ଶିଵପୁରାଣମ୍

ତସ୍ମାଚ୍ଛକ୍ତସ୍ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରୋ ଯଃ ସର୍ଵଶକ୍ତିଶ୍ଚ ସର୍ଵଵିତ୍ ଅନାଦିନିଧନଶ୍ଚାଯଂ ମହଦୈଶ୍ଵର୍ଯସଂଯୁତଃ

ତେଣୁ, ଯିଏ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଅଧିକାରୀ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ, ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନାହିଁ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାସନର ମାଳିକ—

ସ ଏଵ ଜଗତଃ କର୍ତା ମହାଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରାଃ ପାତା ହର୍ତା ଚ ସର୍ଵସ୍ଯ ତତଃ ପୃଥଗନନ୍ଵଯଃ

ସେ ଏକା ହେଉଛନ୍ତି ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ମହାଦେବ, ମହେଶ୍ୱର; ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତର ରକ୍ଷକ ଓ ନାଶକ, ଏହିପରି ଅନୁକ୍ରମ ସ୍ପଷ୍ଟ।

ପରିଣାମଃ ପ୍ରଧାନସ୍ଯ ପ୍ରଵୃତ୍ତିଃ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଚ ସର୍ଵଂ ସତ୍ଯଵ୍ରତସ୍ଯୈଵ ଶାସନେନ ପ୍ରଵର୍ତତେ

ପ୍ରଧାନର ପରିଣାମ ଓ ପୁରୁଷର କ୍ରିୟା, ସମସ୍ତ କିଛି ସତ୍ୟବ୍ରତଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଚାଲିଥାଏ।

ଇତୀଯଂ ଶାଶ୍ଵତୀ ନିଷ୍ଠା ସତାଂ ମନସି ଵର୍ତତେ ନ ଚୈନଂ ପକ୍ଷମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଵର୍ତତେ ସ୍ଵଲ୍ପଚେତନଃ

ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ନିଷ୍ଠା ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମନରେ ବସିଥାଏ; ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ଲୋକ ଏହି ମତକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି କିଛି କରେନାହିଁ।

ଯାଵଦାଦିସମାରଂଭୋ ଯାଵଦ୍ଯଃ ପ୍ରଲଯୋ ମହାନ୍ ତାଵଦପ୍ଯେତି ସକଲଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ଶାରଦାଂ ଶତମ୍

ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରୁ ମହା ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସମସ୍ତ କିଛି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟିକି ରହିଥାଏ।

ପରମିତ୍ଯାଯୁଷୋ ନାମ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନଃ ତତ୍ପରାଖ୍ଯଂ ତଦର୍ଧଂ ଚ ପରାର୍ଧମଭିଧୀଯତେ

ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅପ୍ରକାଶ ଜନ୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆୟୁଷ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଯାହାକୁ 'ପର' କୁହାଯାଏ, ତାହାର ଅର୍ଦ୍ଧକୁ 'ପରାର୍ଧ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ପରାର୍ଧଦ୍ଵଯକାଲାଂତେ ପ୍ରଲଯେ ସମୁପସ୍ଥିତେ ଅଵ୍ଯକ୍ତମାତ୍ମନଃ କାର୍ଯମାଦାଯାତ୍ମନି ତିଷ୍ଠତି

ଦୁଇ ପରାର୍ଧ ଶେଷରେ, ପ୍ରଳୟ ଆସିଲାବେଳେ, ଅପ୍ରକାଶ ଆତ୍ମାର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥାଏ।

ଆତ୍ମନ୍ଯଵସ୍ଥିତେ ଽଵ୍ଯକ୍ତେ ଵିକାରେ ପ୍ରତିସଂହୃତେ ସାଧର୍ମ୍ଯେଣାଧିତିଷ୍ଠେତେ ପ୍ରଧାନପୁରୁଷାଵୁଭୌ

ଅପ୍ରକାଶ ଆତ୍ମାରେ ବସିଥିଲାବେଳେ ଓ ପରିଣାମ ନିବୃତି ହେଲାବେଳେ, ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ, ସମାନ ଭାବରେ, ଏକାଠି ରହିଥାନ୍ତି।

ତମଃ ସତ୍ତ୍ଵଗୁଣାଵେତୌ ସମତ୍ଵେନ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ ଅନୁଦ୍ରିକ୍ତାଵନନ୍ତୌ ତାଵୋତପ୍ରୋତୌ ପରସ୍ପରମ୍

ତମ ଓ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ, ସମତାରେ ବସିଥାନ୍ତି; ଏମିତି ଦୁଇଟି ଅନନ୍ତ ଓ ଅବିକଳ, ପରସ୍ପରରେ ଗାଠି ଯାଇଛି।

ଗୁଣସାମ୍ଯେ ତଦା ତସ୍ମିନ୍ନଵିଭାଗେ ତମୋଦଯେ ଶାଂତଵାତୈକନୀରେ ଚ ନ ପ୍ରାଜ୍ଞାଯତ କିଂଚନ

ଗୁଣ ସମତା ଅବସ୍ଥାରେ, ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, ତମ ଅଧିକ ହେବାବେଳେ, ଏକ ନିଶ୍ଚଳ ବାୟୁହୀନ ସମୁଦ୍ରରେ, କୌଣସି କିଛି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

ଅପ୍ରଜ୍ଞାତେ ଜଗତ୍ଯସ୍ମିନ୍ନେକ ଏଵ ମହେଶ୍ଵରଃ ଉପାସ୍ଯ ରଜନୀଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ପରାଂ ମାହେଶ୍ଵରୀଂ ତତଃ

ଯେବେ ବିଶ୍ୱ ଅଜ୍ଞାତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥାଏ, ଏକା ମହେଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି; ସେ ସମସ୍ତ ରାତି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି।

ପ୍ରଭାତାଯାଂ ତୁ ଶର୍ଵର୍ଯାଂ ପ୍ରଧାନପୁରୁଷାଵୁଭୌ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ କ୍ଷୋଭଯାମାସ ମାଯାଯୋଗାନ୍ମହେଶ୍ଵରଃ

କିନ୍ତୁ ଯେବେ ରାତି ଶେଷ ହୁଏ, ମହେଶ୍ୱର ମାୟାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେମାନେକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରନ୍ତି।

ତତଃ ପୁନରଶେଷାଣାଂ ଭୂତାନାଂ ପ୍ରଭଵାପ୍ଯଯାତ୍ ଅଵ୍ଯକ୍ତାଦଭଵତ୍ସୃଷ୍ଟିରାଜ୍ଞଯା ପରମେଷ୍ଠିନଃ

ତାପରେ, ପରମେଷ୍ଠୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଅପ୍ରକାଶରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ବିଲୟ ଘଟେ।

ଵିଶ୍ଵୋତ୍ତରୋତ୍ତରଵିଚିତ୍ରମନୋରଥସ୍ଯ ଯସ୍ଯୈକଶକ୍ତିଶକଲେ ସକଲସ୍ସମାପ୍ତଃ ଆତ୍ମାନମଧ୍ଵପତିମଧ୍ଵଵିଦୋ ଵଦଂତି ତସ୍ମୈ ନମଃ ସକଲଲୋକଵିଲକ୍ଷଣାଯ

ସମସ୍ତ ଜଗତରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭିନ୍ନ ଯିଏ, ଯାହାର ଏକ ଶକ୍ତିର ଏକ ଅଂଶରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଅଦ୍ଭୁତ ଆକାଂକ୍ଷା ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ଆତ୍ମା ଏବଂ ଆଧ୍ୱପତି ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ଲୋକେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେହି ସମସ୍ତ ଜଗତରୁ ଅଲଗା ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

ପୁରୁଷାଧିଷ୍ଠିତାତ୍ପୂର୍ଵମଵ୍ଯକ୍ତାଦୀଶ୍ଵରାଜ୍ଞଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯାଦଯୋ ଵିଶେଷାଂତା ଵିକାରାଶ୍ଚାଭଵନ୍ କ୍ରମାତ୍

ପୁରୁଷ ଉପସ୍ଥିତ ହେବା ପୂର୍ବରୁ, ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡିକ ସହିତ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ବିଭିନ୍ନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅନୁକ୍ରମରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ତତସ୍ତେଭ୍ଯୋ ଵିକାରେଭ୍ଯୋ ରୁଦ୍ରୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପିତାମହଃ କାରଣତ୍ଵେନ ସର୍ଵେଷାଂ ତ୍ରଯୋ ଦେଵାଃ ପ୍ରଜଜ୍ଞିରେ

ସେହି ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡିକରୁ ରୁଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ସମସ୍ତ ଜିନିଷର କାରଣ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଏହି ତିନି ଦେବତା।

ସର୍ଵତୋ ଭୁଵନଵ୍ଯାପ୍ତିଶକ୍ତିମଵ୍ଯାହତାଂ କ୍ଵଚିତ୍ ଜ୍ଞାନମପ୍ରତିମଂ ଶଶ୍ଵଦୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ଚାଣିମାଦିକମ୍

ସେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପି ରହିବାର ଅବାଧ ଶକ୍ତି, ତୁଳନାହୀନ ଜ୍ଞାନ, ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଶାସନ ଓ ଅଣିମା ଆଦି ଅଲୌକିକ ଶକ୍ତି ରଖିଛନ୍ତି।

ସୃଷ୍ଟିସ୍ଥିତିଲଯାଖ୍ଯେଷୁ କର୍ମସୁ ତ୍ରିଷୁ ହେତୁତାମ୍ ପ୍ରଭୁତ୍ଵେନ ସହୈତେଷାଂ ପ୍ରସୀଦତି ମହେଶ୍ଵରଃ

ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ଲୟ ନାମକ ତିନି କାର୍ଯ୍ୟରେ, ମହେଶ୍ୱର ସ୍ୱାମୀତ୍ୱ ସହିତ ଏହାର କାରଣ ଓ ଦୟା ଦେଇଥିବା।

କଲ୍ପାନ୍ତରେ ପୁନସ୍ତେଷାମସ୍ପର୍ଧା ବୁଦ୍ଧିମୋହିନାମ୍ ସର୍ଗରକ୍ଷାଲଯାଚାରଂ ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ପ୍ରଦଦୌ ଚ ସଃ

ଏକ କଳ୍ପର ଶେଷରେ, ତିନି ଦେବତାଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଓ ବୁଦ୍ଧିର ଭ୍ରମ ହେତୁ, ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ଲୟର କାର୍ଯ୍ୟ ଅଲଗା ଭାବରେ ଦେଇଥିଲେ।

ଏତେ ପରସ୍ପରୋତ୍ପନ୍ନା ଧାରଯନ୍ତି ପରସ୍ପରମ୍ ପରସ୍ପରେଣ ଵର୍ଧଂତେ ପରସ୍ପରମନୁଵ୍ରତାଃ

ଏମାନେ ପରସ୍ପରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ପରସ୍ପରକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ପରସ୍ପର ମାଧ୍ୟମରେ ବୃଦ୍ଧି ହୁଅନ୍ତି ଓ ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି।

କ୍ଵଚିଦ୍ବ୍ରହ୍ମା କ୍ଵଚିଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଃ କ୍ଵଚିଦ୍ରୁଦ୍ରଃ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ ନାନେନ ତେଷାମାଧିକ୍ଯମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ଚାତିରିଚ୍ଯତେ

କେବେ ବ୍ରହ୍ମା, କେବେ ବିଷ୍ଣୁ, କେବେ ରୁଦ୍ର ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଅନ୍ତି; ଏହା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା କିମ୍ବା ଶାସନ ଆର୍ତିକି ହୁଏ ନାହିଁ।

ମୂର୍ଖା ନିଂଦଂତି ତାନ୍ଵାଗ୍ଭିଃ ସଂରଂଭାଭିନିଵେଶିନଃ ଯାତୁଧାନା ଭଵଂତ୍ଯେଵ ପିଶାଚାଶ୍ଚ ନ ସଂଶଯଃ

ମୂଢ଼ ଲୋକେ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଶବ୍ଦରେ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି; ଏମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ରାକ୍ଷସ ଓ ପିଶାଚ ହେଇଯାନ୍ତି।

ଦେଵୋ ଗୁଣତ୍ରଯାତୀତଶ୍ଚତୁର୍ଵ୍ଯୂହୋ ମହେଶ୍ଵରଃ ସକଲସ୍ସକଲାଧାରଶକ୍ତେରୁତ୍ପତ୍ତିକାରଣମ୍

ମହେଶ୍ୱର ଦେବତା ତିନି ଗୁଣରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ, ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭାଜିତ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଧାର ଓ ସମସ୍ତକୁ ଧାରଣ କରିଥିବା ଶକ୍ତିର ଉତ୍ପତ୍ତି କାରଣ।

ସୋଯମାତ୍ମା ତ୍ରଯସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରକୃତେଃ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଚ ଲୀଲାକୃତଜଗତ୍ସୃଷ୍ଟିରୀଶ୍ଵରତ୍ଵେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ

ଏହି ଆତ୍ମା, ଲୀଳାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି, ସେ ପ୍ରକୃତି, ପୁରୁଷ ଓ ଜଗତ ଉପରେ ପ୍ରଭୁ ଭାବରେ ବସିଛି।

ଯସ୍ସର୍ଵସ୍ମାତ୍ପରୋ ନିତ୍ଯୋ ନିଷ୍କଲଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ ସ ଏଵ ଚ ତଦାଧାରସ୍ତଦାତ୍ମା ତଦଧିଷ୍ଠିତଃ

ଯିଏ ସମସ୍ତରୁ ଉପର, ଚିରସ୍ଥାୟୀ, ଅଂଶହୀନ, ପରମେଶ୍ୱର; ସେଉଁଠି ଏହାର ଆଧାର, ଏହାର ଆତ୍ମା ଓ ଏହାକୁ ଶାସନ କରୁଥିବା।

ତସ୍ମାନ୍ମହେଶ୍ଵରଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରକୃତିଃ ପୁରୁଷସ୍ତଥା ସଦାଶିଵଭଵୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ବ୍ରହ୍ମା ସର୍ଵଶିଵାତ୍ମକମ୍

ଏହିପରି, ମହେଶ୍ୱର, ପ୍ରକୃତି, ପୁରୁଷ, ସଦାଶିବ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ବ୍ରହ୍ମା—ସମସ୍ତ ଶିବଙ୍କୁ ଆଧାର କରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

ପ୍ରଧାନାତ୍ପ୍ରଥମଂ ଜଜ୍ଞେ ଵୃଦ୍ଧିଃ ଖ୍ଯାତିର୍ମତିର୍ମହାନ୍ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ସଂକ୍ଷୋଭାଦହଂକାରସ୍ତ୍ରିଧା ଽଭଵତ୍

ପ୍ରଧାନରୁ ପ୍ରଥମେ ବୃଦ୍ଧି, ଖ୍ୟାତି, ବୁଦ୍ଧି ଓ ମହାତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ମହାତ୍ତତ୍ତ୍ୱର ଉତ୍ତେଜନାରୁ ତିନି ପ୍ରକାରର ଅହଂକାର ଜନ୍ମ ନେଲା।

ଅହଂକାରଶ୍ଚ ଭୂତାନି ତନ୍ମାତ୍ରାନୀଂଦ୍ରିଯାଣି ଚ ଵୈକାରିକାଦହଂକାରାତ୍ସତ୍ତ୍ଵୋଦ୍ରିକ୍ତାତ୍ତୁ ସାତ୍ତ୍ଵିକଃ

ଅହଂକାରରୁ ଭୂତ, ତନ୍ମାତ୍ରା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ସତ୍ତ୍ୱ ଭରିତ ଅହଂକାରରୁ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ପ୍ରକାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ଵୈକାରିକଃ ସ ସର୍ଗସ୍ତୁ ଯୁଗପତ୍ସଂପ୍ରଵର୍ତତେ ବୁଦ୍ଧୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ପଞ୍ଚୈଵ ପଞ୍ଚକର୍ମେଂଦ୍ରିଯାଣି ଚ

ଏହି ସାତ୍ତ୍ୱିକ ସୃଷ୍ଟି, ଯାହାକୁ ବୈକାରିକ କୁହାଯାଏ, ସମୟରେ ଏକାସାଥି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ: ପାଞ୍ଚ ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ପାଞ୍ଚ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ।