ଶିଵପୁରାଣମ୍

କଥଂ ଜଗଦିଦଂ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଵିଧାଯ ଚ ନିଧାଯ ଚ ଆଜ୍ଞଯା ପରମାଂ କ୍ରୀଡାଂ କରୋତି ପରମେଶ୍ଵରଃ

ପରମେଶ୍ୱର କିପରି ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ପୁନଃ ନିଧାନ କରି, ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ରୀଡା କରନ୍ତି?

କିଂ ତତ୍ପ୍ରଥମସଂଭୂତଂ କେନେଦମଖିଲଂ ତତମ୍ କେନା ଵା ପୁନରେଵେଦଂ ଗ୍ରସ୍ଯତେ ପୃଥୁକୁକ୍ଷିଣା

କଣ ଆଦିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? କେଉଁଠି ଏହି ସମସ୍ତ ଆବୃତ ହେଇଛି? ଏବଂ କେଉଁଠି ପୁନଃ ଏହି ସମସ୍ତ ଶୋଷିତ ହୁଏ, ଯାହାର ପେଟ ବଡ଼?

ଶକ୍ତିଃ ପ୍ରଥମସମ୍ଭୂତା ଶାଂତ୍ଯତୀତପଦୋତ୍ତରା ତତୋ ମାଯା ତତୋ ଽଵ୍ଯକ୍ତଂ ଶିଵାଚ୍ଛକ୍ତିମତଃ ପ୍ରଭୋଃ

ପ୍ରଥମେ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଶାନ୍ତିରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ପଦ; ତାପରେ ମାୟା, ତାପରେ ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଶିବଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ ଭାବରେ।

ଶାନ୍ତ୍ଯତୀତପଦଂ ଶକ୍ତେସ୍ତତଃ ଶାନ୍ତିପଦକ୍ରମାତ୍ ତତୋ ଵିଦ୍ଯାପଦଂ ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠାପଦସଂଭଵଃ

ଶକ୍ତିରୁ ଶାନ୍ତିଅତୀତ ପଦ ଆସେ, ତାପରେ ଶାନ୍ତି ପଦ କ୍ରମରେ; ଏହାରୁ ବିଦ୍ୟା ପଦ, ଏବଂ ଏହାରୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ନିଵୃତ୍ତିପଦମୁତ୍ପନ୍ନଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପଦତଃ କ୍ରମାତ୍ ଏଵମୁକ୍ତା ସମାସେନ ସୃଷ୍ଟିରୀଶ୍ଵରଚୋଦିତା

ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପଦରୁ କ୍ରମରେ ନିବୃତ୍ତି ପଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହିପରି ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସୃଷ୍ଟି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।

ଆନୁଲୋମ୍ଯାତ୍ତଥୈତେଷାଂ ପ୍ରତିଲୋମ୍ଯେନ ସଂହୃତିଃ ଅସ୍ମାତ୍ପଞ୍ଚପଦୋଦ୍ଦିଷ୍ଟାତ୍ପରସ୍ସ୍ରଷ୍ଟା ସମିଷ୍ଯତେ

ସ୍ୱଭାବିକ ଭାବରେ ଏହି ସବୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ତାହାର ବିପରୀତ ଭାବରେ ଏହାର ବିଲୟ ହୁଏ। ପଞ୍ଚ ପଦର ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ବିଧି ପ୍ରକାର ଛଡ଼ା, ଏହାଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ନାହିଁ।

କଲାଭିଃ ପଞ୍ଚଭିର୍ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ତସ୍ମାଦ୍ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ଜଗତ୍ ଅଵ୍ଯକ୍ତଂ କାରଣଂ ଯତ୍ତଦାତ୍ମନା ସମନୁଷ୍ଠିତମ୍

ଏହି ପଞ୍ଚ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ୱ ଭରି ରହିଛି; ସେହି ଅପ୍ରକାଶ କାରଣ, ଯାହା ସ୍ୱୟଂ ନିଜେ ନିର୍ମିତ, ଏହିଠାରେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ।

ମହଦାଦିଵିଶେଷାଂତଂ ସୃଜତୀତ୍ଯପି ସଂମତମ୍ କିଂ ତୁ ତତ୍ରାପି କର୍ତୃତ୍ଵଂ ନାଵ୍ଯକ୍ତସ୍ଯ ନ ଚାତ୍ମନଃ

ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ବୋଲି ମନ୍ୟ ହେଉଛି; ତଥାପି ଏଠାରେ ଅପ୍ରକାଶ କିମ୍ବା ଆତ୍ମାର କୌଣସି କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱ ନାହିଁ।

ଅଚେତନତ୍ଵାତ୍ପ୍ରକୃତେରଜ୍ଞତ୍ଵାତ୍ପୁରୁଷସ୍ଯ ଚ ପ୍ରଧାନପରମାଣ୍ଵାଦି ଯାଵତ୍କିଞ୍ଚିଦଚେତନମ୍

ପ୍ରକୃତି ଜଡ଼ ଓ ପୁରୁଷ ଅଜ୍ଞ, ଏହିପରି ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଆଣୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଜଡ଼ ଅବସ୍ଥାରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ତତ୍କର୍ତୃକଂ ସ୍ଵଯଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ବୁଦ୍ଧିମତ୍କାରଣଂ ଵିନା ଜଗଚ୍ଚ କର୍ତୃସାପେକ୍ଷଂ କାର୍ଯଂ ସାଵଯଵଂ ଯତଃ

ଦେଖାଯାଏ ଯେ, କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବୁଦ୍ଧିମତ କାରଣ ଆବଶ୍ୟକ; ବିଶ୍ୱ ଯେପରିକି ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ, ଅନେକ ଅଂଶରୁ ଗଠିତ, ଏହା କର୍ତ୍ତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।

ତସ୍ମାଚ୍ଛକ୍ତସ୍ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରୋ ଯଃ ସର୍ଵଶକ୍ତିଶ୍ଚ ସର୍ଵଵିତ୍ ଅନାଦିନିଧନଶ୍ଚାଯଂ ମହଦୈଶ୍ଵର୍ଯସଂଯୁତଃ

ତେଣୁ, ଯିଏ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଅଧିକାରୀ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ, ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନାହିଁ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାସନର ମାଳିକ—

ସ ଏଵ ଜଗତଃ କର୍ତା ମହାଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରାଃ ପାତା ହର୍ତା ଚ ସର୍ଵସ୍ଯ ତତଃ ପୃଥଗନନ୍ଵଯଃ

ସେ ଏକା ହେଉଛନ୍ତି ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ମହାଦେବ, ମହେଶ୍ୱର; ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତର ରକ୍ଷକ ଓ ନାଶକ, ଏହିପରି ଅନୁକ୍ରମ ସ୍ପଷ୍ଟ।

ପରିଣାମଃ ପ୍ରଧାନସ୍ଯ ପ୍ରଵୃତ୍ତିଃ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଚ ସର୍ଵଂ ସତ୍ଯଵ୍ରତସ୍ଯୈଵ ଶାସନେନ ପ୍ରଵର୍ତତେ

ପ୍ରଧାନର ପରିଣାମ ଓ ପୁରୁଷର କ୍ରିୟା, ସମସ୍ତ କିଛି ସତ୍ୟବ୍ରତଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଚାଲିଥାଏ।

ଇତୀଯଂ ଶାଶ୍ଵତୀ ନିଷ୍ଠା ସତାଂ ମନସି ଵର୍ତତେ ନ ଚୈନଂ ପକ୍ଷମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଵର୍ତତେ ସ୍ଵଲ୍ପଚେତନଃ

ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ନିଷ୍ଠା ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମନରେ ବସିଥାଏ; ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ଲୋକ ଏହି ମତକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି କିଛି କରେନାହିଁ।

ଯାଵଦାଦିସମାରଂଭୋ ଯାଵଦ୍ଯଃ ପ୍ରଲଯୋ ମହାନ୍ ତାଵଦପ୍ଯେତି ସକଲଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ଶାରଦାଂ ଶତମ୍

ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରୁ ମହା ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସମସ୍ତ କିଛି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟିକି ରହିଥାଏ।

ପରମିତ୍ଯାଯୁଷୋ ନାମ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନଃ ତତ୍ପରାଖ୍ଯଂ ତଦର୍ଧଂ ଚ ପରାର୍ଧମଭିଧୀଯତେ

ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅପ୍ରକାଶ ଜନ୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆୟୁଷ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଯାହାକୁ 'ପର' କୁହାଯାଏ, ତାହାର ଅର୍ଦ୍ଧକୁ 'ପରାର୍ଧ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ପରାର୍ଧଦ୍ଵଯକାଲାଂତେ ପ୍ରଲଯେ ସମୁପସ୍ଥିତେ ଅଵ୍ଯକ୍ତମାତ୍ମନଃ କାର୍ଯମାଦାଯାତ୍ମନି ତିଷ୍ଠତି

ଦୁଇ ପରାର୍ଧ ଶେଷରେ, ପ୍ରଳୟ ଆସିଲାବେଳେ, ଅପ୍ରକାଶ ଆତ୍ମାର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥାଏ।

ଆତ୍ମନ୍ଯଵସ୍ଥିତେ ଽଵ୍ଯକ୍ତେ ଵିକାରେ ପ୍ରତିସଂହୃତେ ସାଧର୍ମ୍ଯେଣାଧିତିଷ୍ଠେତେ ପ୍ରଧାନପୁରୁଷାଵୁଭୌ

ଅପ୍ରକାଶ ଆତ୍ମାରେ ବସିଥିଲାବେଳେ ଓ ପରିଣାମ ନିବୃତି ହେଲାବେଳେ, ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ, ସମାନ ଭାବରେ, ଏକାଠି ରହିଥାନ୍ତି।

ତମଃ ସତ୍ତ୍ଵଗୁଣାଵେତୌ ସମତ୍ଵେନ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ ଅନୁଦ୍ରିକ୍ତାଵନନ୍ତୌ ତାଵୋତପ୍ରୋତୌ ପରସ୍ପରମ୍

ତମ ଓ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ, ସମତାରେ ବସିଥାନ୍ତି; ଏମିତି ଦୁଇଟି ଅନନ୍ତ ଓ ଅବିକଳ, ପରସ୍ପରରେ ଗାଠି ଯାଇଛି।

ଗୁଣସାମ୍ଯେ ତଦା ତସ୍ମିନ୍ନଵିଭାଗେ ତମୋଦଯେ ଶାଂତଵାତୈକନୀରେ ଚ ନ ପ୍ରାଜ୍ଞାଯତ କିଂଚନ

ଗୁଣ ସମତା ଅବସ୍ଥାରେ, ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, ତମ ଅଧିକ ହେବାବେଳେ, ଏକ ନିଶ୍ଚଳ ବାୟୁହୀନ ସମୁଦ୍ରରେ, କୌଣସି କିଛି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

ଅପ୍ରଜ୍ଞାତେ ଜଗତ୍ଯସ୍ମିନ୍ନେକ ଏଵ ମହେଶ୍ଵରଃ ଉପାସ୍ଯ ରଜନୀଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ପରାଂ ମାହେଶ୍ଵରୀଂ ତତଃ

ଯେବେ ବିଶ୍ୱ ଅଜ୍ଞାତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥାଏ, ଏକା ମହେଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି; ସେ ସମସ୍ତ ରାତି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି।

ପ୍ରଭାତାଯାଂ ତୁ ଶର୍ଵର୍ଯାଂ ପ୍ରଧାନପୁରୁଷାଵୁଭୌ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ କ୍ଷୋଭଯାମାସ ମାଯାଯୋଗାନ୍ମହେଶ୍ଵରଃ

କିନ୍ତୁ ଯେବେ ରାତି ଶେଷ ହୁଏ, ମହେଶ୍ୱର ମାୟାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେମାନେକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରନ୍ତି।

ତତଃ ପୁନରଶେଷାଣାଂ ଭୂତାନାଂ ପ୍ରଭଵାପ୍ଯଯାତ୍ ଅଵ୍ଯକ୍ତାଦଭଵତ୍ସୃଷ୍ଟିରାଜ୍ଞଯା ପରମେଷ୍ଠିନଃ

ତାପରେ, ପରମେଷ୍ଠୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଅପ୍ରକାଶରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ବିଲୟ ଘଟେ।

ଵିଶ୍ଵୋତ୍ତରୋତ୍ତରଵିଚିତ୍ରମନୋରଥସ୍ଯ ଯସ୍ଯୈକଶକ୍ତିଶକଲେ ସକଲସ୍ସମାପ୍ତଃ ଆତ୍ମାନମଧ୍ଵପତିମଧ୍ଵଵିଦୋ ଵଦଂତି ତସ୍ମୈ ନମଃ ସକଲଲୋକଵିଲକ୍ଷଣାଯ

ସମସ୍ତ ଜଗତରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭିନ୍ନ ଯିଏ, ଯାହାର ଏକ ଶକ୍ତିର ଏକ ଅଂଶରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଅଦ୍ଭୁତ ଆକାଂକ୍ଷା ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ଆତ୍ମା ଏବଂ ଆଧ୍ୱପତି ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ଲୋକେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେହି ସମସ୍ତ ଜଗତରୁ ଅଲଗା ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

ପୁରୁଷାଧିଷ୍ଠିତାତ୍ପୂର୍ଵମଵ୍ଯକ୍ତାଦୀଶ୍ଵରାଜ୍ଞଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯାଦଯୋ ଵିଶେଷାଂତା ଵିକାରାଶ୍ଚାଭଵନ୍ କ୍ରମାତ୍

ପୁରୁଷ ଉପସ୍ଥିତ ହେବା ପୂର୍ବରୁ, ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡିକ ସହିତ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ବିଭିନ୍ନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅନୁକ୍ରମରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ତତସ୍ତେଭ୍ଯୋ ଵିକାରେଭ୍ଯୋ ରୁଦ୍ରୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପିତାମହଃ କାରଣତ୍ଵେନ ସର୍ଵେଷାଂ ତ୍ରଯୋ ଦେଵାଃ ପ୍ରଜଜ୍ଞିରେ

ସେହି ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡିକରୁ ରୁଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ସମସ୍ତ ଜିନିଷର କାରଣ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଏହି ତିନି ଦେବତା।

ସର୍ଵତୋ ଭୁଵନଵ୍ଯାପ୍ତିଶକ୍ତିମଵ୍ଯାହତାଂ କ୍ଵଚିତ୍ ଜ୍ଞାନମପ୍ରତିମଂ ଶଶ୍ଵଦୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ଚାଣିମାଦିକମ୍

ସେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପି ରହିବାର ଅବାଧ ଶକ୍ତି, ତୁଳନାହୀନ ଜ୍ଞାନ, ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଶାସନ ଓ ଅଣିମା ଆଦି ଅଲୌକିକ ଶକ୍ତି ରଖିଛନ୍ତି।

ସୃଷ୍ଟିସ୍ଥିତିଲଯାଖ୍ଯେଷୁ କର୍ମସୁ ତ୍ରିଷୁ ହେତୁତାମ୍ ପ୍ରଭୁତ୍ଵେନ ସହୈତେଷାଂ ପ୍ରସୀଦତି ମହେଶ୍ଵରଃ

ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ଲୟ ନାମକ ତିନି କାର୍ଯ୍ୟରେ, ମହେଶ୍ୱର ସ୍ୱାମୀତ୍ୱ ସହିତ ଏହାର କାରଣ ଓ ଦୟା ଦେଇଥିବା।

କଲ୍ପାନ୍ତରେ ପୁନସ୍ତେଷାମସ୍ପର୍ଧା ବୁଦ୍ଧିମୋହିନାମ୍ ସର୍ଗରକ୍ଷାଲଯାଚାରଂ ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ପ୍ରଦଦୌ ଚ ସଃ

ଏକ କଳ୍ପର ଶେଷରେ, ତିନି ଦେବତାଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଓ ବୁଦ୍ଧିର ଭ୍ରମ ହେତୁ, ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ଲୟର କାର୍ଯ୍ୟ ଅଲଗା ଭାବରେ ଦେଇଥିଲେ।