ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଉଗ୍ରାଯୋଗ୍ରସ୍ଵରୂପାଯ ଯଜମାନାତ୍ମନେ ନମଃ ମହାଦେଵାଯ ସୋମାଯ ନମୋସ୍ତ୍ଵମୃତମୂର୍ତଯେ

ଉଗ୍ର ଓ ଉଗ୍ର ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିବା, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟର ଆତ୍ମା ଭାବେ ଥିବା, ମହାଦେବ, ସୋମ ଓ ଅମୃତ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।

ଏଵଂ ସ୍ତୁତ୍ଵା ମହାଦେଵଂ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ ପ୍ରାର୍ଥଯାମାସ ଵିଶ୍ଵେଶଂ ଗିରା ପ୍ରଣତିପୂର୍ଵଯା

ଏଭଳି ମହାଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବା ପରେ, ଲୋକମାନଙ୍କର ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ଭକ୍ତି ସହିତ କଥା କହିଲେ।

ଭଗଵନ୍ ଭୂତଭଵ୍ଯେଶ ମମ ପୁତ୍ର ମହେଶ୍ଵର ସୃଷ୍ଟିହେତୋସ୍ତ୍ଵମୁତ୍ପନ୍ନୋ ମମାଂଗେ ଽନଂଗନାଶନଃ

ହେ ଭଗବାନ, ଭୂତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ୍‌ର ସ୍ୱାମୀ, ମୋ ପୁଅ, ମହେଶ୍ୱର, ତୁମେ ସୃଷ୍ଟିର କାରଣରେ ମୋ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲ, ଅନଙ୍ଗକୁ ନଶ୍ୱନ କରିବା ପାଇଁ।

ତସ୍ମାନ୍ମହତି କାର୍ଯେସ୍ମିନ୍ ଵ୍ଯାପୃତସ୍ଯ ଜଗତ୍ପ୍ରଭୋ ସହାଯଂ କୁରୁ ସର୍ଵତ୍ର ସ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହସି ସ ପ୍ରଜାଃ

ଏହି ମହା କାର୍ଯ୍ୟରେ ମୁଁ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିବାବେଳେ, ହେ ଜଗତ୍‌ର ସ୍ୱାମୀ, ସମସ୍ତଠାରେ ମୋତେ ସହଯୋଗ କର, ଏହି ପ୍ରଜାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ।

ତେନୈଷାଂ ପାଵିତୋ ଦେଵୋ ରୁଦ୍ରସ୍ତ୍ରିପୁରମର୍ଦନଃ ବାଢମିତ୍ଯେଵ ତାଂ ଵାଣୀଂ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ଶଂକରଃ

ଏହା ଦ୍ୱାରା ତିନିଟି ପୁରୀ ଧ୍ୱଂସ କରିଥିବା ଦେବ ରୁଦ୍ର ପବିତ୍ର ହେଲେ; ଶଙ୍କର ଏହି କଥାକୁ 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କଲେ।

ତତସ୍ସ ଭଗଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ହୃଷ୍ଟଂ ତମଭିନଂଦ୍ଯ ଚ ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତେନାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତସ୍ତଥାନ୍ଯାଶ୍ଚାସୃଜତ୍ପ୍ରଜାଃ

ତାପରେ ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା ଖୁସି ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ମରୀଚିଭୃଗ୍ଵଂଗିରସଃ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଂ ପୁଲହଂ କ୍ରତୁମ୍ ଦକ୍ଷମତ୍ରିଂ ଵସିଷ୍ଠଂ ଚ ସୋ ଽସୃଜନ୍ମନସୈଵ ଚ ପୁରସ୍ତାଦସୃଜଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ଧର୍ମଂ ସଂକଲ୍ପମେଵ ଚ

ମରୀଚି, ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରା, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ଦକ୍ଷ, ଅତ୍ରି ଓ ବଶିଷ୍ଠ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ମନରୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏହାଠାରୁ ପୂର୍ବରୁ ଧର୍ମ ଓ ସଂକଳ୍ପକୁ ମଧ୍ୟ ତିଅଁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ।

ଇତ୍ଯେତେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁତ୍ରା ଦ୍ଵାଦଶାଦୌ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ ସହ ରୁଦ୍ରେଣ ସଂଭୂତାଃ ପୁରାଣା ଗୃହମେଧିନଃ

ଏହିପରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ପୁଅ ସହିତ ରୁଦ୍ର, ପୁରାତନ ଗୃହସ୍ଥ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ତେଷାଂ ଦ୍ଵାଦଶ ଵଂଶାଃ ସ୍ଯୁର୍ଦିଵ୍ଯା ଦେଵଗଣାନ୍ଵିତାଃ ପ୍ରଜାଵନ୍ତଃ କ୍ରିଯାଵନ୍ତୋ ମହର୍ଷିଭିରଲଂକୃତାଃ

ଏମାନଙ୍କଠାରୁ ଦ୍ୱାଦଶ ବଂଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଦିବ୍ୟ, ପ୍ରଜା ଓ କ୍ରିୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମହାଋଷିମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଅଲଙ୍କୃତ।

ଅଥ ଦେଵାସୁରପିତ୍ଃନ୍ ମନୁଷ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ ସହ ରୁଦ୍ରେଣ ସିସୃକ୍ଷୁରଂଭସ୍ଯେତାନି ଵୈ ଵିଧିଃ

ତାପରେ ଦେବତା, ଅସୁର, ପିତୃ ଓ ମନୁଷ୍ୟ—ଏହି ଚାରି ପ୍ରକାର ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ରୁଦ୍ର ସହିତ ଚେଷ୍ଟା କରାଗଲା, ଏହି ବିଧି ଜଳରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହେଲା।

ସ ସୃଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥଂ ସମାଧାଯ ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମାନମଯୂଯୁଜତ୍ ମୁଖାଦଜନଯଦ୍ଦେଵାନ୍ ପିତ୍ଃଂଶ୍ଚୈଵୋପପକ୍ଷତଃ

ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଲାଗିଲେ; ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ କ୍ରମରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ଜଘନାଦସୁରାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ପ୍ରଜନାଦପି ମାନୁଷାନ୍ ଅଵସ୍କରେ କ୍ଷୁଧାଵିଷ୍ଟା ରାକ୍ଷସାସ୍ତସ୍ଯ ଜଜ୍ଞିରେ

ତାଙ୍କର ଜଘନ୍ନ ଭାଗରୁ ସମସ୍ତ ଅସୁର ଓ ନିମ୍ନ ଭାଗରୁ ମନୁଷ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶରୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଭୋକ ଥିଲା, ସେଠାରୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ପୁତ୍ରାସ୍ତମୋରଜଃପ୍ରାଯା ବଲିନସ୍ତେ ନିଶାଚରାଃ ସର୍ପା ଯକ୍ଷାସ୍ତଥା ଭୂତା ଗଂଧର୍ଵାଃ ସଂପ୍ରଜଜ୍ଞିରେ

ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଅଧିକାଂଶ ତମୋ ଓ ରଜୋ ଗୁଣର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା, ସାପ, ଯକ୍ଷ, ଭୂତ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ଵଯାଂସି ପକ୍ଷତଃ ସୃଷ୍ଟାଃ ପକ୍ଷିଣୋ ଵକ୍ଷସୋ ଽସୃଜତ୍ ମୁଖତୋଜାଂସ୍ତଥା ପାର୍ଶ୍ଵାଦୁରଗାଂଶ୍ଚ ଵିନିର୍ମମେ

ତାଙ୍କର ପାଖ ଉପରୁ ପକ୍ଷୀମାନେ, ଛାତିରୁ ଡେଣା ଥିବା ପକ୍ଷୀ, ଏବଂ ପାଶ୍ୱ ଭାଗରୁ ସାପମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଚାଶ୍ଵାନ୍ସମାତଂଗାନ୍ ଶରଭାନ୍ ଗଵଯାନ୍ ମୃଗାନ୍

ତାଙ୍କର ପାଦରୁ ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ଶରଭ, ବନ୍ୟ ଗାଈ ଓ ମୃଗମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ଔଷଧ୍ଯଃ ଫଲମୂଲାନି ରୋମଭ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ଜଜ୍ଞିରେ ଗାଯତ୍ରୀଂ ଚ ଋଚଂ ଚୈଵ ତ୍ରିଵୃତ୍ସାମ ରଥଂତରମ୍

ତାଙ୍କର ରୋମରୁ ଔଷଧି, ଫଳ ଓ ମୂଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଗାୟତ୍ରୀ, ଋକ୍, ତିନିପ୍ରକାର ସାମ ଓ ରଥନ୍ତର ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲା।

ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମଂ ଚ ଯଜ୍ଞାନାଂ ନିର୍ମମେ ପ୍ରଥମାନ୍ମୁଖାତ୍ ଯଜୂଂଷି ତ୍ରୈଷ୍ଟୁଭଂ ଛଂଦଃସ୍ତୋମଂ ପଞ୍ଚଦଶଂ ତଥା

ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ପ୍ରଥମେ ଯଜ୍ଞମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯଜୁର୍ବେଦ, ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ଛନ୍ଦ ଓ ପନ୍ଦର ଅଂଶର ଷ୍ଟୋମ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ବୃହତ୍ସାମ ତଥୋକ୍ଥଂ ଚ ଦକ୍ଷିଣାଦସୃଜନ୍ମୁଖାତ୍ ସାମାନି ଜଗତୀଛଂଦଃ ସ୍ତୋମଂ ସପ୍ତଦଶଂ ତଥା

ତାଙ୍କର ମୁଁହରୁ ବୃହତ୍ସାମ, ଉକ୍ଥ, ସାମଗାନ, ଜଗତୀ ଛନ୍ଦ ଓ ସପ୍ତଦଶ ଷ୍ଟୋମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ଵୈରୂପ୍ଯମତିରାତ୍ରଂ ଚ ପଶ୍ଚିମାଦସୃଜନ୍ ମୁଖାତ୍ ଏକଵିଂଶମଥର୍ଵାଣମାପ୍ତୋର୍ଯାମାଣମେଵ ଚ

ତାଙ୍କର ପଶ୍ଚିମ ମୁଁହରୁ ବୈରୂପ୍ୟ, ଅତିରାତ୍ର, ଏକୋବିଂଶତି ଅଥର୍ବ ଓ ଆପ୍ତୋର୍ୟାମ ଯଜ୍ଞ ଜନ୍ମ ନେଲା।

ଅନୁଷ୍ଟୁଭଂ ସ ଵୈରାଜମୁତ୍ତରାଦସୃଜନ୍ମୁଖାତ୍ ଉଚ୍ଚାଵଚାନି ଭୂତାନି ଗାତ୍ରେଭ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ଜଜ୍ଞିରେ

ତାଙ୍କର ଉତ୍ତର ମୁଁହରୁ ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ଓ ବୈରାଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗଠୁ ବିଭିନ୍ନ ରୂପର ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଯକ୍ଷାଃ ପିଶାଚା ଗଂଧର୍ଵାସ୍ତଥୈଵାପ୍ସରସାଂ ଗଣାଃ ନରକିନ୍ନରରକ୍ଷାଂସି ଵଯଃପଶୁମୃଗୋରଗାଃ

ଯକ୍ଷ, ପିଶାଚ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରାମାନେ, ମଣିଷ, କିନ୍ନର, ରାକ୍ଷସ, ପକ୍ଷୀ, ପଶୁ ଓ ସର୍ପମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଅଵ୍ଯଯଂ ଚୈଵ ଯଦିଦଂ ସ୍ଥାଣୁସ୍ଥାଵରଜଂଗମମ୍ ତେଷାଂ ଵୈ ଯାନି କର୍ମାଣି ପ୍ରାକ୍ସୃଷ୍ଟାନି ପ୍ରପେଦିରେ

ଅବିନାଶୀ, ଅଚଳ ଓ ଚଳନଶୀଳ ସମସ୍ତ ଯାହାକୁ ସ୍ଥାଣୁ କୁହାଯାଏ, ସେମାନଙ୍କର ପୂର୍ବରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।

ତାନ୍ଯେଵ ତେ ପ୍ରପଦ୍ଯଂତେ ସୃଜ୍ଯମାନାଃ ପୁନଃ ପୁନଃ ହିଂସ୍ରାହିଂସ୍ରେ ମୃଦୁକ୍ରୂରେ ଧର୍ମାଧର୍ମାଵୃତାନୃତେ

ସେହି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପୁନିପୁନି ନେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ କେବେ ହିଂସ୍ର, କେବେ ଅହିଂସ୍ର, କେବେ ମୃଦୁ, କେବେ କଠୋର, ଧର୍ମ ଅଧର୍ମ, ସତ୍ୟ ଅସତ୍ୟ ଭାବରେ ରହେ।

ତଦ୍ଭାଵିତାଃ ପ୍ରପଦ୍ଯଂତେ ତସ୍ମାତ୍ତତ୍ତସ୍ଯ ରୋଚତେ ମହାଭୂତେଷୁ ନାନାତ୍ଵମିଂଦ୍ରିଯାର୍ଥେଷୁ ମୁକ୍ତିଷୁ

ସେହି କାର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ଭାବ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି; ଏହିପରି ମହାଭୂତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମୁକ୍ତିରେ ବିଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ।

ଵିନିଯୋଗଂ ଚ ଭୂତାନାଂ ଧାତୈଵ ଵ୍ଯଦଧତ୍ସ୍ଵଯମ୍ ନାମ ରୂପଂ ଚ ଭୂତାନାଂ ପ୍ରାକୃତାନାଂ ପ୍ରପଞ୍ଚନମ୍

ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ନିଜେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ, ନାମ ଓ ରୂପ, ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ବସ୍ତୁମାନଙ୍କର ପ୍ରକାଶ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ।

ଵେଦଶବ୍ଦେଭ୍ଯ ଏଵାଦୌ ନିର୍ମମେ ଽସୌ ପିତାମହଃ ଆର୍ଷାଣି ଚୈଵ ନାମାନି ଯାଶ୍ଚ ଵେଦେଷୁ ଵୃତ୍ତଯଃ

ଆରମ୍ଭରେ ପିତାମହ ବେଦର ଶବ୍ଦରୁ ଋଷିମାନଙ୍କର ନାମ ଓ ବେଦରେ ଥିବା ବ୍ୟବହାର ତିଆରି କଲେ।

ଶର୍ଵର୍ଯଂତେ ପ୍ରସୂତାନାଂ ତାନ୍ଯେଵୈଭ୍ଯୋ ଦଦାଵଜଃ ଯଥର୍ତାଵୃତୁଲିଂଗାନି ନାନାରୂପାଣି ପର୍ଯଯେ

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗର ଶେଷରେ, ତିନି ସେମାନଙ୍କୁ ପୂର୍ବବତ୍ ଏହି ରୂପ ଓ ଚିହ୍ନ, ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିରେ ଦେଇଥିଲେ।

ଦୃଶ୍ଯଂତେ ତାନି ତାନ୍ଯେଵ ତଥା ଭାଵା ଯୁଗାଦିଷୁ ଇତ୍ଯେଷ କରଣୋଦ୍ଭୂତୋ ଲୋକସର୍ଗସ୍ସ୍ଵଯଂଭୁଵଃ

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ ସେଇ ରୂପ ଓ ଭାବଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ; ଏଭଳି ଭାବେ ସୃଷ୍ଟିର କ୍ରମ ନିଜେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ମହଦାଦ୍ଯୋଵିଶେଷାଂତୋ ଵିକାରଃ ପ୍ରକୃତେଃ ସ୍ଵଯମ୍ ଚଂଦ୍ରସୂର୍ଯପ୍ରଭାଜୁଷ୍ଟୋ ଗ୍ରହନକ୍ଷତ୍ରମଂଡିତଃ

ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରକୃତିର ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଓ ଗ୍ରହ ନକ୍ଷତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା।