ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଯଦୈଵ ଦୁଃଖିତଃ କଶ୍ଚିତ୍ତଦୈଵ ସୁଖିତଃ ପରଃ ଦୁର୍ଵିଜ୍ଞେଯସ୍ଵଭାଵସ୍ଯ କାଲାସ୍ଯାହୋ ଵିଚିତ୍ରତା

ଏକେଇ ସମୟରେ କେହି ଦୁଃଖିତ, ଆଉ କେହି ସୁଖି; ଏହି କାଳର ଅଦ୍ଭୁତ ଚରିତ୍ର, ଯାହା ବୁଝିବା ଦୁର୍ଲଭ।

ଯୋ ଯୁଵା ସ ଭଵେଦ୍ଵୃଦ୍ଧୋ ଯୋ ବଲୀଯାନ୍ସ ଦୁର୍ବଲଃ ଯଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ସୋ ଽପି ନିଃଶ୍ରୀକଃ କାଲଶ୍ଚିତ୍ରଗତିର୍ଦ୍ଵିଜା

ଯିଏ ଯୁବକ, ସେ ବୃଦ୍ଧ ହୁଏ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁର୍ବଳ ହୁଏ; ଧନୀ ନିର୍ଧନ ହୁଏ—ହେ ଦ୍ୱିଜ, କାଳର ଚଳାଚଳ ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ।

ନାଭିଜାତ୍ଯଂ ନ ଵୈ ଶୀଲଂ ନ ବଲଂ ନ ଚ ନୈପୁଣମ୍ ଭଵେତ୍କାର୍ଯାଯ ପର୍ଯାପ୍ତଂ କାଲଶ୍ଚ ହ୍ଯନିରୋଧକଃ

ଉଚ୍ଚ ବଂଶ, ଚରିତ୍ର, ଶକ୍ତି କିମ୍ବା କୌଶଳ କୌଣସି କାମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହଁ, କାଳକୁ କେହି ରୋକିପାରେନାହିଁ।

ଯେ ସନାଥାଶ୍ଚ ଦାତାରୋ ଗୀତଵାଦ୍ଯୈରୁପସ୍ଥିତାଃ ଯେ ଚାନାଥାଃ ପରାନ୍ନାଦାଃ କାଲସ୍ତେଷୁ ସମକ୍ରିଯଃ

ଯେମାନେ ସାଥି ଓ ଦାନଶୀଳ, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ଗୀତରେ ଘିରିଥିବା, ଓ ଯେମାନେ ଅନାଥ ଓ ପରର ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଛନ୍ତି—କାଳ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରେ।

ଫଲଂତ୍ଯକାଲେ ନ ରସାଯନାନି ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରଯୁକ୍ତାନ୍ଯପି ଚୌଷଧାନି ତାନ୍ଯେଵ କାଲେନ ସମାହୃତାନି ସିଦ୍ଧିଂ ପ୍ରଯାଂତ୍ଯାଶୁ ସୁଖଂ ଦିଶଂତି

ଔଷଧ ଓ ରସାୟନ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଦିଆଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସମୟ ନ ହେଲେ ଫଳ ଦିଏନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ସମୟ ମିଳିଲେ, ସେଗୁଡିକ ଶୀଘ୍ର ସଫଳତା ଓ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।

ନାକାଲତୋ ଽଯଂ ମ୍ରିଯତେ ଜାଯତେ ଵା ନାକାଲତଃ ପୁଷ୍ଟିମଗ୍ର୍ଯାମୁପୈତି ନାକାଲତଃ ସୁଖିତଂ ଦୁଃଖିତଂ ଵା ନାକାଲିକଂ ଵସ୍ତୁ ସମସ୍ତି କିଂଚିତ୍

କେହି ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ମରେନାହିଁ, କିମ୍ବା ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ; ସମୟ ପୂର୍ବରୁ କେହି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତି ଲାଭ କରେନାହିଁ; ସମୟ ପୂର୍ବରୁ କେହି ସୁଖୀ କିମ୍ବା ଦୁଃଖୀ ହୁଏନାହିଁ—ଅସମୟରେ କିଛି ଘଟେନାହିଁ।

କାଲେନ ଶୀତଃ ପ୍ରତିଵାତି ଵାତଃକାଲେନ ଵୃଷ୍ଟିର୍ଜଲଦାନୁପୈତି କାଲେନ ଚୋଷ୍ମା ପ୍ରଶମଂ ପ୍ରଯାତି କାଲେନ ସର୍ଵଂ ସଫଲତ୍ଵମେତି

କାଳ ଦ୍ୱାରା ପବନ ଶୀତଳ ବହେ; କାଳ ଦ୍ୱାରା ମେଘରୁ ବର୍ଷା ହୁଏ; କାଳ ଦ୍ୱାରା ତାପ ଶାନ୍ତ ହୁଏ; କାଳ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କାମ ଫଳିତ ହୁଏ।

କାଲଶ୍ଚ ସର୍ଵସ୍ଯ ଭଵସ୍ଯ ହେତୁଃ କାଲେନ ସସ୍ଯାନି ଭଵଂତି ନିତ୍ଯମ୍ କାଲେନ ସସ୍ଯାନି ଲଯଂ ପ୍ରଯାଂତି କାଲେନ ସଂଜୀଵତି ଜୀଵଲୋକଃ

କାଳ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର କାରଣ; କାଳ ଦ୍ୱାରା ଚାଷ ହେଉଛି; କାଳ ଦ୍ୱାରା ଚାଷ ନଷ୍ଟ ହୁଏ; କାଳ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀମାନେ ପୁନଃ ଜୀବନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

ଇତ୍ଥଂ କାଲାତ୍ମନସ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ଯୋ ଵିଜାନାତି ତତ୍ତ୍ଵତଃ କାଲାତ୍ମାନମତିକ୍ରମ୍ଯ କାଲାତୀତଂ ସ ପଶ୍ଯତି

ଏଭଳି, ଯିଏ କାଳ ସ୍ୱରୂପର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝିପାରେ, ସେ କାଳର ଆତ୍ମାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, କାଳରୁ ପରେ ଯାହା ଅଛି, ତାହାକୁ ଦେଖିପାରେ।

ନ ଯସ୍ଯ କାଲୋ ନ ଚ ବଂଧମୁକ୍ତୀ ନ ଯଃ ପୁମାନ୍ନ ପ୍ରକୃତିର୍ନ ଵିଶ୍ଵମ୍ ଵିଚିତ୍ରରୂପାଯ ଶିଵାଯ ତସ୍ମୈ ନମଃପରସ୍ମୈ ପରମେଶ୍ଵରାଯ

ଯିଏ ସମୟରେ ନାହିଁ, ବାନ୍ଧନ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତି ନାହିଁ, ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ପ୍ରକୃତି କିମ୍ବା ବିଶ୍ୱ ନୁହଁନ୍ତି, ଯାଙ୍କର ରୂପ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ବିବିଧ, ସେହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶିବଙ୍କୁ, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।

କେନ ମାନେନ କାଲେସ୍ମିନ୍ନାଯୁସ୍ସଂଖ୍ଯା ପ୍ରକଲ୍ପ୍ଯତେ ସଂଖ୍ଯାରୂପସ୍ଯ କାଲସ୍ଯ କଃ ପୁନଃ ପରମୋ ଽଵଧିଃ

ଏହି ସମୟରେ କେଉଁ ମାପ ଦ୍ୱାରା ଜୀବନର ଅବଧି ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ? ଏବଂ ଯେ ସମୟ ଗଣାଯାଏ, ତାହାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୀମା କଣ?

ଆଯୁଷୋ ଽତ୍ର ନିମେଷାଖ୍ଯମାଦ୍ଯମାନଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ ସଂଖ୍ଯାରୂପସ୍ଯ କାଲସ୍ଯ ଶାଂତ୍ତ୍ଵତୀତକଲାଵଧି

ଏଠାରେ, ଜୀବନର ପ୍ରଥମ ଏକକକୁ 'ନିମେଷ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଅର୍ଥାତ୍ ଚକ୍ଷୁର ଏକ ଝପକ; ଗଣନାଯୋଗ୍ୟ ସମୟର ସୀମା ଶାନ୍ତିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥାଏ।

ଅକ୍ଷିପକ୍ଷ୍ମପରିକ୍ଷେପୋ ନିମେଷଃ ପରିକଲ୍ପିତଃ ତାଦୃଶାନାଂ ନିମେଷାଣାଂ କାଷ୍ଠା ଦଶ ଚ ପଞ୍ଚ ଚ

ଚକ୍ଷୁପଟି ମୁଦିବାକୁ 'ନିମେଷ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏପରି ପନ୍ଦରଟି ନିମେଷ ମିଶି ଏକ 'କଷ୍ଠା' ହୁଏ।

କାଷ୍ଠାଂସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍କଲା ନାମ କଲାଂସ୍ତ୍ରିଂଶନ୍ମୁହୂର୍ତକଃ ମୁହୂର୍ତାନାମପି ତ୍ରିଂଶଦହୋରାତ୍ରଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ

ତିରିଶଟି 'କଷ୍ଠା' ମିଶି ଏକ 'କଳା' ହୁଏ; ତିରିଶଟି 'କଳା' ମିଶି ଏକ 'ମୁହୂର୍ତ୍ତ' ହୁଏ; ଏବଂ ତିରିଶଟି 'ମୁହୂର୍ତ୍ତ' ମିଶି ଏକ ଦିନ ଓ ରାତି ହୁଏ।

ତ୍ରିଂଶତ୍ସଂଖ୍ଯୈରହୋରାତ୍ରୈର୍ମାସଃ ପକ୍ଷଦ୍ଵଯାତ୍ମକଃ

ଏପରି ତିରିଶଟି ଦିନ ଓ ରାତି ମିଶି, ଦୁଇ ପକ୍ଷ ଥିବା ଏକ ମାସ ହୁଏ।

ଜ୍ଞେଯଂ ପିତ୍ର୍ଯମହୋରାତ୍ରଂ ମାସଃ କୃଷ୍ଣସିତାତ୍ମକଃ

ପିତୃମାନେ ଯାହାକୁ ଦିନ ଓ ରାତି ବୋଲନ୍ତି, ସେହି ଏକ ମାସ, ଯାହା କୃଷ୍ଣ ଓ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ।

ମାସୈସ୍ତୈରଯନଂ ଷଡ୍ଭିର୍ଵର୍ଷଂ ଦ୍ଵେ ଚାଯନଂ ମତମ୍ ଲୌକିକେନୈଵ ମାନେନ ଅବ୍ଦୋ ଯୋ ମାନୁଷଃ ସ୍ମୃତଃ

ଏହି ମାସଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ, ଛଅ ମାସ ମିଶି ଏକ ଅୟନ ହୁଏ; ଦୁଇ ଅୟନ ମିଶି ଏକ ବର୍ଷ ହୁଏ; ଏହିପରି ଲୋକର ମାପ ଅନୁଯାୟୀ ମାନବ ବର୍ଷ ଚିହ୍ନଟ।

ଏତଦ୍ଦିଵ୍ଯମହୋରାତ୍ରମିତି ଶାସ୍ତ୍ରସ୍ଯ ନିଶ୍ଚଯଃ ଦକ୍ଷିଣଂ ଚାଯନଂ ରାତ୍ରିସ୍ତଥୋଦଗଯନଂ ଦିନମ୍

ଏହାକୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଦେବତାଙ୍କର ଦିନ ଓ ରାତି ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଇଛି; ଦକ୍ଷିଣାୟନ ହେଉଛି ରାତି, ଉତ୍ତରାୟନ ହେଉଛି ଦିନ।

ମାସସ୍ତ୍ରିଂଶଦହୋରାତ୍ରୈର୍ଦିଵ୍ଯୋ ମାନୁଷଵତ୍ସ୍ମୃତଃ ସଂଵତ୍ସରୋ ଽପି ଦେଵାନାଂ ମାସୈର୍ଦ୍ଵାଦଶଭିସ୍ତଥା

ତିରିଶଟି ଦିନ ଓ ରାତି ମିଶି ଏକ ଦେବମାସ ହୁଏ; ଏପରି ଦ୍ୱାଦଶ ମାସ ମିଶି ଦେବତାଙ୍କର ବର୍ଷ ହୁଏ।

ତ୍ରୀଣି ଵର୍ଷଶତାନ୍ଯେଵ ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷଯୁତାନ୍ଯପି ଦିଵ୍ଯସ୍ସଂଵତ୍ସରୋ ଜ୍ଞେଯୋ ମାନୁଷେଣ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ

ଏକ ଦେବବର୍ଷ ତିନିଶ ଠାରୁ ଅଠାଠିଅଠି ମାନବ ବର୍ଷ ସମାନ ବୋଲି ଲୋକମାନେ ଜାଣନ୍ତି।

ଦିଵ୍ଯେନୈଵ ପ୍ରମାଣେନ ଯୁଗସଂଖ୍ଯା ପ୍ରଵର୍ତତେ ଚତ୍ଵାରି ଭାରତେ ଵର୍ଷେ ଯୁଗାନି କଵଯୋ ଵିଦୁଃ

ଏହି ଦେବମାପ ଅନୁଯାୟୀ ଯୁଗର ଗଣନା ଚାଲିଥାଏ; ଭାରତ ଭୂମିରେ ଚାରିଟି ଯୁଗ ଅଛି ବୋଲି ଋଷିମାନେ ଜାଣନ୍ତି।

ପୂର୍ଵଂ କୃତଯୁଗଂ ନାମ ତତସ୍ତ୍ରେତା ଵିଧୀଯତେ ଦ୍ଵାପରଂ ଚ କଲିଶ୍ଚୈଵ ଯୁଗାନ୍ଯେତାନି କୃତ୍ସ୍ନଶଃ

ପ୍ରଥମେ 'କୃତ' ଯୁଗ, ତାପରେ 'ତ୍ରେତା', ତାପରେ 'ଦ୍ୱାପର', ଏବଂ ସେସରେ 'କଳି'—ଏହି ଚାରିଟି ଯୁଗ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ।

ଚତ୍ଵାରି ତୁ ସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣାଂ ତତ୍କୃତଂ ଯୁଗମ୍ ତସ୍ଯ ତାଵଚ୍ଛତୀସଂଧ୍ଯା ସଂଧ୍ଯାଂଶଶ୍ଚ ତଥାଵିଧଃ

କୃତ ଯୁଗର ଅବଧି ଚାରି ହଜାର ବର୍ଷ, ଏହାର ଉଷା ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା ଶତାଧିକ ବର୍ଷ ହୁଏ, ଏବଂ ଏହାର ସନ୍ଧ୍ୟାଂଶ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।

ଇତରେଷୁ ସସଂଧ୍ଯେଷୁ ସସଂଧ୍ଯାଂଶେଷୁ ଚ ତ୍ରିଷୁ ଏକାପାଯେନ ଵର୍ତଂତେ ସହସ୍ରାଣି ଶତାନି ଚ

ଅନ୍ୟ ତିନି ଯୁଗରେ, ତାଙ୍କର ଉଷା ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା ସହିତ, ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ କମ୍ ହୁଏ, ଏଠାରେ ଶତ ଓ ସହସ୍ର ଅନୁଯାୟୀ।

ଏତଦ୍ଦ୍ଵାଦଶସାହସ୍ରଂ ସାଧିକଂ ଚ ଚତୁର୍ଯୁଗମ୍ ଚତୁର୍ଯୁଗସହସ୍ରଂ ଯତ୍ସଂକଲ୍ପ ଇତି କଥ୍ଯତେ

ଏହିପରି, ଚାରିଟି ଯୁଗ ମିଶି ଦ୍ୱାଦଶ ହଜାର (ଦେବବର୍ଷ) ହୁଏ, ଏବଂ ଏହିପରି ହଜାରଟି ଚାରି-ଯୁଗ ମିଶି ଏକ କଳ୍ପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଚତୁର୍ଯୁଗୈକସପ୍ତତ୍ଯା ମନୋରଂତରମୁଚ୍ଯତେ କଲ୍ପେ ଚତୁର୍ଦଶୈକସ୍ମିନ୍ମନୂନାଂ ପରିଵୃତ୍ତଯଃ

ଏକାଉଣ୍ଠି ଚାରି-ଯୁଗ ମିଶି ଏକ ମନ୍ବନ୍ତର ହୁଏ; ଏକ କଳ୍ପରେ ଚୌଦ୍ଦଟି ମନୁଙ୍କର ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ।

ଏତେନ କ୍ରମଯୋଗେନ କଲ୍ପମନ୍ଵଂତରାଣି ଚ ସପ୍ରଜାନି ଵ୍ଯତୀତାନି ଶତଶୋ ଽଥ ସହସ୍ରଶଃ

ଏହି କ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ, ଶତ ଓ ସହସ୍ର କଳ୍ପ ଓ ମନ୍ବନ୍ତର, ସେମାନଙ୍କ ସହ ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ, ବିତିଯାଇଛନ୍ତି।

ଅଜ୍ଞେଯତ୍ଵାଚ୍ଚ ସର୍ଵେଷାମସଂଖ୍ଯେଯତଯା ପୁନଃ ଶକ୍ଯୋ ନୈଵାନୁପୂର୍ଵ୍ଯାଦ୍ଵୈ ତେଷାଂ ଵକ୍ତୁଂ ସୁଵିସ୍ତରଃ

ଏହି ସବୁ ଅଜ୍ଞେୟ ଏବଂ ଅସଂଖ୍ୟ, ତେଣୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଏହାକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ନନା କରିବା, କିମ୍ବା ଏକାଏକି କ୍ରମରେ କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

କଲ୍ପୋ ନାମ ଦିଵା ପ୍ରୋକ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନଃ କଲ୍ପାନାଂ ଵୈ ସହସ୍ରଂ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଂ ଵର୍ଷମିହୋଚ୍ଯତେ

‘କଳ୍ପ’ ଭଳି ଏକ ଦିନକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦିନ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ, ଯିଏ ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ଏକ ହଜାର କଳ୍ପ ମିଶି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏକ ବର୍ଷ ହୁଏ।