ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଖାଦନାଶ୍ଚାପ୍ଯଶୀଲାଶ୍ଚ ଭୂତାଦ୍ଯାଃ ପରିକୀର୍ତିତାଃ ପ୍ରଥମୋ ମହତଃ ସର୍ଗୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ

ଭୂତ ଓ ତାଙ୍କ ପରିବାର ଭୋଜନ କରିବା ଓ ଅଚରଣଶୀଳ ଭାବରେ ବିବର୍ଣ୍ତି; ପ୍ରଥମ ତିଆରି ମହାତ୍ତ୍ୱରୁ ହେଉଛି ପରମେଷ୍ଠି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର।

ତନ୍ମାତ୍ରାଣାଂ ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ତୁ ଭୂତସର୍ଗଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ ଵୈକାରିକସ୍ତୃତୀଯସ୍ତୁ ସର୍ଗ ଐନ୍ଦ୍ରିଯକଃ ସ୍ମୃତଃ

ତନ୍ମାତ୍ରାରୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛି ଭୂତ ତିଆରି, ଯାହାକୁ ଭୂତ ସୃଷ୍ଟି ବୋଲାଯାଏ; ତୃତୀୟ ହେଉଛି ଇନ୍ଦ୍ରିୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯାହାକୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ତିଆରି ବୋଲାଯାଏ।

ଇତ୍ଯେଷ ପ୍ରକୃତେଃ ସର୍ଗଃ ସମ୍ଭୃତୋ ଽବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵକଃ ମୁଖ୍ଯସର୍ଗଶ୍ଚତୁର୍ଥସ୍ତୁ ମୁଖ୍ଯା ଵୈ ସ୍ଥାଵରାଃ ସ୍ମୃତାଃ

ଏଭଳି ପ୍ରକୃତିର ତିଆରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ଅବୁଦ୍ଧି ପୂର୍ବକ; ଚତୁର୍ଥ ମୁଖ୍ୟ ତିଆରି ହେଉଛି ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଏହିପରି ଚିହ୍ନିତ।

ତିର୍ଯକ୍ସ୍ରୋତସ୍ତୁ ଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତସ୍ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଃ ସ ପଞ୍ଚମଃ ତଦୂର୍ଧ୍ଵସ୍ରୋତସଃ ଷଷ୍ଠୋ ଦେଵସର୍ଗସ୍ତୁ ସ ସ୍ମୃତଃ

ପାର୍ଶ୍ୱ ଧାରାର ତିଆରି, ଯାହା ବର୍ଣ୍ନିତ, ପଞ୍ଚମ ହେଉଛି ପଶୁ ଯୋନି; ଉପରକୁ ବହୁଥିବା ଧାରାର ତିଆରି ଷଷ୍ଠ, ଦେବତା ତିଆରି ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।

ତତୋ ଽର୍ଵାକ୍ ସ୍ରୋତସାଂ ସର୍ଗଃ ସପ୍ତମଃ ସ ତୁ ମାନୁଷଃ ଅଷ୍ଟମୋ ଽନୁଗ୍ରହଃ ସର୍ଗଃ କୌମାରୋ ନଵମଃ ସ୍ମୃତଃ

ତଳକୁ ବହୁଥିବା ଧାରାର ତିଆରି ସପ୍ତମ, ଯାହା ମନୁଷ୍ୟ; ଅଷ୍ଟମ ହେଉଛି କୃପାର ତିଆରି, ନବମ କୌମାର ତିଆରି ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ।

ପ୍ରାକୃତାଶ୍ଚ ତ୍ରଯଃ ପୂର୍ଵେ ସର୍ଗାସ୍ତେ ଽବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵକାଃ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵଂ ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ ମୁଖ୍ଯାଦ୍ଯାଃ ପଞ୍ଚ ଵୈକୃତାଃ

ପ୍ରଥମ ତିନିଟି ତିଆରି ପ୍ରକୃତି ଓ ଅବୁଦ୍ଧି ପୂର୍ବକ; ପାଞ୍ଚଟି ମୁଖ୍ୟ ଆଦି ତିଆରି ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ଚାଲିଥାଏ ଏବଂ ବିକୃତ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ।

ଅଗ୍ରେ ସସର୍ଜ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମା ମାନସାନାତ୍ମନଃ ସମାନ୍ ସନନ୍ଦଂ ସନକଞ୍ଚୈଵ ଵିଦ୍ଵାଂସଞ୍ଚ ସନାତନମ୍

ଆରମ୍ଭରେ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ମନରୁ ସମାନ ଲୋକମାନେ ତିଆରି କଲେ: ସନନ୍ଦ, ସନକ ଓ ପଣ୍ଡିତ ସନାତନ।

ଋଭୁଂ ସନତ୍କୁମାରଞ୍ଚ ପୂର୍ଵମେଵ ପ୍ରଜାପତିଃ ସର୍ଵେ ତେ ଯୋଗିନୋ ଜ୍ଞେଯା ଵୀତରାଗା ଵିମତ୍ସରାଃ

ପ୍ରଜାପତି ପୂର୍ବରୁ ଋଭୁ ଓ ସନତ୍କୁମାରକୁ ତିଆରି କଲେ; ସମସ୍ତେ ଯୋଗୀ ଭାବରେ ଜଣାଯିବା, ରାଗ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟାରୁ ମୁକ୍ତ।

ଇଶ୍ଵରାସକ୍ତମନସୋ ନ ଚକ୍ରୁଃ ସୃଷ୍ଟଯେ ମତିମ୍ ତେଷୁ ସୃଷ୍ଟ୍ଯନପେକ୍ଷେଷୁ ଗତେଷୁ ସନକାଦିଷୁ

ତାଙ୍କର ମନ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଲଗ୍ନ ଥିଲା, ତିଆରି ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କଲେନି; ସନକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତିଆରିରେ ଅନାସକ୍ତ ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ।

ସ୍ରଷ୍ଟୁକାମଃ ପୁନର୍ବ୍ରହ୍ମା ତତାପ ପରମଂ ତପଃ ତସ୍ଯୈଵଂ ତପ୍ଯମାନସ୍ଯ ନ କିଂଚିତ୍ସମଵର୍ତତ

ପୁନଃ ତିଆରି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ବ୍ରହ୍ମା ଉଚ୍ଚତମ ତପସ୍ୟା କଲେ; ଏଭଳି ତପସ୍ୟା କରୁଥିବାବେଳେ, କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ନାହିଁ।

ତତୋ ଦୀର୍ଘେଣ କାଲେନ ଦୁଃଖାତ୍କ୍ରୋଧୋ ଵ୍ଯଜାଯତ କ୍ରୋଧାଵିଷ୍ଟସ୍ଯ ନେତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ପ୍ରାପତନ୍ନଶ୍ରୁବିନ୍ଦଵଃ

ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଦୁଃଖରୁ କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; କ୍ରୋଧରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ଚକୁରୁ ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁ ପଡିଲା।

ତତସ୍ତେଭ୍ଯୋ ଽଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁଭ୍ଯୋ ଭୂତାଃ ପ୍ରେତାସ୍ତଦାଭଵନ୍ ସର୍ଵାଂସ୍ତାନଶ୍ରୁଜାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମାନମନିଂଦତ

ତାପରେ ସେ ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁମାନେରୁ ପ୍ରେତ ନାମକ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ସେ ଅଶ୍ରୁରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ପ୍ରତି ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।

ତସ୍ଯ ତୀଵ୍ରା ଽଭଵନ୍ମୂର୍ଛା କ୍ରୋଧାମର୍ଷସମୁଦ୍ଭଵା ମୂର୍ଛିତସ୍ତୁ ଜହୌ ପ୍ରାଣାନ୍କ୍ରୋଧାଵିଷ୍ଟଃ ପ୍ରଜାପତିଃ

ତାହାରୁ କ୍ରୋଧ ଓ ରିଷ୍ୟାରୁ ତୀବ୍ର ଅଚେତନତା ଆସିଲା; କ୍ରୋଧରେ ଆବେଶିତ ପ୍ରଜାପତି ଅଚେତନ ହୋଇ ପ୍ରାଣ ଛାଡିଦେଲେ।

ତତଃ ପ୍ରାଣେଶ୍ଵରୋ ରୁଦ୍ରୋ ଭଗଵାନ୍ନୀଲଲୋହିତଃ ପ୍ରସାଦମତୁଲଂ କର୍ତୁଂ ପ୍ରାଦୁରାସୀତ୍ପ୍ରଭୋର୍ମୁଖାତ୍

ତାପରେ ପ୍ରାଣଙ୍କର ନାଥ, ନୀଳ ଓ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର, ସର୍ବୋଚ୍ଚଙ୍କ ମୁଖରୁ ଅପୂର୍ବ କୃପା ଦେବା ପାଇଁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

ଦଶଧା ଚୈକଧା ଚକ୍ରେ ସ୍ଵାତ୍ମାନଂ ପ୍ରଭୁରୀଶ୍ଵରଃ ତେ ତେନୋକ୍ତା ମହାତ୍ମାନୋ ଦଶଧା ଚୈକଧା କୃତାଃ

ପ୍ରଭୁ ନିଜକୁ ଦଶ ଭାଗରେ ଓ ଏକ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କଲେ; ସେ ମହାତ୍ମାମାନେକୁ ଏଭଳି ଦଶ ଓ ଏକ ଭାବରେ ତିଆରି କରି ସେ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।

ଯୂଯଂ ସୃଷ୍ଟା ମଯା ଵତ୍ସା ଲୋକାନୁଗ୍ରହକାରଣାତ୍ ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ସ୍ଥାପନାଯ ହିତାଯ ଚ

ମୁଁ ତୁମମାନେକୁ, ପ୍ରିୟ ପୁଅମାନେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି; ତେଣୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସ୍ଥିତି ଓ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ—

ପ୍ରଜାସନ୍ତାନହେତୋଶ୍ଚ ପ୍ରଯତଧ୍ଵମତନ୍ଦ୍ରିତାଃ ଏଵମୁକ୍ତାଶ୍ଚ ରୁରୁଦୁର୍ଦୁଦ୍ରୁଵୁଶ୍ଚ ସମନ୍ତତଃ

ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ବଢ଼ିବା ପାଇଁ ଅଳସ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଚେଷ୍ଟା କର; ଏଭଳି କହିବା ପରେ ସେମାନେ କାନ୍ଦିଲେ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ।

ରୋଦନାଦ୍ଦ୍ରାଵଣାଚ୍ଚୈଵ ତେ ରୁଦ୍ରା ନାମତଃ ସ୍ମୃତାଃ ଯେ ରୁଦ୍ରାସ୍ତେ ଖଲୁ ପ୍ରାଣା ଯେ ପ୍ରାଣାସ୍ତେ ମହାତ୍ମକାଃ

ସେମାନେ କାନ୍ଦିବା ଓ ପଳାଇବାରୁ 'ରୁଦ୍ର' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ; ଏହି ରୁଦ୍ରମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରାଣ, ଏହି ପ୍ରାଣମାନେ ମହାତ୍ମା।

ତତୋ ମୃତସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ ଘୃଣୀ ଦଦୌ ପୁନଃ ପ୍ରାଣାନ୍ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରୋ ମହେଶ୍ଵରଃ

ତାପରେ, ମୃତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତାଙ୍କୁ, ଦୟାଳୁ ମହେଶ୍ୱର, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁଅ, ପୁଣିଥରେ ପ୍ରାଣ ଫେରାଇଦେଲେ।

ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵଦନୋ ରୁଦ୍ରଃ ପ୍ରାଣପ୍ରତ୍ଯାଗମାଦ୍ଵିଭୋଃ ଅଭ୍ଯଭାଷତ ଵିଶ୍ଵେଶୋ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ପରମଂ ଵଚଃ

ପ୍ରାଣ ଫେରିଆସିବାରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ମୁହଁ ଆନନ୍ଦରେ ଖିଳିଉଠିଲା; ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ କଥା କହିଲେ।

ମାଭୈର୍ମାଭୈର୍ମହାଭାଗ ଵିରିଂଚ ଜଗତାଂ ଗୁରୋ ମଯା ତେ ପ୍ରାଣିତାଃ ପ୍ରାଣାଃ ସୁଖମୁତ୍ତିଷ୍ଠ ସୁଵ୍ରତ

ଭୟ କରନି, ଭୟ କରନି, ମହାଭାଗ, ବିରିଞ୍ଚି, ଜଗତର ଗୁରୁ; ମୁଁ ତୋ ପ୍ରାଣକୁ ଫେରାଇଦେଇଛି—ସୁଖରେ ଉଠ, ଶୁଭବ୍ରତ।

ସ୍ଵପ୍ନାନୁଭୂତମିଵ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ ମନୋହରମ୍ ହରଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଶନକୈର୍ନେତ୍ରୈଃ ଫୁଲ୍ଲାମ୍ବୁଜପ୍ରଭୈଃ

ସେ ମନୋହର କଥା ଶୁଣି, ସ୍ବପ୍ନରେ ଅନୁଭବ କରିଥିବା ପରି, ବ୍ରହ୍ମା ଶନେଶନେ ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମପରି ଆଖିରେ ହରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

ତଥା ପ୍ରତ୍ଯାଗତପ୍ରାଣଃ ସ୍ନିଗ୍ଧଗମ୍ଭୀରଯା ଗିରା ଉଵାଚ ଵଚନଂ ବ୍ରହ୍ମା ତମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ

ଏଭଳି ପ୍ରାଣ ଫେରିଆସିଲାପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ହସ୍ତ ଜୋଡି ମୃଦୁ ଓ ଗଭୀର କଣ୍ଠରେ ସେ ଠାରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।

ତ୍ଵଂ ହି ଦର୍ଶନମାତ୍ରେଣ ଚାନନ୍ଦଯସି ମେ ମନଃ କୋ ଭଵାନ୍ ଵିଶ୍ଵମୂର୍ତ୍ଯା ଵା ସ୍ଥିତ ଏକାଦଶାତ୍ମକଃ

ତୁମେ ମାତ୍ର ଦର୍ଶନରେ ମୋ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛ; ଏକାଦଶ ରୂପରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଭାବରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇଥିବା, ତୁମେ କିଏ?

ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵ୍ଯାଜହାର ମହେଶ୍ଵରଃ ସ୍ପୃଶନ୍ କାରାଭ୍ଯାଂ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ସୁସୁଖାଭ୍ଯାଂ ସୁରେଶ୍ଵରଃ

ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ଦେବମାନଙ୍କ ନାଥ ମହେଶ୍ୱର, ମୃଦୁ ହାତରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଛୁଇଁ, କଥା କହିଲେ।

ମାଂ ଵିଦ୍ଧି ପରମାତ୍ମାନଂ ତଵ ପୁତ୍ରତ୍ଵମାଗତମ୍ ଏତେ ଚୈକାଦଶ ରୁଦ୍ରାସ୍ତ୍ଵାଂ ସୁରକ୍ଷିତୁମାଗତାଃ

ମୋତେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଜାଣ, ଯିଏ ତୋର ପୁଅ ଭାବେ ଆସିଛି; ଏହି ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ରମାନେ ତୋ ପାଳନ ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି।

ତସ୍ମାତ୍ତୀଵ୍ରାମିମାମ୍ମୂର୍ଛାଂ ଵିଧୂଯ ମଦନୁଗ୍ରହାତ୍ ପ୍ରବୁଦ୍ଧସ୍ଵ ଯଥାପୂର୍ଵଂ ପ୍ରଜା ଵୈ ସ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହସି

ତେଣୁ, ମୋ କୃପାରେ ଏହି ତୀବ୍ର ଅଚେତନତାକୁ ଛାଡ଼ି, ପୂର୍ବବତ୍ ଜାଗ୍ରତ ହେଅ; ତୁମେ ପୁଣିଥରେ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଉଚିତ।

ଏଵଂ ଭଗଵତା ପ୍ରୋକ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରୀତମନା ହ୍ଯଭୂତ୍ ନାନାଷ୍ଟକେନ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ତୁଷ୍ଟାଵ ପରମେଶ୍ଵରମ୍

ଏଭଳି ଭଗବାନଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ବ୍ରହ୍ମା ମନରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ସେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆତ୍ମା, ବିଭିନ୍ନ ଅଷ୍ଟକ ଶ୍ଲୋକରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

ନମସ୍ତେ ଭଗଵନ୍ ରୁଦ୍ର ଭାସ୍କରାମିତତେଜସେ ନମୋ ଭଵାଯ ଦେଵାଯ ରସାଯାମ୍ବୁମଯାତ୍ମନେ ଶର୍ଵାଯ କ୍ଷିତିରୂପାଯ ନନ୍ଦୀସୁରଭଯେ ନମଃ

ନମସ୍କାର ହେ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟପରି ତେଜସ୍ବୀ; ଭବ ଦେବ, ଯାହାଙ୍କ ମୂଳ ଜଳ ଓ ରସ, ଶର୍ବ, ଭୂମିର ରୂପ ଓ ନନ୍ଦୀ, ସୁରଭିଙ୍କୁ ମୁଁ ଶିର ନମାଏ।