ଶିଵପୁରାଣମ୍

କେନ ମାନେନ କାଲେସ୍ମିନ୍ନାଯୁସ୍ସଂଖ୍ଯା ପ୍ରକଲ୍ପ୍ଯତେ ସଂଖ୍ଯାରୂପସ୍ଯ କାଲସ୍ଯ କଃ ପୁନଃ ପରମୋ ଽଵଧିଃ

ଏହି ସମୟରେ କେଉଁ ମାପ ଦ୍ୱାରା ଜୀବନର ଅବଧି ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ? ଏବଂ ଯେ ସମୟ ଗଣାଯାଏ, ତାହାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୀମା କଣ?

ଆଯୁଷୋ ଽତ୍ର ନିମେଷାଖ୍ଯମାଦ୍ଯମାନଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ ସଂଖ୍ଯାରୂପସ୍ଯ କାଲସ୍ଯ ଶାଂତ୍ତ୍ଵତୀତକଲାଵଧି

ଏଠାରେ, ଜୀବନର ପ୍ରଥମ ଏକକକୁ 'ନିମେଷ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଅର୍ଥାତ୍ ଚକ୍ଷୁର ଏକ ଝପକ; ଗଣନାଯୋଗ୍ୟ ସମୟର ସୀମା ଶାନ୍ତିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥାଏ।

ଅକ୍ଷିପକ୍ଷ୍ମପରିକ୍ଷେପୋ ନିମେଷଃ ପରିକଲ୍ପିତଃ ତାଦୃଶାନାଂ ନିମେଷାଣାଂ କାଷ୍ଠା ଦଶ ଚ ପଞ୍ଚ ଚ

ଚକ୍ଷୁପଟି ମୁଦିବାକୁ 'ନିମେଷ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏପରି ପନ୍ଦରଟି ନିମେଷ ମିଶି ଏକ 'କଷ୍ଠା' ହୁଏ।

କାଷ୍ଠାଂସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍କଲା ନାମ କଲାଂସ୍ତ୍ରିଂଶନ୍ମୁହୂର୍ତକଃ ମୁହୂର୍ତାନାମପି ତ୍ରିଂଶଦହୋରାତ୍ରଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ

ତିରିଶଟି 'କଷ୍ଠା' ମିଶି ଏକ 'କଳା' ହୁଏ; ତିରିଶଟି 'କଳା' ମିଶି ଏକ 'ମୁହୂର୍ତ୍ତ' ହୁଏ; ଏବଂ ତିରିଶଟି 'ମୁହୂର୍ତ୍ତ' ମିଶି ଏକ ଦିନ ଓ ରାତି ହୁଏ।

ତ୍ରିଂଶତ୍ସଂଖ୍ଯୈରହୋରାତ୍ରୈର୍ମାସଃ ପକ୍ଷଦ୍ଵଯାତ୍ମକଃ

ଏପରି ତିରିଶଟି ଦିନ ଓ ରାତି ମିଶି, ଦୁଇ ପକ୍ଷ ଥିବା ଏକ ମାସ ହୁଏ।

ଜ୍ଞେଯଂ ପିତ୍ର୍ଯମହୋରାତ୍ରଂ ମାସଃ କୃଷ୍ଣସିତାତ୍ମକଃ

ପିତୃମାନେ ଯାହାକୁ ଦିନ ଓ ରାତି ବୋଲନ୍ତି, ସେହି ଏକ ମାସ, ଯାହା କୃଷ୍ଣ ଓ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ।

ମାସୈସ୍ତୈରଯନଂ ଷଡ୍ଭିର୍ଵର୍ଷଂ ଦ୍ଵେ ଚାଯନଂ ମତମ୍ ଲୌକିକେନୈଵ ମାନେନ ଅବ୍ଦୋ ଯୋ ମାନୁଷଃ ସ୍ମୃତଃ

ଏହି ମାସଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ, ଛଅ ମାସ ମିଶି ଏକ ଅୟନ ହୁଏ; ଦୁଇ ଅୟନ ମିଶି ଏକ ବର୍ଷ ହୁଏ; ଏହିପରି ଲୋକର ମାପ ଅନୁଯାୟୀ ମାନବ ବର୍ଷ ଚିହ୍ନଟ।

ଏତଦ୍ଦିଵ୍ଯମହୋରାତ୍ରମିତି ଶାସ୍ତ୍ରସ୍ଯ ନିଶ୍ଚଯଃ ଦକ୍ଷିଣଂ ଚାଯନଂ ରାତ୍ରିସ୍ତଥୋଦଗଯନଂ ଦିନମ୍

ଏହାକୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଦେବତାଙ୍କର ଦିନ ଓ ରାତି ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଇଛି; ଦକ୍ଷିଣାୟନ ହେଉଛି ରାତି, ଉତ୍ତରାୟନ ହେଉଛି ଦିନ।

ମାସସ୍ତ୍ରିଂଶଦହୋରାତ୍ରୈର୍ଦିଵ୍ଯୋ ମାନୁଷଵତ୍ସ୍ମୃତଃ ସଂଵତ୍ସରୋ ଽପି ଦେଵାନାଂ ମାସୈର୍ଦ୍ଵାଦଶଭିସ୍ତଥା

ତିରିଶଟି ଦିନ ଓ ରାତି ମିଶି ଏକ ଦେବମାସ ହୁଏ; ଏପରି ଦ୍ୱାଦଶ ମାସ ମିଶି ଦେବତାଙ୍କର ବର୍ଷ ହୁଏ।

ତ୍ରୀଣି ଵର୍ଷଶତାନ୍ଯେଵ ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷଯୁତାନ୍ଯପି ଦିଵ୍ଯସ୍ସଂଵତ୍ସରୋ ଜ୍ଞେଯୋ ମାନୁଷେଣ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ

ଏକ ଦେବବର୍ଷ ତିନିଶ ଠାରୁ ଅଠାଠିଅଠି ମାନବ ବର୍ଷ ସମାନ ବୋଲି ଲୋକମାନେ ଜାଣନ୍ତି।

ଦିଵ୍ଯେନୈଵ ପ୍ରମାଣେନ ଯୁଗସଂଖ୍ଯା ପ୍ରଵର୍ତତେ ଚତ୍ଵାରି ଭାରତେ ଵର୍ଷେ ଯୁଗାନି କଵଯୋ ଵିଦୁଃ

ଏହି ଦେବମାପ ଅନୁଯାୟୀ ଯୁଗର ଗଣନା ଚାଲିଥାଏ; ଭାରତ ଭୂମିରେ ଚାରିଟି ଯୁଗ ଅଛି ବୋଲି ଋଷିମାନେ ଜାଣନ୍ତି।

ପୂର୍ଵଂ କୃତଯୁଗଂ ନାମ ତତସ୍ତ୍ରେତା ଵିଧୀଯତେ ଦ୍ଵାପରଂ ଚ କଲିଶ୍ଚୈଵ ଯୁଗାନ୍ଯେତାନି କୃତ୍ସ୍ନଶଃ

ପ୍ରଥମେ 'କୃତ' ଯୁଗ, ତାପରେ 'ତ୍ରେତା', ତାପରେ 'ଦ୍ୱାପର', ଏବଂ ସେସରେ 'କଳି'—ଏହି ଚାରିଟି ଯୁଗ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ।

ଚତ୍ଵାରି ତୁ ସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣାଂ ତତ୍କୃତଂ ଯୁଗମ୍ ତସ୍ଯ ତାଵଚ୍ଛତୀସଂଧ୍ଯା ସଂଧ୍ଯାଂଶଶ୍ଚ ତଥାଵିଧଃ

କୃତ ଯୁଗର ଅବଧି ଚାରି ହଜାର ବର୍ଷ, ଏହାର ଉଷା ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା ଶତାଧିକ ବର୍ଷ ହୁଏ, ଏବଂ ଏହାର ସନ୍ଧ୍ୟାଂଶ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।

ଇତରେଷୁ ସସଂଧ୍ଯେଷୁ ସସଂଧ୍ଯାଂଶେଷୁ ଚ ତ୍ରିଷୁ ଏକାପାଯେନ ଵର୍ତଂତେ ସହସ୍ରାଣି ଶତାନି ଚ

ଅନ୍ୟ ତିନି ଯୁଗରେ, ତାଙ୍କର ଉଷା ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା ସହିତ, ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ କମ୍ ହୁଏ, ଏଠାରେ ଶତ ଓ ସହସ୍ର ଅନୁଯାୟୀ।

ଏତଦ୍ଦ୍ଵାଦଶସାହସ୍ରଂ ସାଧିକଂ ଚ ଚତୁର୍ଯୁଗମ୍ ଚତୁର୍ଯୁଗସହସ୍ରଂ ଯତ୍ସଂକଲ୍ପ ଇତି କଥ୍ଯତେ

ଏହିପରି, ଚାରିଟି ଯୁଗ ମିଶି ଦ୍ୱାଦଶ ହଜାର (ଦେବବର୍ଷ) ହୁଏ, ଏବଂ ଏହିପରି ହଜାରଟି ଚାରି-ଯୁଗ ମିଶି ଏକ କଳ୍ପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଚତୁର୍ଯୁଗୈକସପ୍ତତ୍ଯା ମନୋରଂତରମୁଚ୍ଯତେ କଲ୍ପେ ଚତୁର୍ଦଶୈକସ୍ମିନ୍ମନୂନାଂ ପରିଵୃତ୍ତଯଃ

ଏକାଉଣ୍ଠି ଚାରି-ଯୁଗ ମିଶି ଏକ ମନ୍ବନ୍ତର ହୁଏ; ଏକ କଳ୍ପରେ ଚୌଦ୍ଦଟି ମନୁଙ୍କର ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ।

ଏତେନ କ୍ରମଯୋଗେନ କଲ୍ପମନ୍ଵଂତରାଣି ଚ ସପ୍ରଜାନି ଵ୍ଯତୀତାନି ଶତଶୋ ଽଥ ସହସ୍ରଶଃ

ଏହି କ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ, ଶତ ଓ ସହସ୍ର କଳ୍ପ ଓ ମନ୍ବନ୍ତର, ସେମାନଙ୍କ ସହ ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ, ବିତିଯାଇଛନ୍ତି।

ଅଜ୍ଞେଯତ୍ଵାଚ୍ଚ ସର୍ଵେଷାମସଂଖ୍ଯେଯତଯା ପୁନଃ ଶକ୍ଯୋ ନୈଵାନୁପୂର୍ଵ୍ଯାଦ୍ଵୈ ତେଷାଂ ଵକ୍ତୁଂ ସୁଵିସ୍ତରଃ

ଏହି ସବୁ ଅଜ୍ଞେୟ ଏବଂ ଅସଂଖ୍ୟ, ତେଣୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଏହାକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ନନା କରିବା, କିମ୍ବା ଏକାଏକି କ୍ରମରେ କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

କଲ୍ପୋ ନାମ ଦିଵା ପ୍ରୋକ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନଃ କଲ୍ପାନାଂ ଵୈ ସହସ୍ରଂ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଂ ଵର୍ଷମିହୋଚ୍ଯତେ

‘କଳ୍ପ’ ଭଳି ଏକ ଦିନକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦିନ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ, ଯିଏ ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ଏକ ହଜାର କଳ୍ପ ମିଶି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏକ ବର୍ଷ ହୁଏ।

ଵର୍ଷାଣାମଷ୍ଟସାହସ୍ରଂ ଯଚ୍ଚ ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଯୁଗମ୍ ସଵନଂ ଯୁଗସାହସ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଦ୍ମଜନ୍ମନଃ

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏକ ଯୁଗ ଅଠ ହଜାର ବର୍ଷ ହୁଏ; ଏପରି ଏକ ହଜାର ଯୁଗ ମିଶି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏକ ସବନ ହୁଏ, ଯିଏ ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମିଥିବା।

ସଵନାନାଂ ସହସ୍ରଂ ଚ ତ୍ରିଗୁଣଂ ତ୍ରିଵୃତଂ ତଥା କଲ୍ପ୍ଯତେ ସକଲଃ କାଲୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ

ଏକ ହଜାର ସବନ, ତିନି ଗୁଣା ଏବଂ ପୁନଃ ତିନି ଗୁଣା କରି ଯେତେ ହୁଏ, ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର, ପରମେଷ୍ଠିଙ୍କର ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।

ତସ୍ଯ ଵୈ ଦିଵସେ ଯାଂତି ଚତୁର୍ଦଶ ପୁରଂଦରାଃ ଶତାନି ମାସେ ଚତ୍ଵାରି ଵିଂଶତ୍ଯା ସହିତାନି ଚ

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦିନରେ ଚଉଦ ଇନ୍ଦ୍ର ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଅନ୍ତି; ଏକ ମାସରେ ଚାରି ଥର କରି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଶତାଧିକ ମିଶି।

ଅବ୍ଦେ ପଞ୍ଚ ସହସ୍ରାଣି ଚତ୍ଵାରିଂଶଦ୍ଯୁତାନି ଚ ଚତ୍ଵାରିଂଶତ୍ସହସ୍ରାଣି ପଞ୍ଚ ଲକ୍ଷାଣି ଚାଯୁଷି

ଏକ ବର୍ଷରେ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ଏବଂ ଚାଳିଶି ମିଶିଥାଏ; ଚାଳିଶି ହଜାର ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ତାଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟରେ ଥାଏ।

ବ୍ରହ୍ମା ଵିଷ୍ଣୋର୍ଦିନେ ଚୈକୋ ଵିଷ୍ଣୂ ରୁଦ୍ରଦିନେ ତଥା ଈଶ୍ଵରସ୍ଯ ଦିନେ ରୁଦ୍ରସ୍ସଦାଖ୍ଯସ୍ଯ ତଥେଶ୍ଵରଃ

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦିନ ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦିନ; ଏପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦିନ ହେଉଛି ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଦିନ; ଏବଂ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଦିନ ହେଉଛି ଏଶ୍ୱରଙ୍କ, ସଦା ଉଲ୍ଲିଖିତ।

ସାକ୍ଷାଚ୍ଛିଵସ୍ଯ ତତ୍ସଂଖ୍ଯସ୍ତଥା ସୋ ଽପି ସଦାଶିଵଃ ଚତ୍ଵାରିଂଶତ୍ସହସ୍ରାଣି ପଞ୍ଚଲକ୍ଷାଣି ଚାଯୁଷି

ଏହି ସଂଖ୍ୟା ସାକ୍ଷାତ୍ ଶିବଙ୍କୁ ଲାଗିଥାଏ, ଏବଂ ସଦାଶିବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ; ଚାଳିଶି ହଜାର ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ତାଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟରେ ଥାଏ।

ଅହସ୍ତସ୍ଯ ତୁ ଯା ସୃଷ୍ଟୀ ରାତ୍ରିଶ୍ଚ ପ୍ରଲଯଃ ସ୍ମୃତଃ ଅହର୍ନ ଵିଦ୍ଯତେ ତସ୍ଯ ନ ରାତ୍ରିରିତି ଧାରଯେତ୍

ଯିଏ ଦିନ ନାହିଁ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଦିନ ଭାବରେ ଓ ପ୍ରଳୟକୁ ରାତି ଭାବରେ କୁହାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରକୃତରେ ଦିନ କିମ୍ବା ରାତି ନାହିଁ—ଏହିପରି ବୁଝିବା ଉଚିତ।

ଏଷୋପଚାରଃ କ୍ରିଯତେ ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା ପ୍ରଜାଃ ପ୍ରଜାନାଂ ପତଯୋ ମୂର୍ତଯଶ୍ଚ ସୁରାସୁରାଃ

ଏହା ଲୋକମାନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ଉପଚାର ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି; ପ୍ରଜାମାନେ, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ନାୟକ, ତାଙ୍କର ଆକୃତି, ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନେ।

ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣୀନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥାଶ୍ଚ ମହାଭୂତାନି ପଞ୍ଚ ଚ ତନ୍ମାତ୍ରାଣ୍ଯଥ ଭୂତାଦିର୍ବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ସହ ଦୈଵତଃ

ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ବିଷୟ, ପାଞ୍ଚ ମହାଭୂତ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭୂତ, ଭୂତର ଉତ୍ସ, ବୁଦ୍ଧି ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦେବତାମାନେ—

ଅହସ୍ତିଷ୍ଠଂତି ସର୍ଵାଣି ପାରମେଶସ୍ଯ ଧୀମତଃ ଅହରଂତେ ପ୍ରଲୀଯନ୍ତେ ରାତ୍ର୍ଯନ୍ତେ ଵିଶ୍ଵସଂଭଵଃ

ଏସବୁ ଦ୍ରଷ୍ଟିମାନ୍ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କର ଦିନରେ ରହିଥାଏ; ଦିନ ଶେଷରେ ଏସବୁ ଅଲିନ୍ ହୁଏ, ଏବଂ ରାତି ଶେଷରେ ପୁନଃ ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ପତ୍ତି ହୁଏ।