ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଯଦଲଂଘ୍ଯମଶେଷସ୍ଯ ସ୍ଥାଵରସ୍ଯ ଚରସ୍ଯ ଚ ନିଯୋଗରୂପମୀଶସ୍ଯ ବଲଂ ଵିଶ୍ଵନିଯାମକମ୍

ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଯେଉଁ ଅପରାଜେୟ ଶକ୍ତି, ଯାହା ନିୟମର ରୂପ ଓ ସମସ୍ତ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳକୁ ଶାସନ କରେ, ସେଇ ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ଶକ୍ତି।

ତସ୍ଯାଂଶାଂଶମଯୀ ମୁକ୍ତିଃ କାଲାତ୍ମନି ମହାତ୍ମନି ତତୋ ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ସଂକ୍ରାଂତା ଵିସୃଷ୍ଟାଗ୍ରେରିଵାଯସୀ

ସେଇ ମହାତ୍ମା, ଯିଏ କାଳ ସ୍ୱରୂପ, ତାଙ୍କର ଅଂଶରୁ ମୁକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯେପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରୁ ଏକ ଚିଙ୍ଗାରି ବାହାରିଯାଏ।

ତସ୍ମାତ୍କାଲଵଶେ ଵିଶ୍ଵଂ ନ ସ ଵିଶ୍ଵଵଶେ ସ୍ଥିତଃ ଶିଵସ୍ଯ ତୁ ଵଶେ କାଲୋ ନ କାଲସ୍ଯ ଵଶେ ଶିଵଃ

ସେହିପରି, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ କାଳର ଅଧୀନ, ବିଶ୍ୱ କାଳକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରେନାହିଁ। କିନ୍ତୁ କାଳ ଶିବଙ୍କ ଅଧୀନ, ଶିବ କାଳର ଅଧୀନ ନୁହଁନ୍ତି।

ଯତୋ ଽପ୍ରତିହତଂ ଶାର୍ଵଂ ତେଜଃ କାଲେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ ମହତୀ ତେନ କାଲସ୍ଯ ମର୍ଯାଦା ହି ଦୁରତ୍ଯଯା

ଯେହেতୁ ଶିବଙ୍କ ଅବିରୋଧ ଶକ୍ତି କାଳରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଏହି କାଳର ସୀମା ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ।

କାଲଂ ପ୍ରଜ୍ଞାଵିଶେଷେଣ କୋ ଽତିଵର୍ତିତୁମର୍ହତି କାଲେନ ତୁ କୃତଂ କର୍ମ ନ କଶ୍ଚିଦତିଵର୍ତତେ

କିଏ ବିଶେଷ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା କାଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବ? କାଳ ଯାହା କରେ, ତାହାକୁ କେହି ଅତିକ୍ରମ କରିପାରେନାହିଁ।

ଏକଚ୍ଛତ୍ରାଂ ମହୀଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ଯେ ପରାକ୍ରମ୍ଯ ଶାସତି ତେ ଽପି ନୈଵାତିଵର୍ତଂତେ କାଲଵେଲାମିଵାବ୍ଧଯଃ

ଯେମାନେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ବିଜୟ କରି ଏକ ଛତା ତଳେ ଶାସନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ କାଳର ସୀମାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ଯେପରି ସମୁଦ୍ର ତାଙ୍କର କୂଳ ଛାଡ଼ିଯାଏନାହିଁ।

ଯେ ନିଗୃହ୍ଯେଂଦ୍ରିଯଗ୍ରାମଂ ଜଯଂତି ସକଲଂ ଜଗତ୍ ନ ଜଯଂତ୍ଯପି ତେ କାଲଂ କାଲୋ ଜଯତି ତାନପି

ଯେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବଶ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କାଳକୁ ବଶ କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ; ବରଂ କାଳ ସେମାନେକୁ ବଶ କରେ।

ଆଯୁର୍ଵେଦଵିଦୋ ଵୈଦ୍ଯାସ୍ତ୍ଵନୁଷ୍ଠିତରସାଯନାଃ ନ ମୃତ୍ଯୁମତିଵର୍ତଂତେ କାଲୋ ହି ଦୁରତିକ୍ରମଃ

ଯେମାନେ ଆୟୁର୍ବେଦ ଜାଣନ୍ତି, ଚିକିତ୍ସକ ଏବଂ ରସାୟନ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ, କାଳକୁ ଅଟକାଇହେବା ଯାଏନାହିଁ।

ଶ୍ରିଯା ରୂପେଣ ଶୀଲେନ ବଲେନ ଚ କୁଲେନ ଚ ଅନ୍ଯଚ୍ଚିଂତଯତେ ଜଂତୁଃ କାଲୋ ଽନ୍ଯତ୍କୁରୁତେ ବଲାତ୍

ଜୀବ ଧନ, ରୂପ, ଚରିତ୍ର, ଶକ୍ତି କିମ୍ବା ବଂଶ ବିଷୟରେ ଭାବିପାରେ, କିନ୍ତୁ କାଳ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଘଟାଇଦିଏ।

ଅପ୍ରିଯୈଶ୍ଚ ପ୍ରିଯୈଶ୍ଚୈଵ ହ୍ଯଚିଂତିତଗମାଗମୈଃ ସଂଯୋଜଯତି ଭୂତାନି ଵିଯୋଜଯତି ଚେଶ୍ଵରଃ

ପ୍ରଭୁ ଭଲ କିମ୍ବା ମନ୍ଦ, ଆଶା କିମ୍ବା ଅନାଶା ଘଟଣା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କିମ୍ବା ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରନ୍ତି।

ଯଦୈଵ ଦୁଃଖିତଃ କଶ୍ଚିତ୍ତଦୈଵ ସୁଖିତଃ ପରଃ ଦୁର୍ଵିଜ୍ଞେଯସ୍ଵଭାଵସ୍ଯ କାଲାସ୍ଯାହୋ ଵିଚିତ୍ରତା

ଏକେଇ ସମୟରେ କେହି ଦୁଃଖିତ, ଆଉ କେହି ସୁଖି; ଏହି କାଳର ଅଦ୍ଭୁତ ଚରିତ୍ର, ଯାହା ବୁଝିବା ଦୁର୍ଲଭ।

ଯୋ ଯୁଵା ସ ଭଵେଦ୍ଵୃଦ୍ଧୋ ଯୋ ବଲୀଯାନ୍ସ ଦୁର୍ବଲଃ ଯଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ସୋ ଽପି ନିଃଶ୍ରୀକଃ କାଲଶ୍ଚିତ୍ରଗତିର୍ଦ୍ଵିଜା

ଯିଏ ଯୁବକ, ସେ ବୃଦ୍ଧ ହୁଏ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁର୍ବଳ ହୁଏ; ଧନୀ ନିର୍ଧନ ହୁଏ—ହେ ଦ୍ୱିଜ, କାଳର ଚଳାଚଳ ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ।

ନାଭିଜାତ୍ଯଂ ନ ଵୈ ଶୀଲଂ ନ ବଲଂ ନ ଚ ନୈପୁଣମ୍ ଭଵେତ୍କାର୍ଯାଯ ପର୍ଯାପ୍ତଂ କାଲଶ୍ଚ ହ୍ଯନିରୋଧକଃ

ଉଚ୍ଚ ବଂଶ, ଚରିତ୍ର, ଶକ୍ତି କିମ୍ବା କୌଶଳ କୌଣସି କାମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହଁ, କାଳକୁ କେହି ରୋକିପାରେନାହିଁ।

ଯେ ସନାଥାଶ୍ଚ ଦାତାରୋ ଗୀତଵାଦ୍ଯୈରୁପସ୍ଥିତାଃ ଯେ ଚାନାଥାଃ ପରାନ୍ନାଦାଃ କାଲସ୍ତେଷୁ ସମକ୍ରିଯଃ

ଯେମାନେ ସାଥି ଓ ଦାନଶୀଳ, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ଗୀତରେ ଘିରିଥିବା, ଓ ଯେମାନେ ଅନାଥ ଓ ପରର ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଛନ୍ତି—କାଳ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରେ।

ଫଲଂତ୍ଯକାଲେ ନ ରସାଯନାନି ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରଯୁକ୍ତାନ୍ଯପି ଚୌଷଧାନି ତାନ୍ଯେଵ କାଲେନ ସମାହୃତାନି ସିଦ୍ଧିଂ ପ୍ରଯାଂତ୍ଯାଶୁ ସୁଖଂ ଦିଶଂତି

ଔଷଧ ଓ ରସାୟନ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଦିଆଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସମୟ ନ ହେଲେ ଫଳ ଦିଏନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ସମୟ ମିଳିଲେ, ସେଗୁଡିକ ଶୀଘ୍ର ସଫଳତା ଓ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।

ନାକାଲତୋ ଽଯଂ ମ୍ରିଯତେ ଜାଯତେ ଵା ନାକାଲତଃ ପୁଷ୍ଟିମଗ୍ର୍ଯାମୁପୈତି ନାକାଲତଃ ସୁଖିତଂ ଦୁଃଖିତଂ ଵା ନାକାଲିକଂ ଵସ୍ତୁ ସମସ୍ତି କିଂଚିତ୍

କେହି ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ମରେନାହିଁ, କିମ୍ବା ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ; ସମୟ ପୂର୍ବରୁ କେହି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତି ଲାଭ କରେନାହିଁ; ସମୟ ପୂର୍ବରୁ କେହି ସୁଖୀ କିମ୍ବା ଦୁଃଖୀ ହୁଏନାହିଁ—ଅସମୟରେ କିଛି ଘଟେନାହିଁ।

କାଲେନ ଶୀତଃ ପ୍ରତିଵାତି ଵାତଃକାଲେନ ଵୃଷ୍ଟିର୍ଜଲଦାନୁପୈତି କାଲେନ ଚୋଷ୍ମା ପ୍ରଶମଂ ପ୍ରଯାତି କାଲେନ ସର୍ଵଂ ସଫଲତ୍ଵମେତି

କାଳ ଦ୍ୱାରା ପବନ ଶୀତଳ ବହେ; କାଳ ଦ୍ୱାରା ମେଘରୁ ବର୍ଷା ହୁଏ; କାଳ ଦ୍ୱାରା ତାପ ଶାନ୍ତ ହୁଏ; କାଳ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କାମ ଫଳିତ ହୁଏ।

କାଲଶ୍ଚ ସର୍ଵସ୍ଯ ଭଵସ୍ଯ ହେତୁଃ କାଲେନ ସସ୍ଯାନି ଭଵଂତି ନିତ୍ଯମ୍ କାଲେନ ସସ୍ଯାନି ଲଯଂ ପ୍ରଯାଂତି କାଲେନ ସଂଜୀଵତି ଜୀଵଲୋକଃ

କାଳ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର କାରଣ; କାଳ ଦ୍ୱାରା ଚାଷ ହେଉଛି; କାଳ ଦ୍ୱାରା ଚାଷ ନଷ୍ଟ ହୁଏ; କାଳ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀମାନେ ପୁନଃ ଜୀବନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

ଇତ୍ଥଂ କାଲାତ୍ମନସ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ଯୋ ଵିଜାନାତି ତତ୍ତ୍ଵତଃ କାଲାତ୍ମାନମତିକ୍ରମ୍ଯ କାଲାତୀତଂ ସ ପଶ୍ଯତି

ଏଭଳି, ଯିଏ କାଳ ସ୍ୱରୂପର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝିପାରେ, ସେ କାଳର ଆତ୍ମାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, କାଳରୁ ପରେ ଯାହା ଅଛି, ତାହାକୁ ଦେଖିପାରେ।

ନ ଯସ୍ଯ କାଲୋ ନ ଚ ବଂଧମୁକ୍ତୀ ନ ଯଃ ପୁମାନ୍ନ ପ୍ରକୃତିର୍ନ ଵିଶ୍ଵମ୍ ଵିଚିତ୍ରରୂପାଯ ଶିଵାଯ ତସ୍ମୈ ନମଃପରସ୍ମୈ ପରମେଶ୍ଵରାଯ

ଯିଏ ସମୟରେ ନାହିଁ, ବାନ୍ଧନ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତି ନାହିଁ, ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ପ୍ରକୃତି କିମ୍ବା ବିଶ୍ୱ ନୁହଁନ୍ତି, ଯାଙ୍କର ରୂପ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ବିବିଧ, ସେହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶିବଙ୍କୁ, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।

କେନ ମାନେନ କାଲେସ୍ମିନ୍ନାଯୁସ୍ସଂଖ୍ଯା ପ୍ରକଲ୍ପ୍ଯତେ ସଂଖ୍ଯାରୂପସ୍ଯ କାଲସ୍ଯ କଃ ପୁନଃ ପରମୋ ଽଵଧିଃ

ଏହି ସମୟରେ କେଉଁ ମାପ ଦ୍ୱାରା ଜୀବନର ଅବଧି ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ? ଏବଂ ଯେ ସମୟ ଗଣାଯାଏ, ତାହାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୀମା କଣ?

ଆଯୁଷୋ ଽତ୍ର ନିମେଷାଖ୍ଯମାଦ୍ଯମାନଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ ସଂଖ୍ଯାରୂପସ୍ଯ କାଲସ୍ଯ ଶାଂତ୍ତ୍ଵତୀତକଲାଵଧି

ଏଠାରେ, ଜୀବନର ପ୍ରଥମ ଏକକକୁ 'ନିମେଷ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଅର୍ଥାତ୍ ଚକ୍ଷୁର ଏକ ଝପକ; ଗଣନାଯୋଗ୍ୟ ସମୟର ସୀମା ଶାନ୍ତିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥାଏ।

ଅକ୍ଷିପକ୍ଷ୍ମପରିକ୍ଷେପୋ ନିମେଷଃ ପରିକଲ୍ପିତଃ ତାଦୃଶାନାଂ ନିମେଷାଣାଂ କାଷ୍ଠା ଦଶ ଚ ପଞ୍ଚ ଚ

ଚକ୍ଷୁପଟି ମୁଦିବାକୁ 'ନିମେଷ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏପରି ପନ୍ଦରଟି ନିମେଷ ମିଶି ଏକ 'କଷ୍ଠା' ହୁଏ।

କାଷ୍ଠାଂସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍କଲା ନାମ କଲାଂସ୍ତ୍ରିଂଶନ୍ମୁହୂର୍ତକଃ ମୁହୂର୍ତାନାମପି ତ୍ରିଂଶଦହୋରାତ୍ରଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ

ତିରିଶଟି 'କଷ୍ଠା' ମିଶି ଏକ 'କଳା' ହୁଏ; ତିରିଶଟି 'କଳା' ମିଶି ଏକ 'ମୁହୂର୍ତ୍ତ' ହୁଏ; ଏବଂ ତିରିଶଟି 'ମୁହୂର୍ତ୍ତ' ମିଶି ଏକ ଦିନ ଓ ରାତି ହୁଏ।

ତ୍ରିଂଶତ୍ସଂଖ୍ଯୈରହୋରାତ୍ରୈର୍ମାସଃ ପକ୍ଷଦ୍ଵଯାତ୍ମକଃ

ଏପରି ତିରିଶଟି ଦିନ ଓ ରାତି ମିଶି, ଦୁଇ ପକ୍ଷ ଥିବା ଏକ ମାସ ହୁଏ।

ଜ୍ଞେଯଂ ପିତ୍ର୍ଯମହୋରାତ୍ରଂ ମାସଃ କୃଷ୍ଣସିତାତ୍ମକଃ

ପିତୃମାନେ ଯାହାକୁ ଦିନ ଓ ରାତି ବୋଲନ୍ତି, ସେହି ଏକ ମାସ, ଯାହା କୃଷ୍ଣ ଓ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ।

ମାସୈସ୍ତୈରଯନଂ ଷଡ୍ଭିର୍ଵର୍ଷଂ ଦ୍ଵେ ଚାଯନଂ ମତମ୍ ଲୌକିକେନୈଵ ମାନେନ ଅବ୍ଦୋ ଯୋ ମାନୁଷଃ ସ୍ମୃତଃ

ଏହି ମାସଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ, ଛଅ ମାସ ମିଶି ଏକ ଅୟନ ହୁଏ; ଦୁଇ ଅୟନ ମିଶି ଏକ ବର୍ଷ ହୁଏ; ଏହିପରି ଲୋକର ମାପ ଅନୁଯାୟୀ ମାନବ ବର୍ଷ ଚିହ୍ନଟ।

ଏତଦ୍ଦିଵ୍ଯମହୋରାତ୍ରମିତି ଶାସ୍ତ୍ରସ୍ଯ ନିଶ୍ଚଯଃ ଦକ୍ଷିଣଂ ଚାଯନଂ ରାତ୍ରିସ୍ତଥୋଦଗଯନଂ ଦିନମ୍

ଏହାକୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଦେବତାଙ୍କର ଦିନ ଓ ରାତି ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଇଛି; ଦକ୍ଷିଣାୟନ ହେଉଛି ରାତି, ଉତ୍ତରାୟନ ହେଉଛି ଦିନ।

ମାସସ୍ତ୍ରିଂଶଦହୋରାତ୍ରୈର୍ଦିଵ୍ଯୋ ମାନୁଷଵତ୍ସ୍ମୃତଃ ସଂଵତ୍ସରୋ ଽପି ଦେଵାନାଂ ମାସୈର୍ଦ୍ଵାଦଶଭିସ୍ତଥା

ତିରିଶଟି ଦିନ ଓ ରାତି ମିଶି ଏକ ଦେବମାସ ହୁଏ; ଏପରି ଦ୍ୱାଦଶ ମାସ ମିଶି ଦେବତାଙ୍କର ବର୍ଷ ହୁଏ।