ଶିଵପୁରାଣମ୍

ସଵନାନାଂ ସହସ୍ରଂ ଚ ତ୍ରିଗୁଣଂ ତ୍ରିଵୃତଂ ତଥା କଲ୍ପ୍ଯତେ ସକଲଃ କାଲୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ

ଏକ ହଜାର ସବନ, ତିନି ଗୁଣା ଏବଂ ପୁନଃ ତିନି ଗୁଣା କରି ଯେତେ ହୁଏ, ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର, ପରମେଷ୍ଠିଙ୍କର ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।

ତସ୍ଯ ଵୈ ଦିଵସେ ଯାଂତି ଚତୁର୍ଦଶ ପୁରଂଦରାଃ ଶତାନି ମାସେ ଚତ୍ଵାରି ଵିଂଶତ୍ଯା ସହିତାନି ଚ

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦିନରେ ଚଉଦ ଇନ୍ଦ୍ର ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଅନ୍ତି; ଏକ ମାସରେ ଚାରି ଥର କରି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଶତାଧିକ ମିଶି।

ଅବ୍ଦେ ପଞ୍ଚ ସହସ୍ରାଣି ଚତ୍ଵାରିଂଶଦ୍ଯୁତାନି ଚ ଚତ୍ଵାରିଂଶତ୍ସହସ୍ରାଣି ପଞ୍ଚ ଲକ୍ଷାଣି ଚାଯୁଷି

ଏକ ବର୍ଷରେ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ଏବଂ ଚାଳିଶି ମିଶିଥାଏ; ଚାଳିଶି ହଜାର ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ତାଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟରେ ଥାଏ।

ବ୍ରହ୍ମା ଵିଷ୍ଣୋର୍ଦିନେ ଚୈକୋ ଵିଷ୍ଣୂ ରୁଦ୍ରଦିନେ ତଥା ଈଶ୍ଵରସ୍ଯ ଦିନେ ରୁଦ୍ରସ୍ସଦାଖ୍ଯସ୍ଯ ତଥେଶ୍ଵରଃ

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦିନ ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦିନ; ଏପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦିନ ହେଉଛି ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଦିନ; ଏବଂ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଦିନ ହେଉଛି ଏଶ୍ୱରଙ୍କ, ସଦା ଉଲ୍ଲିଖିତ।

ସାକ୍ଷାଚ୍ଛିଵସ୍ଯ ତତ୍ସଂଖ୍ଯସ୍ତଥା ସୋ ଽପି ସଦାଶିଵଃ ଚତ୍ଵାରିଂଶତ୍ସହସ୍ରାଣି ପଞ୍ଚଲକ୍ଷାଣି ଚାଯୁଷି

ଏହି ସଂଖ୍ୟା ସାକ୍ଷାତ୍ ଶିବଙ୍କୁ ଲାଗିଥାଏ, ଏବଂ ସଦାଶିବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ; ଚାଳିଶି ହଜାର ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ତାଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟରେ ଥାଏ।

ଅହସ୍ତସ୍ଯ ତୁ ଯା ସୃଷ୍ଟୀ ରାତ୍ରିଶ୍ଚ ପ୍ରଲଯଃ ସ୍ମୃତଃ ଅହର୍ନ ଵିଦ୍ଯତେ ତସ୍ଯ ନ ରାତ୍ରିରିତି ଧାରଯେତ୍

ଯିଏ ଦିନ ନାହିଁ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଦିନ ଭାବରେ ଓ ପ୍ରଳୟକୁ ରାତି ଭାବରେ କୁହାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରକୃତରେ ଦିନ କିମ୍ବା ରାତି ନାହିଁ—ଏହିପରି ବୁଝିବା ଉଚିତ।

ଏଷୋପଚାରଃ କ୍ରିଯତେ ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା ପ୍ରଜାଃ ପ୍ରଜାନାଂ ପତଯୋ ମୂର୍ତଯଶ୍ଚ ସୁରାସୁରାଃ

ଏହା ଲୋକମାନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ଉପଚାର ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି; ପ୍ରଜାମାନେ, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ନାୟକ, ତାଙ୍କର ଆକୃତି, ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନେ।

ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣୀନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥାଶ୍ଚ ମହାଭୂତାନି ପଞ୍ଚ ଚ ତନ୍ମାତ୍ରାଣ୍ଯଥ ଭୂତାଦିର୍ବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ସହ ଦୈଵତଃ

ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ବିଷୟ, ପାଞ୍ଚ ମହାଭୂତ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭୂତ, ଭୂତର ଉତ୍ସ, ବୁଦ୍ଧି ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦେବତାମାନେ—

ଅହସ୍ତିଷ୍ଠଂତି ସର୍ଵାଣି ପାରମେଶସ୍ଯ ଧୀମତଃ ଅହରଂତେ ପ୍ରଲୀଯନ୍ତେ ରାତ୍ର୍ଯନ୍ତେ ଵିଶ୍ଵସଂଭଵଃ

ଏସବୁ ଦ୍ରଷ୍ଟିମାନ୍ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କର ଦିନରେ ରହିଥାଏ; ଦିନ ଶେଷରେ ଏସବୁ ଅଲିନ୍ ହୁଏ, ଏବଂ ରାତି ଶେଷରେ ପୁନଃ ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ପତ୍ତି ହୁଏ।

ଯୋ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା କର୍ମକାଲସ୍ଵଭାଵାଦ୍ଯର୍ଥେ ଶକ୍ତିର୍ଯସ୍ଯ ନୋଲ୍ଲଂଘନୀଯା ଯସ୍ଯୈଵାଜ୍ଞାଧୀନମେତତ୍ସମସ୍ତଂ ନମସ୍ତସ୍ମୈ ମହତେ ଶଂକରାଯ

ଯିଏ ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ଯାହାର ଶକ୍ତି କର୍ମ, ସମୟ ଏବଂ ସ୍ୱଭାବ; ଯାହାର ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତ ଚାଲିଥାଏ, ଯାହାର ଆଜ୍ଞା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିବା ଯାଏ ନାହିଁ, ସେଇ ମହା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

କଥଂ ଜଗଦିଦଂ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଵିଧାଯ ଚ ନିଧାଯ ଚ ଆଜ୍ଞଯା ପରମାଂ କ୍ରୀଡାଂ କରୋତି ପରମେଶ୍ଵରଃ

ପରମେଶ୍ୱର କିପରି ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ପୁନଃ ନିଧାନ କରି, ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ରୀଡା କରନ୍ତି?

କିଂ ତତ୍ପ୍ରଥମସଂଭୂତଂ କେନେଦମଖିଲଂ ତତମ୍ କେନା ଵା ପୁନରେଵେଦଂ ଗ୍ରସ୍ଯତେ ପୃଥୁକୁକ୍ଷିଣା

କଣ ଆଦିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? କେଉଁଠି ଏହି ସମସ୍ତ ଆବୃତ ହେଇଛି? ଏବଂ କେଉଁଠି ପୁନଃ ଏହି ସମସ୍ତ ଶୋଷିତ ହୁଏ, ଯାହାର ପେଟ ବଡ଼?

ଶକ୍ତିଃ ପ୍ରଥମସମ୍ଭୂତା ଶାଂତ୍ଯତୀତପଦୋତ୍ତରା ତତୋ ମାଯା ତତୋ ଽଵ୍ଯକ୍ତଂ ଶିଵାଚ୍ଛକ୍ତିମତଃ ପ୍ରଭୋଃ

ପ୍ରଥମେ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଶାନ୍ତିରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ପଦ; ତାପରେ ମାୟା, ତାପରେ ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଶିବଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ ଭାବରେ।

ଶାନ୍ତ୍ଯତୀତପଦଂ ଶକ୍ତେସ୍ତତଃ ଶାନ୍ତିପଦକ୍ରମାତ୍ ତତୋ ଵିଦ୍ଯାପଦଂ ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠାପଦସଂଭଵଃ

ଶକ୍ତିରୁ ଶାନ୍ତିଅତୀତ ପଦ ଆସେ, ତାପରେ ଶାନ୍ତି ପଦ କ୍ରମରେ; ଏହାରୁ ବିଦ୍ୟା ପଦ, ଏବଂ ଏହାରୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ନିଵୃତ୍ତିପଦମୁତ୍ପନ୍ନଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପଦତଃ କ୍ରମାତ୍ ଏଵମୁକ୍ତା ସମାସେନ ସୃଷ୍ଟିରୀଶ୍ଵରଚୋଦିତା

ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପଦରୁ କ୍ରମରେ ନିବୃତ୍ତି ପଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହିପରି ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସୃଷ୍ଟି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।

ଆନୁଲୋମ୍ଯାତ୍ତଥୈତେଷାଂ ପ୍ରତିଲୋମ୍ଯେନ ସଂହୃତିଃ ଅସ୍ମାତ୍ପଞ୍ଚପଦୋଦ୍ଦିଷ୍ଟାତ୍ପରସ୍ସ୍ରଷ୍ଟା ସମିଷ୍ଯତେ

ସ୍ୱଭାବିକ ଭାବରେ ଏହି ସବୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ତାହାର ବିପରୀତ ଭାବରେ ଏହାର ବିଲୟ ହୁଏ। ପଞ୍ଚ ପଦର ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ବିଧି ପ୍ରକାର ଛଡ଼ା, ଏହାଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ନାହିଁ।

କଲାଭିଃ ପଞ୍ଚଭିର୍ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ତସ୍ମାଦ୍ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ଜଗତ୍ ଅଵ୍ଯକ୍ତଂ କାରଣଂ ଯତ୍ତଦାତ୍ମନା ସମନୁଷ୍ଠିତମ୍

ଏହି ପଞ୍ଚ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ୱ ଭରି ରହିଛି; ସେହି ଅପ୍ରକାଶ କାରଣ, ଯାହା ସ୍ୱୟଂ ନିଜେ ନିର୍ମିତ, ଏହିଠାରେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ।

ମହଦାଦିଵିଶେଷାଂତଂ ସୃଜତୀତ୍ଯପି ସଂମତମ୍ କିଂ ତୁ ତତ୍ରାପି କର୍ତୃତ୍ଵଂ ନାଵ୍ଯକ୍ତସ୍ଯ ନ ଚାତ୍ମନଃ

ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ବୋଲି ମନ୍ୟ ହେଉଛି; ତଥାପି ଏଠାରେ ଅପ୍ରକାଶ କିମ୍ବା ଆତ୍ମାର କୌଣସି କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱ ନାହିଁ।

ଅଚେତନତ୍ଵାତ୍ପ୍ରକୃତେରଜ୍ଞତ୍ଵାତ୍ପୁରୁଷସ୍ଯ ଚ ପ୍ରଧାନପରମାଣ୍ଵାଦି ଯାଵତ୍କିଞ୍ଚିଦଚେତନମ୍

ପ୍ରକୃତି ଜଡ଼ ଓ ପୁରୁଷ ଅଜ୍ଞ, ଏହିପରି ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଆଣୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଜଡ଼ ଅବସ୍ଥାରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ତତ୍କର୍ତୃକଂ ସ୍ଵଯଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ବୁଦ୍ଧିମତ୍କାରଣଂ ଵିନା ଜଗଚ୍ଚ କର୍ତୃସାପେକ୍ଷଂ କାର୍ଯଂ ସାଵଯଵଂ ଯତଃ

ଦେଖାଯାଏ ଯେ, କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବୁଦ୍ଧିମତ କାରଣ ଆବଶ୍ୟକ; ବିଶ୍ୱ ଯେପରିକି ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ, ଅନେକ ଅଂଶରୁ ଗଠିତ, ଏହା କର୍ତ୍ତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।

ତସ୍ମାଚ୍ଛକ୍ତସ୍ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରୋ ଯଃ ସର୍ଵଶକ୍ତିଶ୍ଚ ସର୍ଵଵିତ୍ ଅନାଦିନିଧନଶ୍ଚାଯଂ ମହଦୈଶ୍ଵର୍ଯସଂଯୁତଃ

ତେଣୁ, ଯିଏ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଅଧିକାରୀ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ, ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନାହିଁ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାସନର ମାଳିକ—

ସ ଏଵ ଜଗତଃ କର୍ତା ମହାଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରାଃ ପାତା ହର୍ତା ଚ ସର୍ଵସ୍ଯ ତତଃ ପୃଥଗନନ୍ଵଯଃ

ସେ ଏକା ହେଉଛନ୍ତି ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ମହାଦେବ, ମହେଶ୍ୱର; ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତର ରକ୍ଷକ ଓ ନାଶକ, ଏହିପରି ଅନୁକ୍ରମ ସ୍ପଷ୍ଟ।

ପରିଣାମଃ ପ୍ରଧାନସ୍ଯ ପ୍ରଵୃତ୍ତିଃ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଚ ସର୍ଵଂ ସତ୍ଯଵ୍ରତସ୍ଯୈଵ ଶାସନେନ ପ୍ରଵର୍ତତେ

ପ୍ରଧାନର ପରିଣାମ ଓ ପୁରୁଷର କ୍ରିୟା, ସମସ୍ତ କିଛି ସତ୍ୟବ୍ରତଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଚାଲିଥାଏ।

ଇତୀଯଂ ଶାଶ୍ଵତୀ ନିଷ୍ଠା ସତାଂ ମନସି ଵର୍ତତେ ନ ଚୈନଂ ପକ୍ଷମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଵର୍ତତେ ସ୍ଵଲ୍ପଚେତନଃ

ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ନିଷ୍ଠା ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମନରେ ବସିଥାଏ; ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ଲୋକ ଏହି ମତକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି କିଛି କରେନାହିଁ।

ଯାଵଦାଦିସମାରଂଭୋ ଯାଵଦ୍ଯଃ ପ୍ରଲଯୋ ମହାନ୍ ତାଵଦପ୍ଯେତି ସକଲଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ଶାରଦାଂ ଶତମ୍

ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରୁ ମହା ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସମସ୍ତ କିଛି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟିକି ରହିଥାଏ।

ପରମିତ୍ଯାଯୁଷୋ ନାମ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନଃ ତତ୍ପରାଖ୍ଯଂ ତଦର୍ଧଂ ଚ ପରାର୍ଧମଭିଧୀଯତେ

ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅପ୍ରକାଶ ଜନ୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆୟୁଷ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଯାହାକୁ 'ପର' କୁହାଯାଏ, ତାହାର ଅର୍ଦ୍ଧକୁ 'ପରାର୍ଧ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ପରାର୍ଧଦ୍ଵଯକାଲାଂତେ ପ୍ରଲଯେ ସମୁପସ୍ଥିତେ ଅଵ୍ଯକ୍ତମାତ୍ମନଃ କାର୍ଯମାଦାଯାତ୍ମନି ତିଷ୍ଠତି

ଦୁଇ ପରାର୍ଧ ଶେଷରେ, ପ୍ରଳୟ ଆସିଲାବେଳେ, ଅପ୍ରକାଶ ଆତ୍ମାର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥାଏ।

ଆତ୍ମନ୍ଯଵସ୍ଥିତେ ଽଵ୍ଯକ୍ତେ ଵିକାରେ ପ୍ରତିସଂହୃତେ ସାଧର୍ମ୍ଯେଣାଧିତିଷ୍ଠେତେ ପ୍ରଧାନପୁରୁଷାଵୁଭୌ

ଅପ୍ରକାଶ ଆତ୍ମାରେ ବସିଥିଲାବେଳେ ଓ ପରିଣାମ ନିବୃତି ହେଲାବେଳେ, ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ, ସମାନ ଭାବରେ, ଏକାଠି ରହିଥାନ୍ତି।

ତମଃ ସତ୍ତ୍ଵଗୁଣାଵେତୌ ସମତ୍ଵେନ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ ଅନୁଦ୍ରିକ୍ତାଵନନ୍ତୌ ତାଵୋତପ୍ରୋତୌ ପରସ୍ପରମ୍

ତମ ଓ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ, ସମତାରେ ବସିଥାନ୍ତି; ଏମିତି ଦୁଇଟି ଅନନ୍ତ ଓ ଅବିକଳ, ପରସ୍ପରରେ ଗାଠି ଯାଇଛି।