ଶିଵପୁରାଣମ୍

ତତୋ ଦୀର୍ଘେଣ କାଲେନ ଦୁଃଖାତ୍କ୍ରୋଧୋ ଵ୍ଯଜାଯତ କ୍ରୋଧାଵିଷ୍ଟସ୍ଯ ନେତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ପ୍ରାପତନ୍ନଶ୍ରୁବିନ୍ଦଵଃ

ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଦୁଃଖରୁ କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; କ୍ରୋଧରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ଚକୁରୁ ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁ ପଡିଲା।

ତତସ୍ତେଭ୍ଯୋ ଽଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁଭ୍ଯୋ ଭୂତାଃ ପ୍ରେତାସ୍ତଦାଭଵନ୍ ସର୍ଵାଂସ୍ତାନଶ୍ରୁଜାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମାନମନିଂଦତ

ତାପରେ ସେ ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁମାନେରୁ ପ୍ରେତ ନାମକ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ସେ ଅଶ୍ରୁରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ପ୍ରତି ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।

ତସ୍ଯ ତୀଵ୍ରା ଽଭଵନ୍ମୂର୍ଛା କ୍ରୋଧାମର୍ଷସମୁଦ୍ଭଵା ମୂର୍ଛିତସ୍ତୁ ଜହୌ ପ୍ରାଣାନ୍କ୍ରୋଧାଵିଷ୍ଟଃ ପ୍ରଜାପତିଃ

ତାହାରୁ କ୍ରୋଧ ଓ ରିଷ୍ୟାରୁ ତୀବ୍ର ଅଚେତନତା ଆସିଲା; କ୍ରୋଧରେ ଆବେଶିତ ପ୍ରଜାପତି ଅଚେତନ ହୋଇ ପ୍ରାଣ ଛାଡିଦେଲେ।

ତତଃ ପ୍ରାଣେଶ୍ଵରୋ ରୁଦ୍ରୋ ଭଗଵାନ୍ନୀଲଲୋହିତଃ ପ୍ରସାଦମତୁଲଂ କର୍ତୁଂ ପ୍ରାଦୁରାସୀତ୍ପ୍ରଭୋର୍ମୁଖାତ୍

ତାପରେ ପ୍ରାଣଙ୍କର ନାଥ, ନୀଳ ଓ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର, ସର୍ବୋଚ୍ଚଙ୍କ ମୁଖରୁ ଅପୂର୍ବ କୃପା ଦେବା ପାଇଁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

ଦଶଧା ଚୈକଧା ଚକ୍ରେ ସ୍ଵାତ୍ମାନଂ ପ୍ରଭୁରୀଶ୍ଵରଃ ତେ ତେନୋକ୍ତା ମହାତ୍ମାନୋ ଦଶଧା ଚୈକଧା କୃତାଃ

ପ୍ରଭୁ ନିଜକୁ ଦଶ ଭାଗରେ ଓ ଏକ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କଲେ; ସେ ମହାତ୍ମାମାନେକୁ ଏଭଳି ଦଶ ଓ ଏକ ଭାବରେ ତିଆରି କରି ସେ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।

ଯୂଯଂ ସୃଷ୍ଟା ମଯା ଵତ୍ସା ଲୋକାନୁଗ୍ରହକାରଣାତ୍ ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ସ୍ଥାପନାଯ ହିତାଯ ଚ

ମୁଁ ତୁମମାନେକୁ, ପ୍ରିୟ ପୁଅମାନେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି; ତେଣୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସ୍ଥିତି ଓ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ—

ପ୍ରଜାସନ୍ତାନହେତୋଶ୍ଚ ପ୍ରଯତଧ୍ଵମତନ୍ଦ୍ରିତାଃ ଏଵମୁକ୍ତାଶ୍ଚ ରୁରୁଦୁର୍ଦୁଦ୍ରୁଵୁଶ୍ଚ ସମନ୍ତତଃ

ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ବଢ଼ିବା ପାଇଁ ଅଳସ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଚେଷ୍ଟା କର; ଏଭଳି କହିବା ପରେ ସେମାନେ କାନ୍ଦିଲେ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ।

ରୋଦନାଦ୍ଦ୍ରାଵଣାଚ୍ଚୈଵ ତେ ରୁଦ୍ରା ନାମତଃ ସ୍ମୃତାଃ ଯେ ରୁଦ୍ରାସ୍ତେ ଖଲୁ ପ୍ରାଣା ଯେ ପ୍ରାଣାସ୍ତେ ମହାତ୍ମକାଃ

ସେମାନେ କାନ୍ଦିବା ଓ ପଳାଇବାରୁ 'ରୁଦ୍ର' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ; ଏହି ରୁଦ୍ରମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରାଣ, ଏହି ପ୍ରାଣମାନେ ମହାତ୍ମା।

ତତୋ ମୃତସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ ଘୃଣୀ ଦଦୌ ପୁନଃ ପ୍ରାଣାନ୍ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରୋ ମହେଶ୍ଵରଃ

ତାପରେ, ମୃତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତାଙ୍କୁ, ଦୟାଳୁ ମହେଶ୍ୱର, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁଅ, ପୁଣିଥରେ ପ୍ରାଣ ଫେରାଇଦେଲେ।

ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵଦନୋ ରୁଦ୍ରଃ ପ୍ରାଣପ୍ରତ୍ଯାଗମାଦ୍ଵିଭୋଃ ଅଭ୍ଯଭାଷତ ଵିଶ୍ଵେଶୋ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ପରମଂ ଵଚଃ

ପ୍ରାଣ ଫେରିଆସିବାରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ମୁହଁ ଆନନ୍ଦରେ ଖିଳିଉଠିଲା; ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ କଥା କହିଲେ।

ମାଭୈର୍ମାଭୈର୍ମହାଭାଗ ଵିରିଂଚ ଜଗତାଂ ଗୁରୋ ମଯା ତେ ପ୍ରାଣିତାଃ ପ୍ରାଣାଃ ସୁଖମୁତ୍ତିଷ୍ଠ ସୁଵ୍ରତ

ଭୟ କରନି, ଭୟ କରନି, ମହାଭାଗ, ବିରିଞ୍ଚି, ଜଗତର ଗୁରୁ; ମୁଁ ତୋ ପ୍ରାଣକୁ ଫେରାଇଦେଇଛି—ସୁଖରେ ଉଠ, ଶୁଭବ୍ରତ।

ସ୍ଵପ୍ନାନୁଭୂତମିଵ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ ମନୋହରମ୍ ହରଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଶନକୈର୍ନେତ୍ରୈଃ ଫୁଲ୍ଲାମ୍ବୁଜପ୍ରଭୈଃ

ସେ ମନୋହର କଥା ଶୁଣି, ସ୍ବପ୍ନରେ ଅନୁଭବ କରିଥିବା ପରି, ବ୍ରହ୍ମା ଶନେଶନେ ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମପରି ଆଖିରେ ହରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

ତଥା ପ୍ରତ୍ଯାଗତପ୍ରାଣଃ ସ୍ନିଗ୍ଧଗମ୍ଭୀରଯା ଗିରା ଉଵାଚ ଵଚନଂ ବ୍ରହ୍ମା ତମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ

ଏଭଳି ପ୍ରାଣ ଫେରିଆସିଲାପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ହସ୍ତ ଜୋଡି ମୃଦୁ ଓ ଗଭୀର କଣ୍ଠରେ ସେ ଠାରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।

ତ୍ଵଂ ହି ଦର୍ଶନମାତ୍ରେଣ ଚାନନ୍ଦଯସି ମେ ମନଃ କୋ ଭଵାନ୍ ଵିଶ୍ଵମୂର୍ତ୍ଯା ଵା ସ୍ଥିତ ଏକାଦଶାତ୍ମକଃ

ତୁମେ ମାତ୍ର ଦର୍ଶନରେ ମୋ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛ; ଏକାଦଶ ରୂପରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଭାବରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇଥିବା, ତୁମେ କିଏ?

ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵ୍ଯାଜହାର ମହେଶ୍ଵରଃ ସ୍ପୃଶନ୍ କାରାଭ୍ଯାଂ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ସୁସୁଖାଭ୍ଯାଂ ସୁରେଶ୍ଵରଃ

ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ଦେବମାନଙ୍କ ନାଥ ମହେଶ୍ୱର, ମୃଦୁ ହାତରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଛୁଇଁ, କଥା କହିଲେ।

ମାଂ ଵିଦ୍ଧି ପରମାତ୍ମାନଂ ତଵ ପୁତ୍ରତ୍ଵମାଗତମ୍ ଏତେ ଚୈକାଦଶ ରୁଦ୍ରାସ୍ତ୍ଵାଂ ସୁରକ୍ଷିତୁମାଗତାଃ

ମୋତେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଜାଣ, ଯିଏ ତୋର ପୁଅ ଭାବେ ଆସିଛି; ଏହି ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ରମାନେ ତୋ ପାଳନ ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି।

ତସ୍ମାତ୍ତୀଵ୍ରାମିମାମ୍ମୂର୍ଛାଂ ଵିଧୂଯ ମଦନୁଗ୍ରହାତ୍ ପ୍ରବୁଦ୍ଧସ୍ଵ ଯଥାପୂର୍ଵଂ ପ୍ରଜା ଵୈ ସ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହସି

ତେଣୁ, ମୋ କୃପାରେ ଏହି ତୀବ୍ର ଅଚେତନତାକୁ ଛାଡ଼ି, ପୂର୍ବବତ୍ ଜାଗ୍ରତ ହେଅ; ତୁମେ ପୁଣିଥରେ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଉଚିତ।

ଏଵଂ ଭଗଵତା ପ୍ରୋକ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରୀତମନା ହ୍ଯଭୂତ୍ ନାନାଷ୍ଟକେନ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ତୁଷ୍ଟାଵ ପରମେଶ୍ଵରମ୍

ଏଭଳି ଭଗବାନଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ବ୍ରହ୍ମା ମନରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ସେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆତ୍ମା, ବିଭିନ୍ନ ଅଷ୍ଟକ ଶ୍ଲୋକରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

ନମସ୍ତେ ଭଗଵନ୍ ରୁଦ୍ର ଭାସ୍କରାମିତତେଜସେ ନମୋ ଭଵାଯ ଦେଵାଯ ରସାଯାମ୍ବୁମଯାତ୍ମନେ ଶର୍ଵାଯ କ୍ଷିତିରୂପାଯ ନନ୍ଦୀସୁରଭଯେ ନମଃ

ନମସ୍କାର ହେ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟପରି ତେଜସ୍ବୀ; ଭବ ଦେବ, ଯାହାଙ୍କ ମୂଳ ଜଳ ଓ ରସ, ଶର୍ବ, ଭୂମିର ରୂପ ଓ ନନ୍ଦୀ, ସୁରଭିଙ୍କୁ ମୁଁ ଶିର ନମାଏ।

ଈଶାଯ ଵସଵେ ତୁଭ୍ଯଂ ନମସ୍ସ୍ପର୍ଶମଯାତ୍ମନେ ପଶୂନାଂ ପତଯେ ଚୈଵ ପାଵକାଯାତିତେଜସେ ଭୀମାଯ ଵ୍ଯୋମରୂପାଯ ଶବ୍ଦମାତ୍ରାଯ ତେ ନମଃ

ହେ ଈଶ୍ୱର, ହେ ବସବ, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶରୂପ ଆତ୍ମାକୁ ମୋର ନମସ୍କାର। ପଶୁମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ, ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ ଅଗ୍ନି, ଭୟଙ୍କର, ଆକାଶର ଆକୃତି ଓ ଶବ୍ଦରୂପ, ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ।

ଉଗ୍ରାଯୋଗ୍ରସ୍ଵରୂପାଯ ଯଜମାନାତ୍ମନେ ନମଃ ମହାଦେଵାଯ ସୋମାଯ ନମୋସ୍ତ୍ଵମୃତମୂର୍ତଯେ

ଉଗ୍ର ଓ ଉଗ୍ର ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିବା, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟର ଆତ୍ମା ଭାବେ ଥିବା, ମହାଦେବ, ସୋମ ଓ ଅମୃତ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।

ଏଵଂ ସ୍ତୁତ୍ଵା ମହାଦେଵଂ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ ପ୍ରାର୍ଥଯାମାସ ଵିଶ୍ଵେଶଂ ଗିରା ପ୍ରଣତିପୂର୍ଵଯା

ଏଭଳି ମହାଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବା ପରେ, ଲୋକମାନଙ୍କର ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ଭକ୍ତି ସହିତ କଥା କହିଲେ।

ଭଗଵନ୍ ଭୂତଭଵ୍ଯେଶ ମମ ପୁତ୍ର ମହେଶ୍ଵର ସୃଷ୍ଟିହେତୋସ୍ତ୍ଵମୁତ୍ପନ୍ନୋ ମମାଂଗେ ଽନଂଗନାଶନଃ

ହେ ଭଗବାନ, ଭୂତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ୍‌ର ସ୍ୱାମୀ, ମୋ ପୁଅ, ମହେଶ୍ୱର, ତୁମେ ସୃଷ୍ଟିର କାରଣରେ ମୋ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲ, ଅନଙ୍ଗକୁ ନଶ୍ୱନ କରିବା ପାଇଁ।

ତସ୍ମାନ୍ମହତି କାର୍ଯେସ୍ମିନ୍ ଵ୍ଯାପୃତସ୍ଯ ଜଗତ୍ପ୍ରଭୋ ସହାଯଂ କୁରୁ ସର୍ଵତ୍ର ସ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହସି ସ ପ୍ରଜାଃ

ଏହି ମହା କାର୍ଯ୍ୟରେ ମୁଁ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିବାବେଳେ, ହେ ଜଗତ୍‌ର ସ୍ୱାମୀ, ସମସ୍ତଠାରେ ମୋତେ ସହଯୋଗ କର, ଏହି ପ୍ରଜାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ।

ତେନୈଷାଂ ପାଵିତୋ ଦେଵୋ ରୁଦ୍ରସ୍ତ୍ରିପୁରମର୍ଦନଃ ବାଢମିତ୍ଯେଵ ତାଂ ଵାଣୀଂ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ଶଂକରଃ

ଏହା ଦ୍ୱାରା ତିନିଟି ପୁରୀ ଧ୍ୱଂସ କରିଥିବା ଦେବ ରୁଦ୍ର ପବିତ୍ର ହେଲେ; ଶଙ୍କର ଏହି କଥାକୁ 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କଲେ।

ତତସ୍ସ ଭଗଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ହୃଷ୍ଟଂ ତମଭିନଂଦ୍ଯ ଚ ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତେନାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତସ୍ତଥାନ୍ଯାଶ୍ଚାସୃଜତ୍ପ୍ରଜାଃ

ତାପରେ ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା ଖୁସି ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ମରୀଚିଭୃଗ୍ଵଂଗିରସଃ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଂ ପୁଲହଂ କ୍ରତୁମ୍ ଦକ୍ଷମତ୍ରିଂ ଵସିଷ୍ଠଂ ଚ ସୋ ଽସୃଜନ୍ମନସୈଵ ଚ ପୁରସ୍ତାଦସୃଜଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ଧର୍ମଂ ସଂକଲ୍ପମେଵ ଚ

ମରୀଚି, ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରା, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ଦକ୍ଷ, ଅତ୍ରି ଓ ବଶିଷ୍ଠ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ମନରୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏହାଠାରୁ ପୂର୍ବରୁ ଧର୍ମ ଓ ସଂକଳ୍ପକୁ ମଧ୍ୟ ତିଅଁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ।

ଇତ୍ଯେତେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁତ୍ରା ଦ୍ଵାଦଶାଦୌ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ ସହ ରୁଦ୍ରେଣ ସଂଭୂତାଃ ପୁରାଣା ଗୃହମେଧିନଃ

ଏହିପରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ପୁଅ ସହିତ ରୁଦ୍ର, ପୁରାତନ ଗୃହସ୍ଥ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ତେଷାଂ ଦ୍ଵାଦଶ ଵଂଶାଃ ସ୍ଯୁର୍ଦିଵ୍ଯା ଦେଵଗଣାନ୍ଵିତାଃ ପ୍ରଜାଵନ୍ତଃ କ୍ରିଯାଵନ୍ତୋ ମହର୍ଷିଭିରଲଂକୃତାଃ

ଏମାନଙ୍କଠାରୁ ଦ୍ୱାଦଶ ବଂଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଦିବ୍ୟ, ପ୍ରଜା ଓ କ୍ରିୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମହାଋଷିମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଅଲଙ୍କୃତ।