ଶିଵପୁରାଣମ୍

ସ ଏକସ୍ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଗୂଢୋ ଵ୍ଯାପ୍ତଶ୍ଚ ଵିଶ୍ଵତଃ ସର୍ଵଭୂତାଂତରାତ୍ମା ଚ ଧର୍ମାଧ୍ଯକ୍ଷସ୍ସ କଥ୍ଯତେ

ସେ ଏକମାତ୍ର, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ଗୁପ୍ତ, ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ଏବଂ ଧର୍ମର ନିରୀକ୍ଷକ।

ସର୍ଵଭୂତାଧିଵାସଶ୍ଚ ସାକ୍ଷୀ ଚେତା ଚ ନିର୍ଗୁଣଃ ଏକୋ ଵଶୀ ନିଷ୍କ୍ରିଯାଣାଂ ବହୂନାଂ ଵିଵଶାତ୍ମନାମ୍

ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ସାକ୍ଷୀ, ଚେତନା ଏବଂ ଗୁଣହୀନ; ଅନେକ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଓ ଅନେକ ବାଧ୍ୟ ଆତ୍ମାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱାମୀ।

ନିତ୍ଯାନାମପ୍ଯସୌ ନିତ୍ଯଶ୍ଚେତନାନାଂ ଚ ଚେତନଃ ଏକୋ ବହୂନାଂ ଚାକାମଃ କାମାନୀଶଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି

ସେ ନିତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିତ୍ୟ, ଚେତନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚେତନ; ଏକମାତ୍ର ଯଦ୍ୟପି ନିଷ୍କାମ, ତଥାପି ଅନେକଙ୍କୁ କାମନା ପୂରଣ କରନ୍ତି।

ସାଂଖ୍ଯଯୋଗାଧିଗମ୍ଯଂ ଯତ୍କାରଣଂ ଜଗତାଂ ପତିମ୍ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦେଵଂ ପଶୁଃ ପାଶୈସ୍ସର୍ଵୈରେଵ ଵିମୁଚ୍ଯତେ

ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ଏବଂ ସବୁ କାରଣ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଜାଣିପାରେ, ସେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜାଣିଲେ ପଶୁ ମାନେ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି।

ଵିଶ୍ଵକୃଦ୍ଵିଶ୍ଵଵିତ୍ସ୍ଵାତ୍ମଯୋନିଜ୍ଞଃ କାଲକୃଦ୍ଗୁଣୀ ପ୍ରଧାନଃ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞପତିର୍ଗୁଣେଶଃ ପାଶମୋଚକଃ

ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଜ୍ଞାତା, ସ୍ୱୟଂଜନ୍ମା, ସମସ୍ତ ଉତ୍ପତ୍ତିର ଜ୍ଞାନୀ, ସମୟର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତ, ପ୍ରାଚୀନ, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ଗୁଣମାନଙ୍କର ନାୟକ ଓ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତିଦାତା।

ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଵିଦଧେ ପୂର୍ଵଂ ଵେଦାଂଶ୍ଚୋପାଦିଶତ୍ସ୍ଵଯମ୍ ଯୋ ଦେଵସ୍ତମହଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ସ୍ଵାତ୍ମବୁଦ୍ଧିପ୍ରସାଦତଃ

ଯିଏ ପୂର୍ବକାଳରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ ଓ ସ୍ୱୟଂ ବେଦ ଶିଖାଇଲେ, ସେଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ମୁଁ ନିଜ ଜ୍ଞାନର ପ୍ରଭାବରେ ଜାଣିପାରିଛି।

ମୁମୁକ୍ଷୁରସ୍ମାତ୍ସଂସାରାତ୍ପ୍ରପଦ୍ଯେ ଶରଣଂ ଶିଵମ୍ ନିଷ୍ଫଲଂ ନିଷ୍କ୍ରିଯଂ ଶାଂତଂ ନିରଵଦ୍ଯଂ ନିରଂଜନମ୍

ଏହି ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତି ଚାହିଁ, ମୁଁ ଶିବଙ୍କ ଶରଣ ନେଉଛି, ଯିଏ ଫଳହୀନ, କ୍ରିୟାହୀନ, ଶାନ୍ତ, ଦୋଷରହିତ ଓ ନିର୍ମଳ।

ଅମୃତସ୍ଯ ପରଂ ସେତୁଂ ଦଗ୍ଧେଂଧନମିଵାନିଲମ୍ ଯଦା ଚର୍ମଵଦାକାଶଂ ଵେଷ୍ଟଯିଷ୍ଯଂତି ମାନଵାଃ

ସେ ଅମୃତତ୍ୱର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସେତୁ, ପୁଡ଼ିଯାଇଥିବା ଇଂଧନକୁ ବାତାସ ଯେପରି ମିଶାଇ ଦିଏ, ମଣିଷମାନେ ଯେତେବେଳେ ଆକାଶକୁ ଚର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଢାକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ,

ତଦା ଶିଵମଵିଜ୍ଞାଯ ଦୁଃଖସ୍ଯାଂତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି

ସେତେବେଳେ ଶିବଙ୍କୁ ନ ଜାଣି, ଦୁଃଖର ଶେଷ ଆସିବ।

ତପଃପ୍ରଭାଵାଦ୍ଦେଵସ୍ଯ ପ୍ରସାଦାଚ୍ଚ ମହର୍ଷଯଃ ଅତ୍ଯାଶ୍ରମୋଚିତଜ୍ଞାନଂ ପଵିତ୍ରଂ ପାପନାଶନମ୍

ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଓ ଦେବଙ୍କର କୃପାରେ, ମହାର୍ଷିମାନେ ଆଶ୍ରମ ଉପରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ପବିତ୍ର ଓ ପାପ ନାଶକ।

ଵେଦାଂତେ ପରମଂ ଗୁହ୍ଯଂ ପୁରାକଲ୍ପପ୍ରଚୋଦିତମ୍ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵଦନାଲ୍ଲବ୍ଧଂ ମଯେଦଂ ଭାଗ୍ଯଗୌରଵାତ୍

ବେଦାନ୍ତର ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ, ପୁରାତନ କାଳରୁ ଶିଖାଯାଇଥିଲା, ମୁଁ ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମୁଖରୁ ନିଜ ଭାଗ୍ୟର ଦୟାରେ ପାଇଛି।

ନାପ୍ରଶାଂତାଯ ଦାତଵ୍ଯମେତଜ୍ଜ୍ଞାନମନୁତ୍ତମମ୍ ନ ପୁତ୍ରାଯାଶୁଵୃତ୍ତାଯ ନାଶିଷ୍ଯାଯ ଚ ସର୍ଵଥା

ଏହି ଅତିଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ଶାନ୍ତ ନଥିବା, ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ରର ପୁଅ, କିମ୍ବା ଅଯୋଗ୍ୟ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ କେବେ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଯସ୍ଯ ଦେଵେ ପରାଭକ୍ତିର୍ଯଥା ଦେଵେ ତଥା ଗୁରୌ ତସ୍ଯୈତେ କଥିତାହ୍ଯର୍ଥାଃ ପ୍ରକାଶଂତେ ମହାତ୍ମନଃ

ଯାହାଙ୍କର ଦେବତାପ୍ରତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭକ୍ତି ଓ ଗୁରୁପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ସେଇପରି ଭକ୍ତି ଅଛି, ସେଉଁଠି ଏହି ଅର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ।

ଅତଶ୍ଚ ସଂକ୍ଷେପମିଦଂ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଶିଵଃ ପରସ୍ତାତ୍ପ୍ରକୃତେଶ୍ଚ ପୁଂସଃ ସ ସର୍ଗକାଲେ ଚ କରୋତି ସର୍ଵଂ ସଂହାରକାଲେ ପୁନରାଦଦାତି

ଏହିପରି, ଏହାର ସାରାଂଶ ଶୁଣ, ଶିବ ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ ଉଭୟଠାରୁ ଉଚ୍ଚ, ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ସମସ୍ତ କାମ କରନ୍ତି, ଓ ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ସମସ୍ତକୁ ଆପଣ ନିଜେ ନେଇନିଅନ୍ତି।

କାଲାଦୁତ୍ପଦ୍ଯତେ ସର୍ଵଂ କାଲଦେଵ ଵିପଦ୍ଯତେ ନ କାଲନିରପେକ୍ଷଂ ହି କ୍ଵଚିତ୍କିଂଚନ ଵିଦ୍ଯତେ

ସମୟରୁ ସମସ୍ତ କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସମୟ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କିଛି ନଶ୍ୱର ହୁଏ; ସମୟ ଛାଡ଼ି କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କିଛି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ।

ଯଦାସ୍ଯାଂତର୍ଗତଂ ଵିଶ୍ଵଂ ଶଶ୍ଵତ୍ସଂସାରମଣ୍ଡଲମ୍ ସର୍ଗସଂହୃତିମୁଦ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଚକ୍ରଵତ୍ପରିଵର୍ତତେ

ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ, ଏହି ଅବିରତ ସଂସାର ଚକ୍ର, ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୁଏ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟର ଇଙ୍ଗିତରେ ଏହା ଚକ୍ରର ଭଳି ଘୂରେ।

ବ୍ରହ୍ମା ହରିଶ୍ଚ ରୁଦ୍ରଶ୍ଚ ତଥାନ୍ଯେ ଚ ସୁରାସୁରାଃ ଯତ୍କୃତାଂ ନିଯତିଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ପ୍ରଭଵୋ ନାତିଵର୍ତିତୁମ୍

ବ୍ରହ୍ମା, ହରି, ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଭାଗ୍ୟକୁ ପାଇ ସେଇ ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

ଭୂତଭଵ୍ଯଭଵିଷ୍ଯାଦ୍ଯୈର୍ଵିଭଜ୍ଯ ଜରଯନ୍ ପ୍ରଜାଃ ଅତିପ୍ରଭୁରିତି ସ୍ଵୈରଂ ଵର୍ତତେ ଽତିଭଯଂକରଃ

ଭୂତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ୍ ସମୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ପ୍ରଜାମାନେକୁ ବିଭାଜିତ କରି, ବୃଦ୍ଧ କରନ୍ତି; ସେ ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର।

କ ଏଷ ଭଗଵାନ୍ କାଲଃ କସ୍ଯ ଵା ଵଶଵର୍ତ୍ଯଯମ୍ କ ଏଵାସ୍ଯ ଵଶେ ନ ସ୍ଯାତ୍କଥଯୈତଦ୍ଵିଚକ୍ଷଣ

ଏହି ଭଗବାନ ସମୟ କିଏ? କାହା ଉପରେ ତାଙ୍କର ଶାସନ? କିଏ ତାଙ୍କର ଅଧୀନ ନୁହେଁ? ଏହା ମୋତେ କହ, ଜ୍ଞାନୀ।

କାଲକାଷ୍ଠାନିମେଷାଦିକଲାକଲିତଵିଗ୍ରହମ୍ କାଲାତ୍ମେତି ସମାଖ୍ଯାତଂ ତେଜୋ ମାହେଶ୍ଵରଂ ପରମ୍

ଯାହାଙ୍କର ଆକୃତି ସମୟର ଭାଗ, କାଷ୍ଠ, ନିମେଷ ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ୱାରା ମାପାଯାଏ, ସେଇ ହେଉଛନ୍ତି ସମୟ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କର ଦିପ୍ତିମାନ ଶକ୍ତି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ।

ଯଦଲଂଘ୍ଯମଶେଷସ୍ଯ ସ୍ଥାଵରସ୍ଯ ଚରସ୍ଯ ଚ ନିଯୋଗରୂପମୀଶସ୍ଯ ବଲଂ ଵିଶ୍ଵନିଯାମକମ୍

ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଯେଉଁ ଅପରାଜେୟ ଶକ୍ତି, ଯାହା ନିୟମର ରୂପ ଓ ସମସ୍ତ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳକୁ ଶାସନ କରେ, ସେଇ ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ଶକ୍ତି।

ତସ୍ଯାଂଶାଂଶମଯୀ ମୁକ୍ତିଃ କାଲାତ୍ମନି ମହାତ୍ମନି ତତୋ ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ସଂକ୍ରାଂତା ଵିସୃଷ୍ଟାଗ୍ରେରିଵାଯସୀ

ସେଇ ମହାତ୍ମା, ଯିଏ କାଳ ସ୍ୱରୂପ, ତାଙ୍କର ଅଂଶରୁ ମୁକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯେପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରୁ ଏକ ଚିଙ୍ଗାରି ବାହାରିଯାଏ।

ତସ୍ମାତ୍କାଲଵଶେ ଵିଶ୍ଵଂ ନ ସ ଵିଶ୍ଵଵଶେ ସ୍ଥିତଃ ଶିଵସ୍ଯ ତୁ ଵଶେ କାଲୋ ନ କାଲସ୍ଯ ଵଶେ ଶିଵଃ

ସେହିପରି, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ କାଳର ଅଧୀନ, ବିଶ୍ୱ କାଳକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରେନାହିଁ। କିନ୍ତୁ କାଳ ଶିବଙ୍କ ଅଧୀନ, ଶିବ କାଳର ଅଧୀନ ନୁହଁନ୍ତି।

ଯତୋ ଽପ୍ରତିହତଂ ଶାର୍ଵଂ ତେଜଃ କାଲେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ ମହତୀ ତେନ କାଲସ୍ଯ ମର୍ଯାଦା ହି ଦୁରତ୍ଯଯା

ଯେହেতୁ ଶିବଙ୍କ ଅବିରୋଧ ଶକ୍ତି କାଳରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଏହି କାଳର ସୀମା ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ।

କାଲଂ ପ୍ରଜ୍ଞାଵିଶେଷେଣ କୋ ଽତିଵର୍ତିତୁମର୍ହତି କାଲେନ ତୁ କୃତଂ କର୍ମ ନ କଶ୍ଚିଦତିଵର୍ତତେ

କିଏ ବିଶେଷ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା କାଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବ? କାଳ ଯାହା କରେ, ତାହାକୁ କେହି ଅତିକ୍ରମ କରିପାରେନାହିଁ।

ଏକଚ୍ଛତ୍ରାଂ ମହୀଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ଯେ ପରାକ୍ରମ୍ଯ ଶାସତି ତେ ଽପି ନୈଵାତିଵର୍ତଂତେ କାଲଵେଲାମିଵାବ୍ଧଯଃ

ଯେମାନେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ବିଜୟ କରି ଏକ ଛତା ତଳେ ଶାସନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ କାଳର ସୀମାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ଯେପରି ସମୁଦ୍ର ତାଙ୍କର କୂଳ ଛାଡ଼ିଯାଏନାହିଁ।

ଯେ ନିଗୃହ୍ଯେଂଦ୍ରିଯଗ୍ରାମଂ ଜଯଂତି ସକଲଂ ଜଗତ୍ ନ ଜଯଂତ୍ଯପି ତେ କାଲଂ କାଲୋ ଜଯତି ତାନପି

ଯେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବଶ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କାଳକୁ ବଶ କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ; ବରଂ କାଳ ସେମାନେକୁ ବଶ କରେ।

ଆଯୁର୍ଵେଦଵିଦୋ ଵୈଦ୍ଯାସ୍ତ୍ଵନୁଷ୍ଠିତରସାଯନାଃ ନ ମୃତ୍ଯୁମତିଵର୍ତଂତେ କାଲୋ ହି ଦୁରତିକ୍ରମଃ

ଯେମାନେ ଆୟୁର୍ବେଦ ଜାଣନ୍ତି, ଚିକିତ୍ସକ ଏବଂ ରସାୟନ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ, କାଳକୁ ଅଟକାଇହେବା ଯାଏନାହିଁ।

ଶ୍ରିଯା ରୂପେଣ ଶୀଲେନ ବଲେନ ଚ କୁଲେନ ଚ ଅନ୍ଯଚ୍ଚିଂତଯତେ ଜଂତୁଃ କାଲୋ ଽନ୍ଯତ୍କୁରୁତେ ବଲାତ୍

ଜୀବ ଧନ, ରୂପ, ଚରିତ୍ର, ଶକ୍ତି କିମ୍ବା ବଂଶ ବିଷୟରେ ଭାବିପାରେ, କିନ୍ତୁ କାଳ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଘଟାଇଦିଏ।