ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଅପ୍ରଜ୍ଞାତେ ଜଗତ୍ଯସ୍ମିନ୍ନେକ ଏଵ ମହେଶ୍ଵରଃ ଉପାସ୍ଯ ରଜନୀଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ପରାଂ ମାହେଶ୍ଵରୀଂ ତତଃ

ଯେବେ ବିଶ୍ୱ ଅଜ୍ଞାତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥାଏ, ଏକା ମହେଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି; ସେ ସମସ୍ତ ରାତି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି।

ପ୍ରଭାତାଯାଂ ତୁ ଶର୍ଵର୍ଯାଂ ପ୍ରଧାନପୁରୁଷାଵୁଭୌ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ କ୍ଷୋଭଯାମାସ ମାଯାଯୋଗାନ୍ମହେଶ୍ଵରଃ

କିନ୍ତୁ ଯେବେ ରାତି ଶେଷ ହୁଏ, ମହେଶ୍ୱର ମାୟାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେମାନେକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରନ୍ତି।

ତତଃ ପୁନରଶେଷାଣାଂ ଭୂତାନାଂ ପ୍ରଭଵାପ୍ଯଯାତ୍ ଅଵ୍ଯକ୍ତାଦଭଵତ୍ସୃଷ୍ଟିରାଜ୍ଞଯା ପରମେଷ୍ଠିନଃ

ତାପରେ, ପରମେଷ୍ଠୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଅପ୍ରକାଶରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ବିଲୟ ଘଟେ।

ଵିଶ୍ଵୋତ୍ତରୋତ୍ତରଵିଚିତ୍ରମନୋରଥସ୍ଯ ଯସ୍ଯୈକଶକ୍ତିଶକଲେ ସକଲସ୍ସମାପ୍ତଃ ଆତ୍ମାନମଧ୍ଵପତିମଧ୍ଵଵିଦୋ ଵଦଂତି ତସ୍ମୈ ନମଃ ସକଲଲୋକଵିଲକ୍ଷଣାଯ

ସମସ୍ତ ଜଗତରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭିନ୍ନ ଯିଏ, ଯାହାର ଏକ ଶକ୍ତିର ଏକ ଅଂଶରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଅଦ୍ଭୁତ ଆକାଂକ୍ଷା ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ଆତ୍ମା ଏବଂ ଆଧ୍ୱପତି ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ଲୋକେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେହି ସମସ୍ତ ଜଗତରୁ ଅଲଗା ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

ପୁରୁଷାଧିଷ୍ଠିତାତ୍ପୂର୍ଵମଵ୍ଯକ୍ତାଦୀଶ୍ଵରାଜ୍ଞଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯାଦଯୋ ଵିଶେଷାଂତା ଵିକାରାଶ୍ଚାଭଵନ୍ କ୍ରମାତ୍

ପୁରୁଷ ଉପସ୍ଥିତ ହେବା ପୂର୍ବରୁ, ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡିକ ସହିତ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ବିଭିନ୍ନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅନୁକ୍ରମରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ତତସ୍ତେଭ୍ଯୋ ଵିକାରେଭ୍ଯୋ ରୁଦ୍ରୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପିତାମହଃ କାରଣତ୍ଵେନ ସର୍ଵେଷାଂ ତ୍ରଯୋ ଦେଵାଃ ପ୍ରଜଜ୍ଞିରେ

ସେହି ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡିକରୁ ରୁଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ସମସ୍ତ ଜିନିଷର କାରଣ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଏହି ତିନି ଦେବତା।

ସର୍ଵତୋ ଭୁଵନଵ୍ଯାପ୍ତିଶକ୍ତିମଵ୍ଯାହତାଂ କ୍ଵଚିତ୍ ଜ୍ଞାନମପ୍ରତିମଂ ଶଶ୍ଵଦୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ଚାଣିମାଦିକମ୍

ସେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପି ରହିବାର ଅବାଧ ଶକ୍ତି, ତୁଳନାହୀନ ଜ୍ଞାନ, ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଶାସନ ଓ ଅଣିମା ଆଦି ଅଲୌକିକ ଶକ୍ତି ରଖିଛନ୍ତି।

ସୃଷ୍ଟିସ୍ଥିତିଲଯାଖ୍ଯେଷୁ କର୍ମସୁ ତ୍ରିଷୁ ହେତୁତାମ୍ ପ୍ରଭୁତ୍ଵେନ ସହୈତେଷାଂ ପ୍ରସୀଦତି ମହେଶ୍ଵରଃ

ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ଲୟ ନାମକ ତିନି କାର୍ଯ୍ୟରେ, ମହେଶ୍ୱର ସ୍ୱାମୀତ୍ୱ ସହିତ ଏହାର କାରଣ ଓ ଦୟା ଦେଇଥିବା।

କଲ୍ପାନ୍ତରେ ପୁନସ୍ତେଷାମସ୍ପର୍ଧା ବୁଦ୍ଧିମୋହିନାମ୍ ସର୍ଗରକ୍ଷାଲଯାଚାରଂ ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ପ୍ରଦଦୌ ଚ ସଃ

ଏକ କଳ୍ପର ଶେଷରେ, ତିନି ଦେବତାଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଓ ବୁଦ୍ଧିର ଭ୍ରମ ହେତୁ, ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ଲୟର କାର୍ଯ୍ୟ ଅଲଗା ଭାବରେ ଦେଇଥିଲେ।

ଏତେ ପରସ୍ପରୋତ୍ପନ୍ନା ଧାରଯନ୍ତି ପରସ୍ପରମ୍ ପରସ୍ପରେଣ ଵର୍ଧଂତେ ପରସ୍ପରମନୁଵ୍ରତାଃ

ଏମାନେ ପରସ୍ପରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ପରସ୍ପରକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ପରସ୍ପର ମାଧ୍ୟମରେ ବୃଦ୍ଧି ହୁଅନ୍ତି ଓ ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି।

କ୍ଵଚିଦ୍ବ୍ରହ୍ମା କ୍ଵଚିଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଃ କ୍ଵଚିଦ୍ରୁଦ୍ରଃ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ ନାନେନ ତେଷାମାଧିକ୍ଯମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ଚାତିରିଚ୍ଯତେ

କେବେ ବ୍ରହ୍ମା, କେବେ ବିଷ୍ଣୁ, କେବେ ରୁଦ୍ର ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଅନ୍ତି; ଏହା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା କିମ୍ବା ଶାସନ ଆର୍ତିକି ହୁଏ ନାହିଁ।

ମୂର୍ଖା ନିଂଦଂତି ତାନ୍ଵାଗ୍ଭିଃ ସଂରଂଭାଭିନିଵେଶିନଃ ଯାତୁଧାନା ଭଵଂତ୍ଯେଵ ପିଶାଚାଶ୍ଚ ନ ସଂଶଯଃ

ମୂଢ଼ ଲୋକେ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଶବ୍ଦରେ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି; ଏମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ରାକ୍ଷସ ଓ ପିଶାଚ ହେଇଯାନ୍ତି।

ଦେଵୋ ଗୁଣତ୍ରଯାତୀତଶ୍ଚତୁର୍ଵ୍ଯୂହୋ ମହେଶ୍ଵରଃ ସକଲସ୍ସକଲାଧାରଶକ୍ତେରୁତ୍ପତ୍ତିକାରଣମ୍

ମହେଶ୍ୱର ଦେବତା ତିନି ଗୁଣରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ, ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭାଜିତ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଧାର ଓ ସମସ୍ତକୁ ଧାରଣ କରିଥିବା ଶକ୍ତିର ଉତ୍ପତ୍ତି କାରଣ।

ସୋଯମାତ୍ମା ତ୍ରଯସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରକୃତେଃ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଚ ଲୀଲାକୃତଜଗତ୍ସୃଷ୍ଟିରୀଶ୍ଵରତ୍ଵେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ

ଏହି ଆତ୍ମା, ଲୀଳାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି, ସେ ପ୍ରକୃତି, ପୁରୁଷ ଓ ଜଗତ ଉପରେ ପ୍ରଭୁ ଭାବରେ ବସିଛି।

ଯସ୍ସର୍ଵସ୍ମାତ୍ପରୋ ନିତ୍ଯୋ ନିଷ୍କଲଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ ସ ଏଵ ଚ ତଦାଧାରସ୍ତଦାତ୍ମା ତଦଧିଷ୍ଠିତଃ

ଯିଏ ସମସ୍ତରୁ ଉପର, ଚିରସ୍ଥାୟୀ, ଅଂଶହୀନ, ପରମେଶ୍ୱର; ସେଉଁଠି ଏହାର ଆଧାର, ଏହାର ଆତ୍ମା ଓ ଏହାକୁ ଶାସନ କରୁଥିବା।

ତସ୍ମାନ୍ମହେଶ୍ଵରଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରକୃତିଃ ପୁରୁଷସ୍ତଥା ସଦାଶିଵଭଵୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ବ୍ରହ୍ମା ସର୍ଵଶିଵାତ୍ମକମ୍

ଏହିପରି, ମହେଶ୍ୱର, ପ୍ରକୃତି, ପୁରୁଷ, ସଦାଶିବ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ବ୍ରହ୍ମା—ସମସ୍ତ ଶିବଙ୍କୁ ଆଧାର କରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

ପ୍ରଧାନାତ୍ପ୍ରଥମଂ ଜଜ୍ଞେ ଵୃଦ୍ଧିଃ ଖ୍ଯାତିର୍ମତିର୍ମହାନ୍ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ସଂକ୍ଷୋଭାଦହଂକାରସ୍ତ୍ରିଧା ଽଭଵତ୍

ପ୍ରଧାନରୁ ପ୍ରଥମେ ବୃଦ୍ଧି, ଖ୍ୟାତି, ବୁଦ୍ଧି ଓ ମହାତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ମହାତ୍ତତ୍ତ୍ୱର ଉତ୍ତେଜନାରୁ ତିନି ପ୍ରକାରର ଅହଂକାର ଜନ୍ମ ନେଲା।

ଅହଂକାରଶ୍ଚ ଭୂତାନି ତନ୍ମାତ୍ରାନୀଂଦ୍ରିଯାଣି ଚ ଵୈକାରିକାଦହଂକାରାତ୍ସତ୍ତ୍ଵୋଦ୍ରିକ୍ତାତ୍ତୁ ସାତ୍ତ୍ଵିକଃ

ଅହଂକାରରୁ ଭୂତ, ତନ୍ମାତ୍ରା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ସତ୍ତ୍ୱ ଭରିତ ଅହଂକାରରୁ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ପ୍ରକାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ଵୈକାରିକଃ ସ ସର୍ଗସ୍ତୁ ଯୁଗପତ୍ସଂପ୍ରଵର୍ତତେ ବୁଦ୍ଧୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ପଞ୍ଚୈଵ ପଞ୍ଚକର୍ମେଂଦ୍ରିଯାଣି ଚ

ଏହି ସାତ୍ତ୍ୱିକ ସୃଷ୍ଟି, ଯାହାକୁ ବୈକାରିକ କୁହାଯାଏ, ସମୟରେ ଏକାସାଥି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ: ପାଞ୍ଚ ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ପାଞ୍ଚ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ।

ଏକାଦଶଂ ମନସ୍ତତ୍ର ସ୍ଵଗୁଣେନୋଭଯାତ୍ମକମ୍ ତମୋଯୁକ୍ତାଦହଂକାରାଦ୍ଭୂତତନ୍ମାତ୍ରସଂଭଵଃ

ଏକାଦଶ ହେଉଛି ମନ, ଯାହା ନିଜ ଗୁଣରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବରେ ଅଛି; ତମସ ଭରିତ ଅହଂକାରରୁ ଭୂତ ତନ୍ମାତ୍ରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ଭୂତାନାମାଦିଭୂତତ୍ଵାଦ୍ଭୂତାଦିଃ କଥ୍ଯତେ ତୁ ସଃ ଭୂତାଦେଶ୍ଶବ୍ଦମାତ୍ରଂ ସ୍ଯାତ୍ତତ୍ର ଚାକାଶସଂଭଵଃ

ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ଥିବାରୁ ଏହାକୁ ଭୂତାଦି କୁହାଯାଏ; ଭୂତାଦିରୁ କେବଳ ଶବ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏଠାରୁ ଆକାଶ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।

ଆକାଶାତ୍ସ୍ପର୍ଶ ଉତ୍ପନ୍ନଃ ସ୍ପର୍ଶାଦ୍ଵାଯୁସମୁଦ୍ଭଵଃ ଵାଯୋ ରୂପଂ ତତସ୍ତେଜସ୍ତେଜସୋ ରସସଂଭଵଃ

ଆକାଶରୁ ସ୍ପର୍ଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ସ୍ପର୍ଶରୁ ବାୟୁ ଜନ୍ମିଲା। ବାୟୁରୁ ରୂପ ଆସିଲା, ରୂପରୁ ତେଜସ୍, ତେଜସ୍ରୁ ରସ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ରସାଦାପସ୍ସମୁତ୍ପନ୍ନାସ୍ତେଭ୍ଯୋ ଗନ୍ଧସମୁଦ୍ଭଵଃ ଗନ୍ଧାଚ୍ଚ ପୃଥିଵୀ ଜାତା ଭୂତେଭ୍ଯୋନ୍ଯଚ୍ଚରାଚରମ୍

ରସରୁ ଜଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ସେଠାରୁ ଗନ୍ଧ ଆସିଲା। ଗନ୍ଧରୁ ପୃଥିବୀ ଜନ୍ମିଲା; ଏହି ଭୂତଗୁଡିକରୁ ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଏବଂ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ପୁରୁଷାଧିଷ୍ଠିତତ୍ଵାଚ୍ଚ ଅଵ୍ଯକ୍ତାନୁଗ୍ରହେଣ ଚ ମହଦାଦିଵିଶେଷାନ୍ତା ହ୍ଯଣ୍ଡମୁତ୍ପାଦଯନ୍ତି ତେ

ପୁରୁଷର ଅବସ୍ଥିତି ଏବଂ ଅବ୍ୟକ୍ତର କୃପା ଦ୍ୱାରା, ମହତ୍ତ୍ୱରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ନିଜ-ନିଜ ବିଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଉତ୍ପାଦନ କରନ୍ତି।

ତତ୍ର କାର୍ଯଂ ଚ କରଣଂ ସଂସିଦ୍ଧଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଯଦା ତଦଂଡେ ସୁପ୍ରଵୃଦ୍ଧୋ ଽଭୂତ୍ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞୋ ବ୍ରହ୍ମସଂଜ୍ଞିତଃ

ସେ ଅଣ୍ଡରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ କାରଣ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାବେଳେ, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ, ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଭାବରେ ଡାକାଯାଏ, ସେଠି ବଡ଼ ହେଇ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ସ ଵୈ ଶରୀରୀ ପ୍ରଥମଃ ସ ଵୈ ପୁରୁଷ ଉଚ୍ଯତେ ଆଦିକର୍ତା ସ ଭୂତାନାଂ ବ୍ରହ୍ମାଗ୍ରେ ସମଵର୍ତତ

ଯିଏ ଶରୀର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେ ପ୍ରଥମ; ସେ ପୁରୁଷ ଭାବରେ ଉଚ୍ଚାରିତ। ସେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଆଦି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା; ଆରମ୍ଭରେ ବ୍ରହ୍ମା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ତସ୍ଯେଶ୍ଵରସ୍ଯ ପ୍ରତିମା ଜ୍ଞାନଵୈରାଗ୍ଯଲକ୍ଷଣା ଧର୍ମୈଶ୍ଵର୍ଯକରୀ ବୁଦ୍ଧିର୍ବ୍ରାହ୍ମୀ ଯଜ୍ଞେ ଽଭିମାନିନଃ

ସେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କର ପ୍ରତିମା ଜ୍ଞାନ ଓ ବିରାଗର ଚିହ୍ନରେ ଚିହ୍ନିତ; ଧର୍ମ ଓ ଏଶ୍ୱର୍ୟ ଦେଇଥିବା ବୁଦ୍ଧି, ବ୍ରାହ୍ମୀ ଭାବରେ ଯଜ୍ଞରେ ଅଭିମାନୀଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ।

ଅଵ୍ଯକ୍ତାଜ୍ଜାଯତେ ତସ୍ଯ ମନସା ଯଦ୍ଯଦୀପ୍ସିତମ୍ ଵଶୀ ଵିକୃତ୍ଵାତ୍ତ୍ରୈଗୁଣ୍ଯାତ୍ସାପେକ୍ଷତ୍ଵାତ୍ସ୍ଵଭାଵତଃ

ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ, ସେ ମନରେ ଯାହା ଚାହିଁଥିବେ, ତାହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ସେ ନିଜେ ନିୟନ୍ତା ହୋଇ, ତିନିଟି ଗୁଣ, ନିର୍ଭରତା ଓ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରୁ ତାହାକୁ ରୂପାନ୍ତର କରନ୍ତି।

ତ୍ରିଧା ଵିଭଜ୍ଯ ଚାତ୍ମାନଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ସଂପ୍ରଵର୍ତତେ ସୃଜତେ ଗ୍ରସତେ ଚୈଵ ଵୀକ୍ଷତେ ଚ ତ୍ରିଭିସ୍ସ୍ଵଯମ୍

ନିଜକୁ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭାଜିତ କରି, ସେ ତିନି ଲୋକରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ସେ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଗ୍ରସନ୍ତି ଏବଂ ନିଜେ ତିନିଟି ଦ୍ୱାରା ଦେଖନ୍ତି।