ଶିଵପୁରାଣମ୍

ସତ୍ତ୍ଵଂ ରଜଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମା ଚ କାଲତ୍ଵେ ଚ ତମୋ ରଜଃ ଵିଷ୍ଣୁତ୍ଵେ କେଵଲଂ ସତ୍ତ୍ଵଂ ଗୁଣଵୃଦ୍ଧିସ୍ତ୍ରିଧା ଵିଭୌ

ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ରଜସ୍ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମା; କାଳ ଭାବରେ ତମସ୍ ଓ ରଜସ୍। ବିଷ୍ଣୁ ଭାବରେ କେବଳ ସତ୍ତ୍ୱ ଅଧିକ; ପ୍ରଭୁଙ୍କର ତିନି ପ୍ରକାର ଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ।

ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵେ ସୃଜତେ ଲୋକାନ୍ କାଲତ୍ଵେ ସଂକ୍ଷିପତ୍ଯପି ପୁରୁଷତ୍ଵେ ଽତ୍ଯୁଦାସୀନଃ କର୍ମ ଚ ତ୍ରିଵିଧଂ ଵିଭୋଃ

ବ୍ରହ୍ମା ଭାବରେ ସେ ଲୋକମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; କାଳ ଭାବରେ ସେ ସେଗୁଡିକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କରନ୍ତି। ପୁରୁଷ ଭାବରେ ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଦାସୀନ; ପ୍ରଭୁଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ତିନି ପ୍ରକାର।

ଏଵଂ ତ୍ରିଧା ଵିଭିନ୍ନତ୍ଵାଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ତ୍ରିଗୁଣ ଉଚ୍ଯତେ ଚତୁର୍ଧା ପ୍ରଵିଭକ୍ତତ୍ଵାଚ୍ଚାତୁର୍ଵ୍ଯୂହଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ

ଏଭଳି ତିନି ଭାଗରେ ବିଭିନ୍ନ ହେଇଥିବାରୁ, ବ୍ରହ୍ମାକୁ ତିନି ଗୁଣର ଭାବରେ ଡାକାଯାଏ; ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଇଥିବାରୁ, ସେ ଚାତୁର୍ଯ୍ୟୁହ ଭାବରେ ପରିଚିତ।

ଆଦିତ୍ଵାଦାଦିଦେଵୋ ଽସାଵଜାତତ୍ଵାଦଜଃ ସ୍ମୃତଃ ପାତି ଯସ୍ମାତ୍ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଜାପତିରିତି ସ୍ମୃତଃ

ଆଦି ହେବାରୁ ସେ ଆଦିଦେବ; ଅଜନ୍ମା ହେବାରୁ ସେ ଅଜ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ। ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିବାରୁ, ସେ ପ୍ରଜାପତି ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ହିରଣ୍ମଯସ୍ତୁ ଯୋ ମେରୁସ୍ତସ୍ଯୋଲ୍ବଂ ସୁମହାତ୍ମନଃ ଗର୍ଭୋଦକଂ ସମୁଦ୍ରାଶ୍ଚ ଜରାଯୁଶ୍ଚା ଽପି ପର୍ଵତାଃ

ହିରଣ୍ୟମୟ ମେରୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଉଲ୍ବ; ମହାତ୍ମା, ଗର୍ଭର ଜଳ ହେଉଛି ସମୁଦ୍ର, ପାହାଡ଼ଗୁଡିକ ତାଙ୍କର ଜରାୟୁ।

ତସ୍ମିନ୍ନଂଡେ ତ୍ଵିମେ ଲୋକା ଅଂତର୍ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ଜଗତ୍ ଚଂଦ୍ରାଦିତ୍ଯୌ ସନକ୍ଷତ୍ରୌ ସଗ୍ରହୌ ସହ ଵାଯୁନା

ସେ ଅଣ୍ଡରେ ଏହି ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି; ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ନକ୍ଷତ୍ର, ଗ୍ରହ ଏବଂ ବାୟୁ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

ଅଦ୍ଭିର୍ଦଶଗୁଣାଭିସ୍ତୁ ବାହ୍ଯତୋଣ୍ଡଂ ସମାଵୃତମ୍ ଆପୋ ଦଶଗୁଣେନୈଵ ତେଜସା ବହିରାଵୃତାଃ

ଅଣ୍ଡଟି ବାହାରୁ ଦଶଗୁଣ ଜଳରେ ଘେରାଯାଇଛି; ସେ ଜଳ ଦଶଗୁଣ ତେଜସ୍ରେ ବାହାରୁ ଆବୃତ।

ତେଜୋ ଦଶଗୁଣେନୈଵ ଵାଯୁନା ବହିରାଵୃତମ୍ ଆକାଶେନାଵୃତୋ ଵାଯୁଃ ଖଂ ଚ ଭୂତାଦିନାଵୃତମ୍

ସେ ତେଜସ୍ ଦଶଗୁଣ ବାୟୁରେ ବାହାରୁ ଆବୃତ; ବାୟୁ ଆକାଶରେ ଘେରାଯାଇଛି, ଆକାଶ ଭୂତାଦିରେ ଆବୃତ।

ଭୂତାଦିର୍ମହତା ତଦ୍ଵଦଵ୍ଯକ୍ତେନାଵୃତୋ ମହାନ୍ ଏତୈରାଵରଣୈରଣ୍ଡଂ ସପ୍ତଭିର୍ବହିରାଵୃତମ୍

ଭୂତାଦି ମହତ୍ତ୍ୱରେ ଆବୃତ, ମହତ୍ତ୍ୱ ଅବ୍ୟକ୍ତରେ ଆବୃତ; ଏହି ସାତଟି ଆବରଣରେ ଅଣ୍ଡଟି ବାହାରୁ ଘେରାଯାଇଛି।

ଏତଦାଵୃତ୍ତ୍ଯ ଚାନ୍ଯୋନ୍ଯମଷ୍ଟୌ ପ୍ରକୃତଯଃ ସ୍ଥିତାଃ ସୃଷ୍ଟିପାଲନଵିଧ୍ଵଂସକର୍ମକର୍ତ୍ର୍ଯୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ

ଏଭଳି ଆଠଟି ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ ଏକାପରକୁ ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ନଶ୍ୱରତାର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ହେ ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଏଵଂ ପରସ୍ପରୋତ୍ପନ୍ନା ଧାରଯଂତି ପରସ୍ପରମ୍ ଆଧାରାଧେଯଭାଵେନ ଵିକାରାସ୍ତୁ ଵିକାରିଷୁ

ଏହିପରି ଏକାପରକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ସେମାନେ ଏକାପରକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଆଧାର ଓ ଆଧେୟ ଭାବରେ, ବିକାରଗୁଡିକ ବିକାରିତରେ ରହିଥାଏ।

କୂର୍ମୋଂଗାନି ଯଥା ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରସାର୍ଯ ଵିନିଯଚ୍ଛତି ଵିକାରାଂଶ୍ଚ ତଥା ଽଵ୍ଯକ୍ତଂ ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୂଯୋ ନିଯଚ୍ଛତି

ଯେପରି କୁରୁମ ଆଗରୁ ଅଙ୍ଗଗୁଡିକ ଫିଳାଇ ଆଉ ପଛରୁ ସେଗୁଡିକୁ ଭିତରେ ନେଇଯାଏ, ସେପରି ଅବ୍ୟକ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ବିଭିନ୍ନ ବିକାର ସୃଷ୍ଟି କରି ପଛରୁ ସେଗୁଡିକୁ ଆପଣ ଭିତରେ ନେଇଯାଏ।

ଅଵ୍ଯକ୍ତପ୍ରଭଵଂ ସର୍ଵମାନୁଲୋମ୍ଯେନ ଜାଯତେ ପ୍ରାପ୍ତେ ପ୍ରଲଯକାଲେ ତୁ ପ୍ରତିଲୋମ୍ଯେନୁଲୀଯତେ

ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଅବ୍ୟକ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଏହାର ନିଜ ଗୁଣାନୁସାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ସେଗୁଡିକୁ ପଛରୁ ପୁନଃ ଏହାରେ ଲିନ ହୋଇଯାଏ।

ଗୁଣାଃ କାଲଵଶାଦେଵ ଭଵଂତି ଵିଷମାଃ ସମାଃ ଗୁଣସାମ୍ଯେ ଲଯୋ ଜ୍ଞେଯୋ ଵୈଷମ୍ଯେ ସୃଷ୍ଟିରୁଚ୍ଯତେ

ସମୟର ପ୍ରଭାବରେ ଗୁଣଗୁଡିକ କେବେ ସମାନ, କେବେ ଅସମାନ ହୁଏ; ଗୁଣଗୁଡିକ ସମାନ ହେଲେ ପ୍ରଳୟ ହୁଏ, ଅସମାନ ହେଲେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।

ତଦିଦଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଯୋନିରେତଦଂଡଂ ଘନଂ ମହତ୍ ବ୍ରହ୍ମଣଃ କ୍ଷେତ୍ରମୁଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ବ୍ରହ୍ମା କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଉଚ୍ଯତେ

ଏହି ଘନ ଅଣ୍ଡ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମାର ଗର୍ଭ, ବ୍ରହ୍ମାର ବଡ଼ କ୍ଷେତ୍ର; ବ୍ରହ୍ମା କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଭାବରେ ପରିଚିତ।

ଇତୀଦୃଶାନାମଣ୍ଡାନାଂ କୋଟ୍ଯୋ ଜ୍ଞେଯାଃ ସହସ୍ରଶଃ ସର୍ଵଗତ୍ଵାତ୍ପ୍ରଧାନସ୍ଯ ତିର୍ଯଗୂର୍ଧ୍ଵମଧଃ ସ୍ଥିତାଃ

ଏପରି ଅଣ୍ଡଗୁଡିକର କୋଟି କୋଟି ଗଣନା ନାହିଁ, ସେଗୁଡିକ ପ୍ରଧାନ ତତ୍ତ୍ୱର ବ୍ୟାପ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ଉପର, ତଳ, ଓ ଆଡ଼ରେ ରହିଛି।

ତତ୍ର ତତ୍ର ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ରା ବ୍ରହ୍ମାଣୋ ହରଯୋ ଭଵାଃ ସୃଷ୍ଟା ପ୍ରଧାନେନ ତଥା ଲବ୍ଧ୍ଵା ଶଂଭୋସ୍ତୁ ସନ୍ନିଧିମ୍

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଣ୍ଡରେ ଚାରିମୁହା ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଭବା (ଶିବ) ପ୍ରଧାନ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ, ଶମ୍ଭୁଙ୍କର ସନ୍ନିଧି ପାଇଥାନ୍ତି।

ମହେଶ୍ଵରଃ ପରୋଵ୍ଯକ୍ତାଦଂଡମଵ୍ଯକ୍ତସଂଭଵମ୍ ଅଣ୍ଡାଜ୍ଜଜ୍ଞେ ଵିଭୁର୍ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକାସ୍ତେନ କୃତାସ୍ତ୍ଵିମେ

ମହେଶ୍ୱର, ଅବ୍ୟକ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ଅଣ୍ଡ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ଅଣ୍ଡରୁ ବିଭୁତିଶାଳୀ ବ୍ରହ୍ମା ଜନ୍ମ ନେଇ, ସେ ଏହି ଲୋକଗୁଡିକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି।

ଅବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵଃ କଥିତୋ ମଯୈଷ ପ୍ରଧାନସର୍ଗଃ ପ୍ରଥମଃ ପ୍ରଵୃତଃ ଆତ୍ଯଂତିକଶ୍ଚ ପ୍ରଲଯୋନ୍ତକାଲେ ଲୀଲାକୃତଃ କେଵଲମୀଶ୍ଵରସ୍ଯ

ଏହି ପ୍ରଧାନ ତତ୍ତ୍ୱର ସୃଷ୍ଟି, ଯାହାକୁ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ନନା କଲି, ଏହା ପ୍ରଥମ ଓ ଅବୁଦ୍ଧିପୂର୍ବକ; ଅନ୍ତିମ ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଲିନ ହୋଇଯାଏ, ଏହା କେବଳ ଈଶ୍ୱରଙ୍କର ଲୀଳା।

ଯତ୍ତତ୍ସ୍ମୃତଂ କାରଣମପ୍ରମେଯଂ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଧାନଂ ପ୍ରକୃତେଃ ପ୍ରସୂତିଃ ଅନାଦିମଧ୍ଯାନ୍ତମନନ୍ତଵୀର୍ଯଂ ଶୁକ୍ଲଂ ସୁରକ୍ତଂ ପୁରୁଷେଣ ଯୁକ୍ତମ୍

ଯାହାକୁ ଅପରିମିତ କାରଣ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ—ବ୍ରହ୍ମା, ପ୍ରଧାନ ତତ୍ତ୍ୱ, ପ୍ରକୃତିର ଉତ୍ପତ୍ତି—ଏହା ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷ ବିନା, ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶୁଭ୍ର, ଗଭୀର ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ, ପୁରୁଷ ତତ୍ତ୍ୱ ସହିତ ଏକତ୍ୱ।

ଉତ୍ପାଦକତ୍ଵାଦ୍ରଜସୋତିରେକାଲ୍ଲୋକସ୍ଯ ସଂତାନଵିଵୃଦ୍ଧିହେତୂନ୍ ଅଷ୍ଟୌ ଵିକାରାନପି ଚାଦିକାଲେ ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମଶ୍ନାତି ତଥାଂତକାଲେ

ଏହାର ଉତ୍ପାଦନ ଶକ୍ତି ଓ ରଜୋ ଗୁଣର ପ୍ରଧାନତା ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଜଗତର ବୃଦ୍ଧି ଓ ପ୍ରସାର ହୁଏ; ଆରମ୍ଭରେ ଆଠଟି ବିକାର ସୃଷ୍ଟି କରି, ଅନ୍ତରେ ସେଗୁଡିକୁ ଆପଣ ଭିତରେ ନେଇଯାଏ।

ପ୍ରକୃତ୍ଯଵସ୍ଥାପିତକାରଣାନାଂ ଯା ଚ ସ୍ଥିତିର୍ଯା ଚ ପୁନଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତିଃ ତତ୍ସର୍ଵମପ୍ରାକୃତଵୈଭଵସ୍ଯ ସଂକଲ୍ପମାତ୍ରେଣ ମହେଶ୍ଵରସ୍ଯ

ପ୍ରକୃତି ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ କାରଣଗୁଡିକର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ପୁନଃ କ୍ରିୟା—ଏ ସବୁ ଅପ୍ରାକୃତ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ମାତ୍ରରେ ଘଟିଥାଏ।

ମନ୍ଵଂତରାଣି ସର୍ଵାଣି କଲ୍ପଭେଦାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ ତେଷ୍ଵେଵାଂତରସର୍ଗଂ ଚ ପ୍ରତିସର୍ଗଂ ଚ ନୋ ଵଦ

ମୁଁ ଚାହେଁ ତୁମେ ମୋତେ ସମସ୍ତ ମନୁ ଓ ବିଭିନ୍ନ କଳ୍ପ ଭାଗ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ କହ।

କାଲସଂଖ୍ଯାଵିଵୃତ୍ତସ୍ଯ ପରାର୍ଧୋ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ସ୍ମୃତଃ ତାଵାଂଶ୍ଚୈଵାସ୍ଯ କାଲୋନ୍ଯସ୍ତସ୍ଯାଂତେ ପ୍ରତିସୃଜ୍ଯତେ

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସମୟର ଅଧିକତମ ଅଂଶକୁ ଏହାର ଅବଧି ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ଏହାର ଶେଷରେ ଅନ୍ୟ ସମୟ ଆସେ, ତାପରେ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।

ଦିଵସେ ଦିଵସେ ତସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୂର୍ଵଜନ୍ମନଃ ଚତୁର୍ଦଶମହାଭାଗା ମନୂନାଂ ପରିଵୃତ୍ତଯଃ

ପ୍ରତି ଦିନ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ, ଚୌଦ ମହା ମନୁ ଚକ୍ର ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ।

ଅନାଦିତ୍ଵାଦନଂତତ୍ଵାଦଜ୍ଞେଯତ୍ଵାଚ୍ଚ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ ମନ୍ଵଂତରାଣି କଲ୍ପାଶ୍ଚ ନ ଶକ୍ଯା ଵଚନାତ୍ପୃଥକ୍

ଏମିତି ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନାଥିବା, ଅନନ୍ତ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଅଜ୍ଞେୟ ଥିବା ମନୁ ଓ କଳ୍ପଗୁଡିକୁ ଅଲଗା ଭାବରେ କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

ଉକ୍ତେଷ୍ଵପି ଚ ସର୍ଵେଷୁ ଶୃଣ୍ଵତାଂ ଵୋ ଵଚୋ ମମ କିମିହାସ୍ତି ଫଲଂ ତସ୍ମାନ୍ନ ପୃଥକ୍ ଵକ୍ତୁମୁତ୍ସହେ

ମୁଁ ସମସ୍ତ ବିଷୟ କହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ଉପଦେଶ ଶୁଣିବାରେ କଣ ଫଳ ମିଳିବ? ତେଣୁ ମୁଁ ଏହାକୁ ଅଲଗା ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ନନା କରିପାରିବି ନାହିଁ।

ଯ ଏଵ ଖଲୁ କଲ୍ପେଷୁ କଲ୍ପଃ ସଂପ୍ରତି ଵର୍ତତେ ତତ୍ର ସଂକ୍ଷିପ୍ଯ ଵର୍ତଂତେ ସୃଷ୍ଟଯଃ ପ୍ରତିସୃଷ୍ଟଯଃ

ଏହି ଚଳିଥିବା କଳ୍ପରେ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟର ଚକ୍ରଗୁଡିକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ ଘଟିଯାଉଛି।

ଯସ୍ତ୍ଵଯଂ ଵର୍ତତେ କଲ୍ପୋ ଵାରାହୋ ନାମ ନାମତଃ ଅସ୍ମିନ୍ନପି ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠା ମନଵସ୍ତୁ ଚତୁର୍ଦଶ

ଏହି ଚଳିଥିବା କଳ୍ପକୁ 'ବରାହ' କଳ୍ପ ଭାବରେ ଡାକାଯାଉଛି; ଏଥିରେ ମଧ୍ୟ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଚଉଦ ଜଣ ମନୁ ଅଛନ୍ତି।