ଶିଵପୁରାଣମ୍

ସ ସୃଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥଂ ସମାଧାଯ ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମାନମଯୂଯୁଜତ୍ ମୁଖାଦଜନଯଦ୍ଦେଵାନ୍ ପିତ୍ଃଂଶ୍ଚୈଵୋପପକ୍ଷତଃ

ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଲାଗିଲେ; ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ କ୍ରମରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ଜଘନାଦସୁରାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ପ୍ରଜନାଦପି ମାନୁଷାନ୍ ଅଵସ୍କରେ କ୍ଷୁଧାଵିଷ୍ଟା ରାକ୍ଷସାସ୍ତସ୍ଯ ଜଜ୍ଞିରେ

ତାଙ୍କର ଜଘନ୍ନ ଭାଗରୁ ସମସ୍ତ ଅସୁର ଓ ନିମ୍ନ ଭାଗରୁ ମନୁଷ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶରୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଭୋକ ଥିଲା, ସେଠାରୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ପୁତ୍ରାସ୍ତମୋରଜଃପ୍ରାଯା ବଲିନସ୍ତେ ନିଶାଚରାଃ ସର୍ପା ଯକ୍ଷାସ୍ତଥା ଭୂତା ଗଂଧର୍ଵାଃ ସଂପ୍ରଜଜ୍ଞିରେ

ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଅଧିକାଂଶ ତମୋ ଓ ରଜୋ ଗୁଣର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା, ସାପ, ଯକ୍ଷ, ଭୂତ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ଵଯାଂସି ପକ୍ଷତଃ ସୃଷ୍ଟାଃ ପକ୍ଷିଣୋ ଵକ୍ଷସୋ ଽସୃଜତ୍ ମୁଖତୋଜାଂସ୍ତଥା ପାର୍ଶ୍ଵାଦୁରଗାଂଶ୍ଚ ଵିନିର୍ମମେ

ତାଙ୍କର ପାଖ ଉପରୁ ପକ୍ଷୀମାନେ, ଛାତିରୁ ଡେଣା ଥିବା ପକ୍ଷୀ, ଏବଂ ପାଶ୍ୱ ଭାଗରୁ ସାପମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଚାଶ୍ଵାନ୍ସମାତଂଗାନ୍ ଶରଭାନ୍ ଗଵଯାନ୍ ମୃଗାନ୍

ତାଙ୍କର ପାଦରୁ ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ଶରଭ, ବନ୍ୟ ଗାଈ ଓ ମୃଗମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ଔଷଧ୍ଯଃ ଫଲମୂଲାନି ରୋମଭ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ଜଜ୍ଞିରେ ଗାଯତ୍ରୀଂ ଚ ଋଚଂ ଚୈଵ ତ୍ରିଵୃତ୍ସାମ ରଥଂତରମ୍

ତାଙ୍କର ରୋମରୁ ଔଷଧି, ଫଳ ଓ ମୂଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଗାୟତ୍ରୀ, ଋକ୍, ତିନିପ୍ରକାର ସାମ ଓ ରଥନ୍ତର ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲା।

ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମଂ ଚ ଯଜ୍ଞାନାଂ ନିର୍ମମେ ପ୍ରଥମାନ୍ମୁଖାତ୍ ଯଜୂଂଷି ତ୍ରୈଷ୍ଟୁଭଂ ଛଂଦଃସ୍ତୋମଂ ପଞ୍ଚଦଶଂ ତଥା

ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ପ୍ରଥମେ ଯଜ୍ଞମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯଜୁର୍ବେଦ, ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ଛନ୍ଦ ଓ ପନ୍ଦର ଅଂଶର ଷ୍ଟୋମ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ବୃହତ୍ସାମ ତଥୋକ୍ଥଂ ଚ ଦକ୍ଷିଣାଦସୃଜନ୍ମୁଖାତ୍ ସାମାନି ଜଗତୀଛଂଦଃ ସ୍ତୋମଂ ସପ୍ତଦଶଂ ତଥା

ତାଙ୍କର ମୁଁହରୁ ବୃହତ୍ସାମ, ଉକ୍ଥ, ସାମଗାନ, ଜଗତୀ ଛନ୍ଦ ଓ ସପ୍ତଦଶ ଷ୍ଟୋମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ଵୈରୂପ୍ଯମତିରାତ୍ରଂ ଚ ପଶ୍ଚିମାଦସୃଜନ୍ ମୁଖାତ୍ ଏକଵିଂଶମଥର୍ଵାଣମାପ୍ତୋର୍ଯାମାଣମେଵ ଚ

ତାଙ୍କର ପଶ୍ଚିମ ମୁଁହରୁ ବୈରୂପ୍ୟ, ଅତିରାତ୍ର, ଏକୋବିଂଶତି ଅଥର୍ବ ଓ ଆପ୍ତୋର୍ୟାମ ଯଜ୍ଞ ଜନ୍ମ ନେଲା।

ଅନୁଷ୍ଟୁଭଂ ସ ଵୈରାଜମୁତ୍ତରାଦସୃଜନ୍ମୁଖାତ୍ ଉଚ୍ଚାଵଚାନି ଭୂତାନି ଗାତ୍ରେଭ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ଜଜ୍ଞିରେ

ତାଙ୍କର ଉତ୍ତର ମୁଁହରୁ ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ଓ ବୈରାଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗଠୁ ବିଭିନ୍ନ ରୂପର ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଯକ୍ଷାଃ ପିଶାଚା ଗଂଧର୍ଵାସ୍ତଥୈଵାପ୍ସରସାଂ ଗଣାଃ ନରକିନ୍ନରରକ୍ଷାଂସି ଵଯଃପଶୁମୃଗୋରଗାଃ

ଯକ୍ଷ, ପିଶାଚ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରାମାନେ, ମଣିଷ, କିନ୍ନର, ରାକ୍ଷସ, ପକ୍ଷୀ, ପଶୁ ଓ ସର୍ପମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଅଵ୍ଯଯଂ ଚୈଵ ଯଦିଦଂ ସ୍ଥାଣୁସ୍ଥାଵରଜଂଗମମ୍ ତେଷାଂ ଵୈ ଯାନି କର୍ମାଣି ପ୍ରାକ୍ସୃଷ୍ଟାନି ପ୍ରପେଦିରେ

ଅବିନାଶୀ, ଅଚଳ ଓ ଚଳନଶୀଳ ସମସ୍ତ ଯାହାକୁ ସ୍ଥାଣୁ କୁହାଯାଏ, ସେମାନଙ୍କର ପୂର୍ବରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।

ତାନ୍ଯେଵ ତେ ପ୍ରପଦ୍ଯଂତେ ସୃଜ୍ଯମାନାଃ ପୁନଃ ପୁନଃ ହିଂସ୍ରାହିଂସ୍ରେ ମୃଦୁକ୍ରୂରେ ଧର୍ମାଧର୍ମାଵୃତାନୃତେ

ସେହି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପୁନିପୁନି ନେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ କେବେ ହିଂସ୍ର, କେବେ ଅହିଂସ୍ର, କେବେ ମୃଦୁ, କେବେ କଠୋର, ଧର୍ମ ଅଧର୍ମ, ସତ୍ୟ ଅସତ୍ୟ ଭାବରେ ରହେ।

ତଦ୍ଭାଵିତାଃ ପ୍ରପଦ୍ଯଂତେ ତସ୍ମାତ୍ତତ୍ତସ୍ଯ ରୋଚତେ ମହାଭୂତେଷୁ ନାନାତ୍ଵମିଂଦ୍ରିଯାର୍ଥେଷୁ ମୁକ୍ତିଷୁ

ସେହି କାର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ଭାବ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି; ଏହିପରି ମହାଭୂତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମୁକ୍ତିରେ ବିଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ।

ଵିନିଯୋଗଂ ଚ ଭୂତାନାଂ ଧାତୈଵ ଵ୍ଯଦଧତ୍ସ୍ଵଯମ୍ ନାମ ରୂପଂ ଚ ଭୂତାନାଂ ପ୍ରାକୃତାନାଂ ପ୍ରପଞ୍ଚନମ୍

ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ନିଜେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ, ନାମ ଓ ରୂପ, ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ବସ୍ତୁମାନଙ୍କର ପ୍ରକାଶ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ।

ଵେଦଶବ୍ଦେଭ୍ଯ ଏଵାଦୌ ନିର୍ମମେ ଽସୌ ପିତାମହଃ ଆର୍ଷାଣି ଚୈଵ ନାମାନି ଯାଶ୍ଚ ଵେଦେଷୁ ଵୃତ୍ତଯଃ

ଆରମ୍ଭରେ ପିତାମହ ବେଦର ଶବ୍ଦରୁ ଋଷିମାନଙ୍କର ନାମ ଓ ବେଦରେ ଥିବା ବ୍ୟବହାର ତିଆରି କଲେ।

ଶର୍ଵର୍ଯଂତେ ପ୍ରସୂତାନାଂ ତାନ୍ଯେଵୈଭ୍ଯୋ ଦଦାଵଜଃ ଯଥର୍ତାଵୃତୁଲିଂଗାନି ନାନାରୂପାଣି ପର୍ଯଯେ

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗର ଶେଷରେ, ତିନି ସେମାନଙ୍କୁ ପୂର୍ବବତ୍ ଏହି ରୂପ ଓ ଚିହ୍ନ, ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିରେ ଦେଇଥିଲେ।

ଦୃଶ୍ଯଂତେ ତାନି ତାନ୍ଯେଵ ତଥା ଭାଵା ଯୁଗାଦିଷୁ ଇତ୍ଯେଷ କରଣୋଦ୍ଭୂତୋ ଲୋକସର୍ଗସ୍ସ୍ଵଯଂଭୁଵଃ

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ ସେଇ ରୂପ ଓ ଭାବଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ; ଏଭଳି ଭାବେ ସୃଷ୍ଟିର କ୍ରମ ନିଜେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ମହଦାଦ୍ଯୋଵିଶେଷାଂତୋ ଵିକାରଃ ପ୍ରକୃତେଃ ସ୍ଵଯମ୍ ଚଂଦ୍ରସୂର୍ଯପ୍ରଭାଜୁଷ୍ଟୋ ଗ୍ରହନକ୍ଷତ୍ରମଂଡିତଃ

ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରକୃତିର ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଓ ଗ୍ରହ ନକ୍ଷତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା।

ନଦୀଭିଶ୍ଚ ସମୁଦ୍ରୈଶ୍ଚ ପର୍ଵତୈଶ୍ଚ ସ ମଂଡିତଃ ପରୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈରମ୍ଯୈସ୍ସ୍ଫୀତୈର୍ଜନପଦୈସ୍ତଥା

ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, ପାହାଡ଼ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଆନନ୍ଦମୟ, ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ଦେଶ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଶୋଭିତ।

ତସ୍ମିନ୍ ବ୍ରହ୍ମଵନେ ଽଵ୍ଯକ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଚରତି ସର୍ଵଵିତ୍ ଅଵ୍ଯକ୍ତବୀଜପ୍ରଭଵ ଈଶ୍ଵରାନୁଗ୍ରହେ ସ୍ଥିତଃ

ସେଇ ବ୍ରହ୍ମବନରେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଧାରକ, ଭଗବାନଙ୍କର କୃପାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଅବ୍ୟକ୍ତ ବୀଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଚରଣ କରନ୍ତି।

ବୁଦ୍ଧିସ୍କଂଧମହାଶାଖ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଂତରକୋଟରଃ ମହାଭୂତପ୍ରମାଣଶ୍ଚ ଵିଶେଷାମଲପଲ୍ଲଵଃ

ବୁଦ୍ଧି ହେଉଛି ବଡ଼ ଶାଖା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଭିତର ଗୁହା, ମହାଭୂତ ହେଉଛି ମାପ, ବିଶେଷ ହେଉଛି ଶୁଭ୍ର ପତ୍ର।

ଧର୍ମାଧର୍ମସୁପୁଷ୍ପାଢ୍ଯଃ ସୁଖଦୁଃଖଫଲୋଦଯଃ ଆଜୀଵ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ବ୍ରହ୍ମଵୃକ୍ଷଃ ସନାତନଃ

ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା, ସୁଖ ଦୁଃଖର ଫଳ ଦେଇଥିବା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନ ଦାତା ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମବୃକ୍ଷ।

ଦ୍ଯାଂ ମୂର୍ଧାନଂ ତସ୍ଯ ଵିପ୍ରା ଵଦଂତି ଖଂ ଵୈ ନାଭିଂ ଚଂଦ୍ରସୂର୍ଯୌ ଚ ନେତ୍ରେ ଦିଶଃ ଶ୍ରୋତ୍ରେ ଚରଣୌ ଚ କ୍ଷିତିଂ ଚ ସୋ ଽଚିନ୍ତ୍ଯାତ୍ମା ସର୍ଵଭୂତପ୍ରଣେତା

ବିଦ୍ୱାନମାନେ କହନ୍ତି, ଏହାର ମୁଣ୍ଡ ହେଉଛି ଆକାଶ, ନାଭି ହେଉଛି ବ୍ୟୋମ, ଚକ୍ଷୁ ହେଉଛି ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ, କାନ ହେଉଛି ଦିଗ, ପାଦ ହେଉଛି ପୃଥିବୀ; ଏହି ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଆତ୍ମା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଚଳାଇଥାଏ।

ଵକ୍ତ୍ରାତ୍ତସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣାସ୍ସଂପ୍ରସୂତାସ୍ତଦ୍ଵକ୍ଷସଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ ପୂର୍ଵଭାଗାତ୍ ଵୈଶ୍ଯା ଉରୁଭ୍ଯାଂ ତସ୍ଯ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଚ ଶୂଦ୍ରାଃ ସର୍ଵେ ଵର୍ଣା ଗାତ୍ରତଃ ସଂପ୍ରସୂତାଃ

ତାହାର ମୁଁହରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବକ୍ଷସ୍ଥଳରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ପ୍ରସ୍ଥଭାଗରୁ ବୈଶ୍ୟ, ଉରୁ ଓ ପାଦରୁ ଶୂଦ୍ର; ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ଭଵତା କଥିତା ସୃଷ୍ଟିର୍ଭଵସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ ଚତୁର୍ମୁଖମୁଖାତ୍ତସ୍ଯ ସଂଶଯୋ ନଃ ପ୍ରଜାଯତେ

ତୁମେ ଚତୁର୍ମୁଖ ଦେବତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ପରମାତ୍ମା ଭବଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ବିବରଣା କରିଛ, କିନ୍ତୁ ଏଥିରେ ଆମେ ଏକ ସନ୍ଦେହ ରଖିଛୁ।

ଦେଵଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵିରୂପାକ୍ଷୋ ଦୀପ୍ତଶ୍ଶୂଲଧରୋ ହରଃ କାଲାତ୍ମା ଭଗଵାନ୍ ରୁଦ୍ରଃ କପର୍ଦୀ ନୀଲଲୋହିତଃ

ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ବିରୂପାକ୍ଷ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ହର, କାଳର ସ୍ୱରୂପ, ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର, ଜଟାଧାରୀ, ନୀଳ ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ଅଛନ୍ତି।

ସବ୍ରହ୍ମକମିମଂ ଲୋକଂ ସଵିଷ୍ଣୁମପି ପାଵକମ୍ ଯଃ ସଂହରତି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଯୁଗାଂତେ ସମୁପସ୍ଥିତେ

ଯେ, ଯୁଗର ଶେଷ ଆସିଲେ, କ୍ରୋଧରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅଗ୍ନି ସହିତ ସଂହାର କରନ୍ତି।

ଯସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମା ଚ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ପ୍ରଣାମଂ କୁରୁତୋ ଭଯାତ୍ ଲୋକସଂକୋଚକସ୍ଯାସ୍ଯ ଯସ୍ଯ ତୌ ଵଶଵର୍ତିନୌ

ଯାହାଙ୍କ ଭୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ଯେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସଂକୁଚିତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଅଧୀନରେ ରହନ୍ତି।