ଶିଵପୁରାଣମ୍

ମାଭୈର୍ମାଭୈର୍ମହାଭାଗ ଵିରିଂଚ ଜଗତାଂ ଗୁରୋ ମଯା ତେ ପ୍ରାଣିତାଃ ପ୍ରାଣାଃ ସୁଖମୁତ୍ତିଷ୍ଠ ସୁଵ୍ରତ

ଭୟ କରନି, ଭୟ କରନି, ମହାଭାଗ, ବିରିଞ୍ଚି, ଜଗତର ଗୁରୁ; ମୁଁ ତୋ ପ୍ରାଣକୁ ଫେରାଇଦେଇଛି—ସୁଖରେ ଉଠ, ଶୁଭବ୍ରତ।

ସ୍ଵପ୍ନାନୁଭୂତମିଵ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ ମନୋହରମ୍ ହରଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଶନକୈର୍ନେତ୍ରୈଃ ଫୁଲ୍ଲାମ୍ବୁଜପ୍ରଭୈଃ

ସେ ମନୋହର କଥା ଶୁଣି, ସ୍ବପ୍ନରେ ଅନୁଭବ କରିଥିବା ପରି, ବ୍ରହ୍ମା ଶନେଶନେ ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମପରି ଆଖିରେ ହରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

ତଥା ପ୍ରତ୍ଯାଗତପ୍ରାଣଃ ସ୍ନିଗ୍ଧଗମ୍ଭୀରଯା ଗିରା ଉଵାଚ ଵଚନଂ ବ୍ରହ୍ମା ତମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ

ଏଭଳି ପ୍ରାଣ ଫେରିଆସିଲାପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ହସ୍ତ ଜୋଡି ମୃଦୁ ଓ ଗଭୀର କଣ୍ଠରେ ସେ ଠାରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।

ତ୍ଵଂ ହି ଦର୍ଶନମାତ୍ରେଣ ଚାନନ୍ଦଯସି ମେ ମନଃ କୋ ଭଵାନ୍ ଵିଶ୍ଵମୂର୍ତ୍ଯା ଵା ସ୍ଥିତ ଏକାଦଶାତ୍ମକଃ

ତୁମେ ମାତ୍ର ଦର୍ଶନରେ ମୋ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛ; ଏକାଦଶ ରୂପରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଭାବରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇଥିବା, ତୁମେ କିଏ?

ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵ୍ଯାଜହାର ମହେଶ୍ଵରଃ ସ୍ପୃଶନ୍ କାରାଭ୍ଯାଂ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ସୁସୁଖାଭ୍ଯାଂ ସୁରେଶ୍ଵରଃ

ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ଦେବମାନଙ୍କ ନାଥ ମହେଶ୍ୱର, ମୃଦୁ ହାତରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଛୁଇଁ, କଥା କହିଲେ।

ମାଂ ଵିଦ୍ଧି ପରମାତ୍ମାନଂ ତଵ ପୁତ୍ରତ୍ଵମାଗତମ୍ ଏତେ ଚୈକାଦଶ ରୁଦ୍ରାସ୍ତ୍ଵାଂ ସୁରକ୍ଷିତୁମାଗତାଃ

ମୋତେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଜାଣ, ଯିଏ ତୋର ପୁଅ ଭାବେ ଆସିଛି; ଏହି ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ରମାନେ ତୋ ପାଳନ ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି।

ତସ୍ମାତ୍ତୀଵ୍ରାମିମାମ୍ମୂର୍ଛାଂ ଵିଧୂଯ ମଦନୁଗ୍ରହାତ୍ ପ୍ରବୁଦ୍ଧସ୍ଵ ଯଥାପୂର୍ଵଂ ପ୍ରଜା ଵୈ ସ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହସି

ତେଣୁ, ମୋ କୃପାରେ ଏହି ତୀବ୍ର ଅଚେତନତାକୁ ଛାଡ଼ି, ପୂର୍ବବତ୍ ଜାଗ୍ରତ ହେଅ; ତୁମେ ପୁଣିଥରେ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଉଚିତ।

ଏଵଂ ଭଗଵତା ପ୍ରୋକ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରୀତମନା ହ୍ଯଭୂତ୍ ନାନାଷ୍ଟକେନ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ତୁଷ୍ଟାଵ ପରମେଶ୍ଵରମ୍

ଏଭଳି ଭଗବାନଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ବ୍ରହ୍ମା ମନରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ସେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆତ୍ମା, ବିଭିନ୍ନ ଅଷ୍ଟକ ଶ୍ଲୋକରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

ନମସ୍ତେ ଭଗଵନ୍ ରୁଦ୍ର ଭାସ୍କରାମିତତେଜସେ ନମୋ ଭଵାଯ ଦେଵାଯ ରସାଯାମ୍ବୁମଯାତ୍ମନେ ଶର୍ଵାଯ କ୍ଷିତିରୂପାଯ ନନ୍ଦୀସୁରଭଯେ ନମଃ

ନମସ୍କାର ହେ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟପରି ତେଜସ୍ବୀ; ଭବ ଦେବ, ଯାହାଙ୍କ ମୂଳ ଜଳ ଓ ରସ, ଶର୍ବ, ଭୂମିର ରୂପ ଓ ନନ୍ଦୀ, ସୁରଭିଙ୍କୁ ମୁଁ ଶିର ନମାଏ।

ଈଶାଯ ଵସଵେ ତୁଭ୍ଯଂ ନମସ୍ସ୍ପର୍ଶମଯାତ୍ମନେ ପଶୂନାଂ ପତଯେ ଚୈଵ ପାଵକାଯାତିତେଜସେ ଭୀମାଯ ଵ୍ଯୋମରୂପାଯ ଶବ୍ଦମାତ୍ରାଯ ତେ ନମଃ

ହେ ଈଶ୍ୱର, ହେ ବସବ, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶରୂପ ଆତ୍ମାକୁ ମୋର ନମସ୍କାର। ପଶୁମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ, ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ ଅଗ୍ନି, ଭୟଙ୍କର, ଆକାଶର ଆକୃତି ଓ ଶବ୍ଦରୂପ, ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ।

ଉଗ୍ରାଯୋଗ୍ରସ୍ଵରୂପାଯ ଯଜମାନାତ୍ମନେ ନମଃ ମହାଦେଵାଯ ସୋମାଯ ନମୋସ୍ତ୍ଵମୃତମୂର୍ତଯେ

ଉଗ୍ର ଓ ଉଗ୍ର ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିବା, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟର ଆତ୍ମା ଭାବେ ଥିବା, ମହାଦେବ, ସୋମ ଓ ଅମୃତ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।

ଏଵଂ ସ୍ତୁତ୍ଵା ମହାଦେଵଂ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ ପ୍ରାର୍ଥଯାମାସ ଵିଶ୍ଵେଶଂ ଗିରା ପ୍ରଣତିପୂର୍ଵଯା

ଏଭଳି ମହାଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବା ପରେ, ଲୋକମାନଙ୍କର ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ଭକ୍ତି ସହିତ କଥା କହିଲେ।

ଭଗଵନ୍ ଭୂତଭଵ୍ଯେଶ ମମ ପୁତ୍ର ମହେଶ୍ଵର ସୃଷ୍ଟିହେତୋସ୍ତ୍ଵମୁତ୍ପନ୍ନୋ ମମାଂଗେ ଽନଂଗନାଶନଃ

ହେ ଭଗବାନ, ଭୂତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ୍‌ର ସ୍ୱାମୀ, ମୋ ପୁଅ, ମହେଶ୍ୱର, ତୁମେ ସୃଷ୍ଟିର କାରଣରେ ମୋ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲ, ଅନଙ୍ଗକୁ ନଶ୍ୱନ କରିବା ପାଇଁ।

ତସ୍ମାନ୍ମହତି କାର୍ଯେସ୍ମିନ୍ ଵ୍ଯାପୃତସ୍ଯ ଜଗତ୍ପ୍ରଭୋ ସହାଯଂ କୁରୁ ସର୍ଵତ୍ର ସ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହସି ସ ପ୍ରଜାଃ

ଏହି ମହା କାର୍ଯ୍ୟରେ ମୁଁ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିବାବେଳେ, ହେ ଜଗତ୍‌ର ସ୍ୱାମୀ, ସମସ୍ତଠାରେ ମୋତେ ସହଯୋଗ କର, ଏହି ପ୍ରଜାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ।

ତେନୈଷାଂ ପାଵିତୋ ଦେଵୋ ରୁଦ୍ରସ୍ତ୍ରିପୁରମର୍ଦନଃ ବାଢମିତ୍ଯେଵ ତାଂ ଵାଣୀଂ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ଶଂକରଃ

ଏହା ଦ୍ୱାରା ତିନିଟି ପୁରୀ ଧ୍ୱଂସ କରିଥିବା ଦେବ ରୁଦ୍ର ପବିତ୍ର ହେଲେ; ଶଙ୍କର ଏହି କଥାକୁ 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କଲେ।

ତତସ୍ସ ଭଗଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ହୃଷ୍ଟଂ ତମଭିନଂଦ୍ଯ ଚ ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତେନାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତସ୍ତଥାନ୍ଯାଶ୍ଚାସୃଜତ୍ପ୍ରଜାଃ

ତାପରେ ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା ଖୁସି ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ମରୀଚିଭୃଗ୍ଵଂଗିରସଃ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଂ ପୁଲହଂ କ୍ରତୁମ୍ ଦକ୍ଷମତ୍ରିଂ ଵସିଷ୍ଠଂ ଚ ସୋ ଽସୃଜନ୍ମନସୈଵ ଚ ପୁରସ୍ତାଦସୃଜଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ଧର୍ମଂ ସଂକଲ୍ପମେଵ ଚ

ମରୀଚି, ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରା, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ଦକ୍ଷ, ଅତ୍ରି ଓ ବଶିଷ୍ଠ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ମନରୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏହାଠାରୁ ପୂର୍ବରୁ ଧର୍ମ ଓ ସଂକଳ୍ପକୁ ମଧ୍ୟ ତିଅଁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ।

ଇତ୍ଯେତେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁତ୍ରା ଦ୍ଵାଦଶାଦୌ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ ସହ ରୁଦ୍ରେଣ ସଂଭୂତାଃ ପୁରାଣା ଗୃହମେଧିନଃ

ଏହିପରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ପୁଅ ସହିତ ରୁଦ୍ର, ପୁରାତନ ଗୃହସ୍ଥ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ତେଷାଂ ଦ୍ଵାଦଶ ଵଂଶାଃ ସ୍ଯୁର୍ଦିଵ୍ଯା ଦେଵଗଣାନ୍ଵିତାଃ ପ୍ରଜାଵନ୍ତଃ କ୍ରିଯାଵନ୍ତୋ ମହର୍ଷିଭିରଲଂକୃତାଃ

ଏମାନଙ୍କଠାରୁ ଦ୍ୱାଦଶ ବଂଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଦିବ୍ୟ, ପ୍ରଜା ଓ କ୍ରିୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମହାଋଷିମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଅଲଙ୍କୃତ।

ଅଥ ଦେଵାସୁରପିତ୍ଃନ୍ ମନୁଷ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ ସହ ରୁଦ୍ରେଣ ସିସୃକ୍ଷୁରଂଭସ୍ଯେତାନି ଵୈ ଵିଧିଃ

ତାପରେ ଦେବତା, ଅସୁର, ପିତୃ ଓ ମନୁଷ୍ୟ—ଏହି ଚାରି ପ୍ରକାର ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ରୁଦ୍ର ସହିତ ଚେଷ୍ଟା କରାଗଲା, ଏହି ବିଧି ଜଳରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହେଲା।

ସ ସୃଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥଂ ସମାଧାଯ ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମାନମଯୂଯୁଜତ୍ ମୁଖାଦଜନଯଦ୍ଦେଵାନ୍ ପିତ୍ଃଂଶ୍ଚୈଵୋପପକ୍ଷତଃ

ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଲାଗିଲେ; ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ କ୍ରମରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ଜଘନାଦସୁରାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ପ୍ରଜନାଦପି ମାନୁଷାନ୍ ଅଵସ୍କରେ କ୍ଷୁଧାଵିଷ୍ଟା ରାକ୍ଷସାସ୍ତସ୍ଯ ଜଜ୍ଞିରେ

ତାଙ୍କର ଜଘନ୍ନ ଭାଗରୁ ସମସ୍ତ ଅସୁର ଓ ନିମ୍ନ ଭାଗରୁ ମନୁଷ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶରୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଭୋକ ଥିଲା, ସେଠାରୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ପୁତ୍ରାସ୍ତମୋରଜଃପ୍ରାଯା ବଲିନସ୍ତେ ନିଶାଚରାଃ ସର୍ପା ଯକ୍ଷାସ୍ତଥା ଭୂତା ଗଂଧର୍ଵାଃ ସଂପ୍ରଜଜ୍ଞିରେ

ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଅଧିକାଂଶ ତମୋ ଓ ରଜୋ ଗୁଣର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା, ସାପ, ଯକ୍ଷ, ଭୂତ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ଵଯାଂସି ପକ୍ଷତଃ ସୃଷ୍ଟାଃ ପକ୍ଷିଣୋ ଵକ୍ଷସୋ ଽସୃଜତ୍ ମୁଖତୋଜାଂସ୍ତଥା ପାର୍ଶ୍ଵାଦୁରଗାଂଶ୍ଚ ଵିନିର୍ମମେ

ତାଙ୍କର ପାଖ ଉପରୁ ପକ୍ଷୀମାନେ, ଛାତିରୁ ଡେଣା ଥିବା ପକ୍ଷୀ, ଏବଂ ପାଶ୍ୱ ଭାଗରୁ ସାପମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଚାଶ୍ଵାନ୍ସମାତଂଗାନ୍ ଶରଭାନ୍ ଗଵଯାନ୍ ମୃଗାନ୍

ତାଙ୍କର ପାଦରୁ ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ଶରଭ, ବନ୍ୟ ଗାଈ ଓ ମୃଗମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ଔଷଧ୍ଯଃ ଫଲମୂଲାନି ରୋମଭ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ଜଜ୍ଞିରେ ଗାଯତ୍ରୀଂ ଚ ଋଚଂ ଚୈଵ ତ୍ରିଵୃତ୍ସାମ ରଥଂତରମ୍

ତାଙ୍କର ରୋମରୁ ଔଷଧି, ଫଳ ଓ ମୂଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଗାୟତ୍ରୀ, ଋକ୍, ତିନିପ୍ରକାର ସାମ ଓ ରଥନ୍ତର ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲା।

ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମଂ ଚ ଯଜ୍ଞାନାଂ ନିର୍ମମେ ପ୍ରଥମାନ୍ମୁଖାତ୍ ଯଜୂଂଷି ତ୍ରୈଷ୍ଟୁଭଂ ଛଂଦଃସ୍ତୋମଂ ପଞ୍ଚଦଶଂ ତଥା

ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ପ୍ରଥମେ ଯଜ୍ଞମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯଜୁର୍ବେଦ, ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ଛନ୍ଦ ଓ ପନ୍ଦର ଅଂଶର ଷ୍ଟୋମ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ବୃହତ୍ସାମ ତଥୋକ୍ଥଂ ଚ ଦକ୍ଷିଣାଦସୃଜନ୍ମୁଖାତ୍ ସାମାନି ଜଗତୀଛଂଦଃ ସ୍ତୋମଂ ସପ୍ତଦଶଂ ତଥା

ତାଙ୍କର ମୁଁହରୁ ବୃହତ୍ସାମ, ଉକ୍ଥ, ସାମଗାନ, ଜଗତୀ ଛନ୍ଦ ଓ ସପ୍ତଦଶ ଷ୍ଟୋମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ଵୈରୂପ୍ଯମତିରାତ୍ରଂ ଚ ପଶ୍ଚିମାଦସୃଜନ୍ ମୁଖାତ୍ ଏକଵିଂଶମଥର୍ଵାଣମାପ୍ତୋର୍ଯାମାଣମେଵ ଚ

ତାଙ୍କର ପଶ୍ଚିମ ମୁଁହରୁ ବୈରୂପ୍ୟ, ଅତିରାତ୍ର, ଏକୋବିଂଶତି ଅଥର୍ବ ଓ ଆପ୍ତୋର୍ୟାମ ଯଜ୍ଞ ଜନ୍ମ ନେଲା।