁନୀନାମଵଦଦ୍ଵିଭୁଃ ଵଯଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାଲଵସ୍ତାତ ଶ୍ରୋତୁମୀଶ୍ଵରସଦ୍ଯଶଃ

ବ୍ରହ୍ମା ଯେପରି ମୁନିମାନଙ୍କୁ ସତ୍ୟ କଥା କହିଥିଲେ, ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତୁ; ଆମେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଈଶ୍ୱରଙ୍କର ଗୌରବମୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।

ସ୍ଥାନେ ପୃଷ୍ଟମିଦଂ ଵିପ୍ରା ଭଵଦ୍ଭିଃ ପ୍ରଶ୍ନକୋଵିଦୈଃ ଇଦମେଵ ପୁରା ପୃଷ୍ଟୋ ମମ ପ୍ରାହ ପିତାମହଃ

ବିଦ୍ୱାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଆପଣମାନେ ଯେପରି ଜଣେଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଉଠିଛି; ପୁର୍ବରୁ ମୋର ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପୂଛିଥିଲେ।

ତଦହଂ ସମ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥା ରୁଦ୍ରସମୁଦ୍ଭଵଃ ଯଥା ଚ ପୁନରୁତ୍ପତ୍ତିର୍ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣ୍ଵୋଃ ପରସ୍ପରମ୍

ଏହିପରି, ମୁଁ ଏବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି — କିପରି ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଲା, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଏକାପରେ ଏକା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛନ୍ତି।

ତ୍ରଯସ୍ତେ କାରଣାତ୍ମାନୋ ଜତାସ୍ସାକ୍ଷାନ୍ମହେଶ୍ଵରାତ୍ ଚରାଚରସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ସର୍ଗସ୍ଥିତ୍ଯଂତହେତଵଃ

ଏହି ତିନିଜଣେ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁଠୁ ସିଧାସିଧି ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳ ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ପତ୍ତି, ପାଳନ ଓ ନାଶର କାରଣ।

ପରମୈଶ୍ଵର୍ଯସଂଯୁକ୍ତାଃ ପରମେଶ୍ଵରଭାଵିତାଃ ତଚ୍ଛକ୍ତ୍ଯାଧିଷ୍ଠିତା ନିତ୍ଯଂ ତତ୍କାର୍ଯକରଣକ୍ଷମାଃ

ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଉଚ୍ଚତମ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚିନ୍ତାରେ ଅନୁପ୍ରେରିତ, ସେଉଁଠି ଶକ୍ତିରେ ସଦା ଅବସ୍ଥିତ, ଏବଂ ସେମାନେ ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସଦା କରିବାରେ ସମର୍ଥ।