ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଗୁଣୈରାରଭ୍ଯ କର୍ମାଣି ସ୍ଵଭାଵାଦୀନି ଯୋଜଯେତ୍ ତେଷାମଭାଵେ ନାଶଃ ସ୍ଯାତ୍କୃତସ୍ଯାପି ଚ କର୍ମଣଃ

ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା କର୍ମ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ପ୍ରକୃତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସହିତ ଯୋଗ ହୁଏ; ଏହାମାନେ ନଥିଲେ, କରାଯାଇଥିବା କର୍ମମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।

କର୍ମକ୍ଷଯେ ପୁନଶ୍ଚାନ୍ଯତ୍ତତୋ ଯାତି ସ ତତ୍ତ୍ଵତଃ ସ ଏଵାଦିସ୍ସ୍ଵଯଂ ଯୋଗନିମିତ୍ତଂ ଭୋକ୍ତୃଭୋଗଯୋଃ

କର୍ମ ଶେଷ ହେଲେ, ପୁଣି ଅନ୍ୟ କର୍ମ ଆସେ; ଏଭଳି ତିଁ ସତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଅନୁସାରେ ଚାଲନ୍ତି। ସେଉଁଠି ନିଜେ ଆଦି, ଭୋଗୀ ଓ ଭୋଗର ଯୋଗର କାରଣ।

ପରସ୍ତ୍ରିକାଲାଦକଲସ୍ସ ଏଵ ପରମେଶ୍ଵରଃ ସର୍ଵଵିତ୍ ତ୍ରିଗୁଣାଧୀଶୋ ବ୍ରହ୍ମସାକ୍ଷାତ୍ପରାତ୍ପରଃ

ସେ ତିନି ସମୟରୁ ଉପରେ, ସମୟର ଅତିତ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାୟକ, ସବୁ ଜାଣିଥିବା, ତିନି ଗୁଣର ମାଲିକ, ସାକ୍ଷାତ୍ ବ୍ରହ୍ମ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ।

ତଂ ଵିଶ୍ଵରୂପମଭଵଂ ଭଵମୀଡ୍ଯଂ ପ୍ରଜାପତିମ୍ ଦେଵଦେଵଂ ଜଗତ୍ପୂଜ୍ଯଂ ସ୍ଵଚିତ୍ତସ୍ଥମୁପାସ୍ମହେ

ସେଇ ସମସ୍ତ ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିବା, ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାଶର ମୂଳ, ସମସ୍ତଙ୍କର ପୂଜ୍ୟ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବ, ସଂସାରରେ ପୂଜିତ, ନିଜ ମନରେ ବସିଥିବା ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଆମେ ପୂଜା କରୁ।

କାଲାଦିଭିଃ ପରୋ ଯସ୍ମାତ୍ପ୍ରପଞ୍ଚଃ ପରିଵର୍ତତେ ଧର୍ମାଵହଂ ପାପନୁଦଂ ଭୋଗେଶଂ ଵିଶ୍ଵଧାମ ଚ

ସମୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସଂସାର ବଦଳିଯାଏ, ଏହିଥିରେ ଯିଏ ଧର୍ମ ଦେଇଥାନ୍ତି, ପାପ ଦୂର କରନ୍ତି, ଭୋଗର ନାୟକ ଏବଂ ସଂସାରର ଆଶ୍ରୟ, ଆମେ ସେଉଁଠି ପୂଜା କରୁ।

ତମୀଶ୍ଵରାଣାଂ ପରମଂ ମହେଶ୍ଵରଂ ତଂ ଦେଵତାନାଂ ପରମଂ ଚ ଦୈଵତମ୍ ପତିଂ ପତୀନାଂ ପରମଂ ପରସ୍ତାଦ୍ଵିଦାମ ଦେଵଂ ଭୁଵନେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରମ୍

ଯିଏ ନାୟକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ମହାନ ନାୟକ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତଠାରୁ ଉପରେ, ସଂସାର ଓ ତାହାର ନାୟକଙ୍କ ନାୟକ, ଆମେ ସେଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜାଣୁ।

ନ ତସ୍ଯ ଵିଦ୍ଯେତ କାର୍ଯଂ କାରଣଂ ଚ ନ ଵିଦ୍ଯତେ ନ ତତ୍ସମୋ ଽଧିକଶ୍ଚାପି କ୍ଵଚିଜ୍ଜଗତି ଦୃଶ୍ଯତେ

ତାଙ୍କର କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ, କୌଣସି କାରଣ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ସଂସାରରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସମାନ କିମ୍ବା ତାଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ କେହି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

ପରାସ୍ଯ ଵିଵିଧା ଶକ୍ତିଃ ଶ୍ରୁତୌ ସ୍ଵାଭାଵିକୀ ଶ୍ରୁତା ଜ୍ଞାନଂ ବଲଂ କ୍ରିଯା ଚୈଵ ଯାଭ୍ଯୋ ଵିଶ୍ଵମିଦଂ କୃତମ୍

ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଯେପରି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ସ୍ୱାଭାବିକ; ଜ୍ଞାନ, ବଳ ଓ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତିଆରି ହୋଇଛି।

ତସ୍ଯାସ୍ତି ପତିଃ କଶ୍ଚିନ୍ନୈଵ ଲିଂଗଂ ନ ଚେଶିତା କାରଣଂ କାରଣାନାଂ ଚ ସ ତେଷାମଧିପାଧିପଃ

ତାଙ୍କର କୌଣସି ମାଲିକ ନାହିଁ, ଚିହ୍ନ ନାହିଁ, ଶାସକ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ସେ କାରଣମାନଙ୍କର କାରଣ, ସେମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟରେ ମହାନ ନାୟକ।

ନ ଚାସ୍ଯ ଜନିତା କଶ୍ଚିନ୍ନ ଚ ଜନ୍ମ କୁତଶ୍ଚନ ନ ଜନ୍ମହେତଵସ୍ତଦ୍ଵନ୍ମଲମାଯାଦିସଂଜ୍ଞକାଃ

ତାଙ୍କର କୌଣସି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ନାହିଁ, କୌଣସିଠାରୁ ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଜନ୍ମର କୌଣସି କାରଣ ଯେପରି ମଲିନତା କିମ୍ବା ମାୟା, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

ସ ଏକସ୍ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଗୂଢୋ ଵ୍ଯାପ୍ତଶ୍ଚ ଵିଶ୍ଵତଃ ସର୍ଵଭୂତାଂତରାତ୍ମା ଚ ଧର୍ମାଧ୍ଯକ୍ଷସ୍ସ କଥ୍ଯତେ

ସେ ଏକମାତ୍ର, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ଗୁପ୍ତ, ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ଏବଂ ଧର୍ମର ନିରୀକ୍ଷକ।

ସର୍ଵଭୂତାଧିଵାସଶ୍ଚ ସାକ୍ଷୀ ଚେତା ଚ ନିର୍ଗୁଣଃ ଏକୋ ଵଶୀ ନିଷ୍କ୍ରିଯାଣାଂ ବହୂନାଂ ଵିଵଶାତ୍ମନାମ୍

ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ସାକ୍ଷୀ, ଚେତନା ଏବଂ ଗୁଣହୀନ; ଅନେକ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଓ ଅନେକ ବାଧ୍ୟ ଆତ୍ମାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱାମୀ।

ନିତ୍ଯାନାମପ୍ଯସୌ ନିତ୍ଯଶ୍ଚେତନାନାଂ ଚ ଚେତନଃ ଏକୋ ବହୂନାଂ ଚାକାମଃ କାମାନୀଶଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି

ସେ ନିତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିତ୍ୟ, ଚେତନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚେତନ; ଏକମାତ୍ର ଯଦ୍ୟପି ନିଷ୍କାମ, ତଥାପି ଅନେକଙ୍କୁ କାମନା ପୂରଣ କରନ୍ତି।

ସାଂଖ୍ଯଯୋଗାଧିଗମ୍ଯଂ ଯତ୍କାରଣଂ ଜଗତାଂ ପତିମ୍ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦେଵଂ ପଶୁଃ ପାଶୈସ୍ସର୍ଵୈରେଵ ଵିମୁଚ୍ଯତେ

ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ଏବଂ ସବୁ କାରଣ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଜାଣିପାରେ, ସେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜାଣିଲେ ପଶୁ ମାନେ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି।

ଵିଶ୍ଵକୃଦ୍ଵିଶ୍ଵଵିତ୍ସ୍ଵାତ୍ମଯୋନିଜ୍ଞଃ କାଲକୃଦ୍ଗୁଣୀ ପ୍ରଧାନଃ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞପତିର୍ଗୁଣେଶଃ ପାଶମୋଚକଃ

ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଜ୍ଞାତା, ସ୍ୱୟଂଜନ୍ମା, ସମସ୍ତ ଉତ୍ପତ୍ତିର ଜ୍ଞାନୀ, ସମୟର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତ, ପ୍ରାଚୀନ, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ଗୁଣମାନଙ୍କର ନାୟକ ଓ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତିଦାତା।

ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଵିଦଧେ ପୂର୍ଵଂ ଵେଦାଂଶ୍ଚୋପାଦିଶତ୍ସ୍ଵଯମ୍ ଯୋ ଦେଵସ୍ତମହଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ସ୍ଵାତ୍ମବୁଦ୍ଧିପ୍ରସାଦତଃ

ଯିଏ ପୂର୍ବକାଳରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ ଓ ସ୍ୱୟଂ ବେଦ ଶିଖାଇଲେ, ସେଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ମୁଁ ନିଜ ଜ୍ଞାନର ପ୍ରଭାବରେ ଜାଣିପାରିଛି।

ମୁମୁକ୍ଷୁରସ୍ମାତ୍ସଂସାରାତ୍ପ୍ରପଦ୍ଯେ ଶରଣଂ ଶିଵମ୍ ନିଷ୍ଫଲଂ ନିଷ୍କ୍ରିଯଂ ଶାଂତଂ ନିରଵଦ୍ଯଂ ନିରଂଜନମ୍

ଏହି ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତି ଚାହିଁ, ମୁଁ ଶିବଙ୍କ ଶରଣ ନେଉଛି, ଯିଏ ଫଳହୀନ, କ୍ରିୟାହୀନ, ଶାନ୍ତ, ଦୋଷରହିତ ଓ ନିର୍ମଳ।

ଅମୃତସ୍ଯ ପରଂ ସେତୁଂ ଦଗ୍ଧେଂଧନମିଵାନିଲମ୍ ଯଦା ଚର୍ମଵଦାକାଶଂ ଵେଷ୍ଟଯିଷ୍ଯଂତି ମାନଵାଃ

ସେ ଅମୃତତ୍ୱର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସେତୁ, ପୁଡ଼ିଯାଇଥିବା ଇଂଧନକୁ ବାତାସ ଯେପରି ମିଶାଇ ଦିଏ, ମଣିଷମାନେ ଯେତେବେଳେ ଆକାଶକୁ ଚର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଢାକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ,

ତଦା ଶିଵମଵିଜ୍ଞାଯ ଦୁଃଖସ୍ଯାଂତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି

ସେତେବେଳେ ଶିବଙ୍କୁ ନ ଜାଣି, ଦୁଃଖର ଶେଷ ଆସିବ।

ତପଃପ୍ରଭାଵାଦ୍ଦେଵସ୍ଯ ପ୍ରସାଦାଚ୍ଚ ମହର୍ଷଯଃ ଅତ୍ଯାଶ୍ରମୋଚିତଜ୍ଞାନଂ ପଵିତ୍ରଂ ପାପନାଶନମ୍

ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଓ ଦେବଙ୍କର କୃପାରେ, ମହାର୍ଷିମାନେ ଆଶ୍ରମ ଉପରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ପବିତ୍ର ଓ ପାପ ନାଶକ।

ଵେଦାଂତେ ପରମଂ ଗୁହ୍ଯଂ ପୁରାକଲ୍ପପ୍ରଚୋଦିତମ୍ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵଦନାଲ୍ଲବ୍ଧଂ ମଯେଦଂ ଭାଗ୍ଯଗୌରଵାତ୍

ବେଦାନ୍ତର ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ, ପୁରାତନ କାଳରୁ ଶିଖାଯାଇଥିଲା, ମୁଁ ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମୁଖରୁ ନିଜ ଭାଗ୍ୟର ଦୟାରେ ପାଇଛି।

ନାପ୍ରଶାଂତାଯ ଦାତଵ୍ଯମେତଜ୍ଜ୍ଞାନମନୁତ୍ତମମ୍ ନ ପୁତ୍ରାଯାଶୁଵୃତ୍ତାଯ ନାଶିଷ୍ଯାଯ ଚ ସର୍ଵଥା

ଏହି ଅତିଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ଶାନ୍ତ ନଥିବା, ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ରର ପୁଅ, କିମ୍ବା ଅଯୋଗ୍ୟ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ କେବେ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଯସ୍ଯ ଦେଵେ ପରାଭକ୍ତିର୍ଯଥା ଦେଵେ ତଥା ଗୁରୌ ତସ୍ଯୈତେ କଥିତାହ୍ଯର୍ଥାଃ ପ୍ରକାଶଂତେ ମହାତ୍ମନଃ

ଯାହାଙ୍କର ଦେବତାପ୍ରତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭକ୍ତି ଓ ଗୁରୁପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ସେଇପରି ଭକ୍ତି ଅଛି, ସେଉଁଠି ଏହି ଅର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ।

ଅତଶ୍ଚ ସଂକ୍ଷେପମିଦଂ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଶିଵଃ ପରସ୍ତାତ୍ପ୍ରକୃତେଶ୍ଚ ପୁଂସଃ ସ ସର୍ଗକାଲେ ଚ କରୋତି ସର୍ଵଂ ସଂହାରକାଲେ ପୁନରାଦଦାତି

ଏହିପରି, ଏହାର ସାରାଂଶ ଶୁଣ, ଶିବ ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ ଉଭୟଠାରୁ ଉଚ୍ଚ, ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ସମସ୍ତ କାମ କରନ୍ତି, ଓ ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ସମସ୍ତକୁ ଆପଣ ନିଜେ ନେଇନିଅନ୍ତି।

କାଲାଦୁତ୍ପଦ୍ଯତେ ସର୍ଵଂ କାଲଦେଵ ଵିପଦ୍ଯତେ ନ କାଲନିରପେକ୍ଷଂ ହି କ୍ଵଚିତ୍କିଂଚନ ଵିଦ୍ଯତେ

ସମୟରୁ ସମସ୍ତ କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସମୟ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କିଛି ନଶ୍ୱର ହୁଏ; ସମୟ ଛାଡ଼ି କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କିଛି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ।

ଯଦାସ୍ଯାଂତର୍ଗତଂ ଵିଶ୍ଵଂ ଶଶ୍ଵତ୍ସଂସାରମଣ୍ଡଲମ୍ ସର୍ଗସଂହୃତିମୁଦ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଚକ୍ରଵତ୍ପରିଵର୍ତତେ

ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ, ଏହି ଅବିରତ ସଂସାର ଚକ୍ର, ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୁଏ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟର ଇଙ୍ଗିତରେ ଏହା ଚକ୍ରର ଭଳି ଘୂରେ।

ବ୍ରହ୍ମା ହରିଶ୍ଚ ରୁଦ୍ରଶ୍ଚ ତଥାନ୍ଯେ ଚ ସୁରାସୁରାଃ ଯତ୍କୃତାଂ ନିଯତିଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ପ୍ରଭଵୋ ନାତିଵର୍ତିତୁମ୍

ବ୍ରହ୍ମା, ହରି, ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଭାଗ୍ୟକୁ ପାଇ ସେଇ ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

ଭୂତଭଵ୍ଯଭଵିଷ୍ଯାଦ୍ଯୈର୍ଵିଭଜ୍ଯ ଜରଯନ୍ ପ୍ରଜାଃ ଅତିପ୍ରଭୁରିତି ସ୍ଵୈରଂ ଵର୍ତତେ ଽତିଭଯଂକରଃ

ଭୂତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ୍ ସମୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ପ୍ରଜାମାନେକୁ ବିଭାଜିତ କରି, ବୃଦ୍ଧ କରନ୍ତି; ସେ ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର।

କ ଏଷ ଭଗଵାନ୍ କାଲଃ କସ୍ଯ ଵା ଵଶଵର୍ତ୍ଯଯମ୍ କ ଏଵାସ୍ଯ ଵଶେ ନ ସ୍ଯାତ୍କଥଯୈତଦ୍ଵିଚକ୍ଷଣ

ଏହି ଭଗବାନ ସମୟ କିଏ? କାହା ଉପରେ ତାଙ୍କର ଶାସନ? କିଏ ତାଙ୍କର ଅଧୀନ ନୁହେଁ? ଏହା ମୋତେ କହ, ଜ୍ଞାନୀ।