ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଦିଵ୍ଯେନୈଵ ପ୍ରମାଣେନ ଯୁଗସଂଖ୍ଯା ପ୍ରଵର୍ତତେ ଚତ୍ଵାରି ଭାରତେ ଵର୍ଷେ ଯୁଗାନି କଵଯୋ ଵିଦୁଃ

ଏହି ଦେବମାପ ଅନୁଯାୟୀ ଯୁଗର ଗଣନା ଚାଲିଥାଏ; ଭାରତ ଭୂମିରେ ଚାରିଟି ଯୁଗ ଅଛି ବୋଲି ଋଷିମାନେ ଜାଣନ୍ତି।

ପୂର୍ଵଂ କୃତଯୁଗଂ ନାମ ତତସ୍ତ୍ରେତା ଵିଧୀଯତେ ଦ୍ଵାପରଂ ଚ କଲିଶ୍ଚୈଵ ଯୁଗାନ୍ଯେତାନି କୃତ୍ସ୍ନଶଃ

ପ୍ରଥମେ 'କୃତ' ଯୁଗ, ତାପରେ 'ତ୍ରେତା', ତାପରେ 'ଦ୍ୱାପର', ଏବଂ ସେସରେ 'କଳି'—ଏହି ଚାରିଟି ଯୁଗ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ।

ଚତ୍ଵାରି ତୁ ସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣାଂ ତତ୍କୃତଂ ଯୁଗମ୍ ତସ୍ଯ ତାଵଚ୍ଛତୀସଂଧ୍ଯା ସଂଧ୍ଯାଂଶଶ୍ଚ ତଥାଵିଧଃ

କୃତ ଯୁଗର ଅବଧି ଚାରି ହଜାର ବର୍ଷ, ଏହାର ଉଷା ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା ଶତାଧିକ ବର୍ଷ ହୁଏ, ଏବଂ ଏହାର ସନ୍ଧ୍ୟାଂଶ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।

ଇତରେଷୁ ସସଂଧ୍ଯେଷୁ ସସଂଧ୍ଯାଂଶେଷୁ ଚ ତ୍ରିଷୁ ଏକାପାଯେନ ଵର୍ତଂତେ ସହସ୍ରାଣି ଶତାନି ଚ

ଅନ୍ୟ ତିନି ଯୁଗରେ, ତାଙ୍କର ଉଷା ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା ସହିତ, ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ କମ୍ ହୁଏ, ଏଠାରେ ଶତ ଓ ସହସ୍ର ଅନୁଯାୟୀ।

ଏତଦ୍ଦ୍ଵାଦଶସାହସ୍ରଂ ସାଧିକଂ ଚ ଚତୁର୍ଯୁଗମ୍ ଚତୁର୍ଯୁଗସହସ୍ରଂ ଯତ୍ସଂକଲ୍ପ ଇତି କଥ୍ଯତେ

ଏହିପରି, ଚାରିଟି ଯୁଗ ମିଶି ଦ୍ୱାଦଶ ହଜାର (ଦେବବର୍ଷ) ହୁଏ, ଏବଂ ଏହିପରି ହଜାରଟି ଚାରି-ଯୁଗ ମିଶି ଏକ କଳ୍ପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଚତୁର୍ଯୁଗୈକସପ୍ତତ୍ଯା ମନୋରଂତରମୁଚ୍ଯତେ କଲ୍ପେ ଚତୁର୍ଦଶୈକସ୍ମିନ୍ମନୂନାଂ ପରିଵୃତ୍ତଯଃ

ଏକାଉଣ୍ଠି ଚାରି-ଯୁଗ ମିଶି ଏକ ମନ୍ବନ୍ତର ହୁଏ; ଏକ କଳ୍ପରେ ଚୌଦ୍ଦଟି ମନୁଙ୍କର ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ।

ଏତେନ କ୍ରମଯୋଗେନ କଲ୍ପମନ୍ଵଂତରାଣି ଚ ସପ୍ରଜାନି ଵ୍ଯତୀତାନି ଶତଶୋ ଽଥ ସହସ୍ରଶଃ

ଏହି କ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ, ଶତ ଓ ସହସ୍ର କଳ୍ପ ଓ ମନ୍ବନ୍ତର, ସେମାନଙ୍କ ସହ ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ, ବିତିଯାଇଛନ୍ତି।

ଅଜ୍ଞେଯତ୍ଵାଚ୍ଚ ସର୍ଵେଷାମସଂଖ୍ଯେଯତଯା ପୁନଃ ଶକ୍ଯୋ ନୈଵାନୁପୂର୍ଵ୍ଯାଦ୍ଵୈ ତେଷାଂ ଵକ୍ତୁଂ ସୁଵିସ୍ତରଃ

ଏହି ସବୁ ଅଜ୍ଞେୟ ଏବଂ ଅସଂଖ୍ୟ, ତେଣୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଏହାକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ନନା କରିବା, କିମ୍ବା ଏକାଏକି କ୍ରମରେ କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

କଲ୍ପୋ ନାମ ଦିଵା ପ୍ରୋକ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନଃ କଲ୍ପାନାଂ ଵୈ ସହସ୍ରଂ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଂ ଵର୍ଷମିହୋଚ୍ଯତେ

‘କଳ୍ପ’ ଭଳି ଏକ ଦିନକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦିନ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ, ଯିଏ ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ଏକ ହଜାର କଳ୍ପ ମିଶି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏକ ବର୍ଷ ହୁଏ।

ଵର୍ଷାଣାମଷ୍ଟସାହସ୍ରଂ ଯଚ୍ଚ ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଯୁଗମ୍ ସଵନଂ ଯୁଗସାହସ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଦ୍ମଜନ୍ମନଃ

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏକ ଯୁଗ ଅଠ ହଜାର ବର୍ଷ ହୁଏ; ଏପରି ଏକ ହଜାର ଯୁଗ ମିଶି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏକ ସବନ ହୁଏ, ଯିଏ ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମିଥିବା।

ସଵନାନାଂ ସହସ୍ରଂ ଚ ତ୍ରିଗୁଣଂ ତ୍ରିଵୃତଂ ତଥା କଲ୍ପ୍ଯତେ ସକଲଃ କାଲୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ

ଏକ ହଜାର ସବନ, ତିନି ଗୁଣା ଏବଂ ପୁନଃ ତିନି ଗୁଣା କରି ଯେତେ ହୁଏ, ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର, ପରମେଷ୍ଠିଙ୍କର ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।

ତସ୍ଯ ଵୈ ଦିଵସେ ଯାଂତି ଚତୁର୍ଦଶ ପୁରଂଦରାଃ ଶତାନି ମାସେ ଚତ୍ଵାରି ଵିଂଶତ୍ଯା ସହିତାନି ଚ

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦିନରେ ଚଉଦ ଇନ୍ଦ୍ର ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଅନ୍ତି; ଏକ ମାସରେ ଚାରି ଥର କରି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଶତାଧିକ ମିଶି।

ଅବ୍ଦେ ପଞ୍ଚ ସହସ୍ରାଣି ଚତ୍ଵାରିଂଶଦ୍ଯୁତାନି ଚ ଚତ୍ଵାରିଂଶତ୍ସହସ୍ରାଣି ପଞ୍ଚ ଲକ୍ଷାଣି ଚାଯୁଷି

ଏକ ବର୍ଷରେ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ଏବଂ ଚାଳିଶି ମିଶିଥାଏ; ଚାଳିଶି ହଜାର ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ତାଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟରେ ଥାଏ।

ବ୍ରହ୍ମା ଵିଷ୍ଣୋର୍ଦିନେ ଚୈକୋ ଵିଷ୍ଣୂ ରୁଦ୍ରଦିନେ ତଥା ଈଶ୍ଵରସ୍ଯ ଦିନେ ରୁଦ୍ରସ୍ସଦାଖ୍ଯସ୍ଯ ତଥେଶ୍ଵରଃ

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦିନ ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦିନ; ଏପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦିନ ହେଉଛି ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଦିନ; ଏବଂ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଦିନ ହେଉଛି ଏଶ୍ୱରଙ୍କ, ସଦା ଉଲ୍ଲିଖିତ।

ସାକ୍ଷାଚ୍ଛିଵସ୍ଯ ତତ୍ସଂଖ୍ଯସ୍ତଥା ସୋ ଽପି ସଦାଶିଵଃ ଚତ୍ଵାରିଂଶତ୍ସହସ୍ରାଣି ପଞ୍ଚଲକ୍ଷାଣି ଚାଯୁଷି

ଏହି ସଂଖ୍ୟା ସାକ୍ଷାତ୍ ଶିବଙ୍କୁ ଲାଗିଥାଏ, ଏବଂ ସଦାଶିବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ; ଚାଳିଶି ହଜାର ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ତାଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟରେ ଥାଏ।

ଅହସ୍ତସ୍ଯ ତୁ ଯା ସୃଷ୍ଟୀ ରାତ୍ରିଶ୍ଚ ପ୍ରଲଯଃ ସ୍ମୃତଃ ଅହର୍ନ ଵିଦ୍ଯତେ ତସ୍ଯ ନ ରାତ୍ରିରିତି ଧାରଯେତ୍

ଯିଏ ଦିନ ନାହିଁ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଦିନ ଭାବରେ ଓ ପ୍ରଳୟକୁ ରାତି ଭାବରେ କୁହାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରକୃତରେ ଦିନ କିମ୍ବା ରାତି ନାହିଁ—ଏହିପରି ବୁଝିବା ଉଚିତ।

ଏଷୋପଚାରଃ କ୍ରିଯତେ ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା ପ୍ରଜାଃ ପ୍ରଜାନାଂ ପତଯୋ ମୂର୍ତଯଶ୍ଚ ସୁରାସୁରାଃ

ଏହା ଲୋକମାନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ଉପଚାର ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି; ପ୍ରଜାମାନେ, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ନାୟକ, ତାଙ୍କର ଆକୃତି, ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନେ।

ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣୀନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥାଶ୍ଚ ମହାଭୂତାନି ପଞ୍ଚ ଚ ତନ୍ମାତ୍ରାଣ୍ଯଥ ଭୂତାଦିର୍ବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ସହ ଦୈଵତଃ

ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ବିଷୟ, ପାଞ୍ଚ ମହାଭୂତ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭୂତ, ଭୂତର ଉତ୍ସ, ବୁଦ୍ଧି ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦେବତାମାନେ—

ଅହସ୍ତିଷ୍ଠଂତି ସର୍ଵାଣି ପାରମେଶସ୍ଯ ଧୀମତଃ ଅହରଂତେ ପ୍ରଲୀଯନ୍ତେ ରାତ୍ର୍ଯନ୍ତେ ଵିଶ୍ଵସଂଭଵଃ

ଏସବୁ ଦ୍ରଷ୍ଟିମାନ୍ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କର ଦିନରେ ରହିଥାଏ; ଦିନ ଶେଷରେ ଏସବୁ ଅଲିନ୍ ହୁଏ, ଏବଂ ରାତି ଶେଷରେ ପୁନଃ ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ପତ୍ତି ହୁଏ।

ଯୋ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା କର୍ମକାଲସ୍ଵଭାଵାଦ୍ଯର୍ଥେ ଶକ୍ତିର୍ଯସ୍ଯ ନୋଲ୍ଲଂଘନୀଯା ଯସ୍ଯୈଵାଜ୍ଞାଧୀନମେତତ୍ସମସ୍ତଂ ନମସ୍ତସ୍ମୈ ମହତେ ଶଂକରାଯ

ଯିଏ ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ଯାହାର ଶକ୍ତି କର୍ମ, ସମୟ ଏବଂ ସ୍ୱଭାବ; ଯାହାର ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତ ଚାଲିଥାଏ, ଯାହାର ଆଜ୍ଞା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିବା ଯାଏ ନାହିଁ, ସେଇ ମହା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

କଥଂ ଜଗଦିଦଂ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଵିଧାଯ ଚ ନିଧାଯ ଚ ଆଜ୍ଞଯା ପରମାଂ କ୍ରୀଡାଂ କରୋତି ପରମେଶ୍ଵରଃ

ପରମେଶ୍ୱର କିପରି ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ପୁନଃ ନିଧାନ କରି, ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ରୀଡା କରନ୍ତି?

କିଂ ତତ୍ପ୍ରଥମସଂଭୂତଂ କେନେଦମଖିଲଂ ତତମ୍ କେନା ଵା ପୁନରେଵେଦଂ ଗ୍ରସ୍ଯତେ ପୃଥୁକୁକ୍ଷିଣା

କଣ ଆଦିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? କେଉଁଠି ଏହି ସମସ୍ତ ଆବୃତ ହେଇଛି? ଏବଂ କେଉଁଠି ପୁନଃ ଏହି ସମସ୍ତ ଶୋଷିତ ହୁଏ, ଯାହାର ପେଟ ବଡ଼?

ଶକ୍ତିଃ ପ୍ରଥମସମ୍ଭୂତା ଶାଂତ୍ଯତୀତପଦୋତ୍ତରା ତତୋ ମାଯା ତତୋ ଽଵ୍ଯକ୍ତଂ ଶିଵାଚ୍ଛକ୍ତିମତଃ ପ୍ରଭୋଃ

ପ୍ରଥମେ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଶାନ୍ତିରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ପଦ; ତାପରେ ମାୟା, ତାପରେ ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଶିବଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ ଭାବରେ।

ଶାନ୍ତ୍ଯତୀତପଦଂ ଶକ୍ତେସ୍ତତଃ ଶାନ୍ତିପଦକ୍ରମାତ୍ ତତୋ ଵିଦ୍ଯାପଦଂ ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠାପଦସଂଭଵଃ

ଶକ୍ତିରୁ ଶାନ୍ତିଅତୀତ ପଦ ଆସେ, ତାପରେ ଶାନ୍ତି ପଦ କ୍ରମରେ; ଏହାରୁ ବିଦ୍ୟା ପଦ, ଏବଂ ଏହାରୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ନିଵୃତ୍ତିପଦମୁତ୍ପନ୍ନଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପଦତଃ କ୍ରମାତ୍ ଏଵମୁକ୍ତା ସମାସେନ ସୃଷ୍ଟିରୀଶ୍ଵରଚୋଦିତା

ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପଦରୁ କ୍ରମରେ ନିବୃତ୍ତି ପଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହିପରି ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସୃଷ୍ଟି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।

ଆନୁଲୋମ୍ଯାତ୍ତଥୈତେଷାଂ ପ୍ରତିଲୋମ୍ଯେନ ସଂହୃତିଃ ଅସ୍ମାତ୍ପଞ୍ଚପଦୋଦ୍ଦିଷ୍ଟାତ୍ପରସ୍ସ୍ରଷ୍ଟା ସମିଷ୍ଯତେ

ସ୍ୱଭାବିକ ଭାବରେ ଏହି ସବୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ତାହାର ବିପରୀତ ଭାବରେ ଏହାର ବିଲୟ ହୁଏ। ପଞ୍ଚ ପଦର ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ବିଧି ପ୍ରକାର ଛଡ଼ା, ଏହାଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ନାହିଁ।

କଲାଭିଃ ପଞ୍ଚଭିର୍ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ତସ୍ମାଦ୍ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ଜଗତ୍ ଅଵ୍ଯକ୍ତଂ କାରଣଂ ଯତ୍ତଦାତ୍ମନା ସମନୁଷ୍ଠିତମ୍

ଏହି ପଞ୍ଚ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ୱ ଭରି ରହିଛି; ସେହି ଅପ୍ରକାଶ କାରଣ, ଯାହା ସ୍ୱୟଂ ନିଜେ ନିର୍ମିତ, ଏହିଠାରେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ।

ମହଦାଦିଵିଶେଷାଂତଂ ସୃଜତୀତ୍ଯପି ସଂମତମ୍ କିଂ ତୁ ତତ୍ରାପି କର୍ତୃତ୍ଵଂ ନାଵ୍ଯକ୍ତସ୍ଯ ନ ଚାତ୍ମନଃ

ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ବୋଲି ମନ୍ୟ ହେଉଛି; ତଥାପି ଏଠାରେ ଅପ୍ରକାଶ କିମ୍ବା ଆତ୍ମାର କୌଣସି କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱ ନାହିଁ।

ଅଚେତନତ୍ଵାତ୍ପ୍ରକୃତେରଜ୍ଞତ୍ଵାତ୍ପୁରୁଷସ୍ଯ ଚ ପ୍ରଧାନପରମାଣ୍ଵାଦି ଯାଵତ୍କିଞ୍ଚିଦଚେତନମ୍

ପ୍ରକୃତି ଜଡ଼ ଓ ପୁରୁଷ ଅଜ୍ଞ, ଏହିପରି ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଆଣୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଜଡ଼ ଅବସ୍ଥାରେ ଅବସ୍ଥିତ।