ଶିଵପୁରାଣମ୍

କ୍ଷରଂ ତ୍ଵଵିଦ୍ଯା ହ୍ଯମୃତଂ ଵିଦ୍ଯେତି ପରିଗୀଯତେ ତେ ଉଭେ ଈଶତେ ଯସ୍ତୁ ସୋ ଽନ୍ଯଃ ଖଲୁ ମହେଶ୍ଵରଃ

ଅଜ୍ଞାନ କ୍ଷୟଶୀଳ, ଜ୍ଞାନ ଅମର; ଏହି ଦୁହିଁଟି ଉପରେ ଯିଏ ଶାସନ କରନ୍ତି, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମହେଶ୍ୱର।

ଏକୈକଂ ବହୁଧା ଜାଲଂ ଵିକୁର୍ଵନ୍ନେକଵଚ୍ଚ ଯଃ ସର୍ଵାଧିପତ୍ଯଂ କୁରୁତେ ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵାନ୍ ପ୍ରତାପଵାନ୍

ଯିଏ ପ୍ରତ୍ୟେକକୁ ଅନେକ ଭାବେ ଜାଲ ଭଳି ବିକାଶ କରି, ତଥାପି ଏକାଠି ରହନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରି ପରାକ୍ରମରେ ସମସ୍ତ ଉପରେ ଶାସନ କରନ୍ତି।

ଦିଶ ଊର୍ଧ୍ଵମଧସ୍ତିର୍ଯକ୍ ଭାସଯନ୍ ଭ୍ରାଜତେ ସ୍ଵଯମ୍ ଯୋ ନିଃସ୍ଵଭାଵାଦପ୍ଯେକୋ ଵରେଣ୍ଯସ୍ତ୍ଵଧିତିଷ୍ଠତି

ଯିଏ ସ୍ୱୟଂ ଚମକି ଉପରେ, ତଳେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି; ସେ ନିଜର କୌଣସି ସ୍ୱଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକାଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ବସିଛନ୍ତି।

ସ୍ଵଭାଵଵାଚକାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ଵାଚ୍ଯାଂଶ୍ଚ ପରିଣାମଯନ୍ ଗୁଣାଂଶ୍ଚ ଭୋଗ୍ଯଭୋକ୍ତୃତ୍ଵେ ତଦ୍ଵିଶ୍ଵମଧିତିଷ୍ଠତି

ଯିଏ ସମସ୍ତ ସ୍ୱଭାବ ଓ ତାହାକୁ ଦର୍ଶାଉଥିବା ବସ୍ତୁ, ଗୁଣ, ଭୋଗ୍ୟ ଓ ଭୋଗ୍ତା—ସବୁକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି, ସେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ବ୍ୟାପିତ।

ତେ ଵୈ ଗୁହ୍ଯୋପଣିଷଦି ଗୂଢଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରାତ୍ପରମ୍ ବ୍ରହ୍ମଯୋନିଂ ଜଗତ୍ପୂର୍ଵଂ ଵିଦୁର୍ଦେଵା ମହର୍ଷଯଃ

ଦେବତାମାନେ ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ଏହି ଗୁପ୍ତ ଉପନିଷଦ୍‌ରେ ଲୁଚିଥିବା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମୂଳ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଆଦି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଜାଣନ୍ତି।

ଭାଵଗ୍ରାହ୍ଯମନୀହାଖ୍ଯଂ ଭାଵାଭାଵକରଂ ଶିଵମ୍ କଲାସର୍ଗକରଂ ଦେଵଂ ଯେ ଵିଦୁସ୍ତେ ଜହୁସ୍ତନୁମ୍

ଯେମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ଅନୁଭବ ଦ୍ୱାରା ଧରିପାରିବା, ନିଷ୍କାମ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି, ସୃଷ୍ଟି ଓ ନାଶ ଦୁହିଁ କରନ୍ତି, ସମୟର ଭିନ୍ନତା ତିଆରି କରନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେହକୁ ଛାଡି ଦେଇଥାନ୍ତି।

ସ୍ଵଭାଵମେକେ ମନ୍ଯଂତେ କାଲମେକେ ଵିମୋହିତାଃ ଦେଵସ୍ଯ ମହିମା ହ୍ଯେଷ ଯେନେଦଂ ଭ୍ରାମ୍ଯତେ ଜଗତ୍

କିଛି ଲୋକ ଭାବନ୍ତି ପ୍ରକୃତି ହିଁ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଉ କିଛି ସମୟକୁ ମୁଖ୍ୟ ଭାବେ ଭାବନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଏହି ସବୁ ଭାବନା ଦେବତାଙ୍କର ମହିମା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସଂସାର ଘୁରୁଛି।

ଯେନେଦମାଵୃତଂ ନିତ୍ଯଂ କାଲକାଲାତ୍ମନା ଯତଃ ତେନେରିତମିଦଂ କର୍ମ ଭୂତୈଃ ସହ ଵିଵର୍ତତେ

ଯିଏ ସବୁବେଳେ ଏହି ସଂସାରକୁ ଆବୃତ କରି ରହିଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ସମୟ ଓ ସମୟର ମାପରୁ ଉପରେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ ଏବଂ ପଞ୍ଚଭୂତ ସହିତ ସବୁ ବଦଳିଯାଏ।

ତତ୍କର୍ମ ଭୂଯଶଃ କୃତ୍ଵା ଵିନିଵୃତ୍ଯ ଚ ଭୂଯଶଃ ତତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ସହ ତତ୍ତ୍ଵେନ ଯୋଗଂ ଚାପି ସମେତ୍ଯ ଵୈ

ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବାରମ୍ବାର କରି, ପୁଣି ତାହାରୁ ବିରତ ହୋଇ, ତାହାର ନିଜ ତତ୍ତ୍ୱ ସହିତ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଏକତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

ଅଷ୍ଟାଭିଶ୍ଚ ତ୍ରିଭିଶ୍ଚୈଵଂ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ଚୈକେନ ଵା ପୁନଃ କାଲେନାତ୍ମଗୁଣୈଶ୍ଚାପି କୃତ୍ସ୍ନମେଵ ଜଗତ୍ ସ୍ଵଯମ୍

ଅଠଟି, ତିନୋଟି, ଦୁଇଟି କିମ୍ବା ଏକଟି ଦ୍ୱାରା, ପୁଣି ସମୟ ଓ ଆତ୍ମାର ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ସଂସାର ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଜେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ଗୁଣୈରାରଭ୍ଯ କର୍ମାଣି ସ୍ଵଭାଵାଦୀନି ଯୋଜଯେତ୍ ତେଷାମଭାଵେ ନାଶଃ ସ୍ଯାତ୍କୃତସ୍ଯାପି ଚ କର୍ମଣଃ

ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା କର୍ମ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ପ୍ରକୃତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସହିତ ଯୋଗ ହୁଏ; ଏହାମାନେ ନଥିଲେ, କରାଯାଇଥିବା କର୍ମମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।

କର୍ମକ୍ଷଯେ ପୁନଶ୍ଚାନ୍ଯତ୍ତତୋ ଯାତି ସ ତତ୍ତ୍ଵତଃ ସ ଏଵାଦିସ୍ସ୍ଵଯଂ ଯୋଗନିମିତ୍ତଂ ଭୋକ୍ତୃଭୋଗଯୋଃ

କର୍ମ ଶେଷ ହେଲେ, ପୁଣି ଅନ୍ୟ କର୍ମ ଆସେ; ଏଭଳି ତିଁ ସତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଅନୁସାରେ ଚାଲନ୍ତି। ସେଉଁଠି ନିଜେ ଆଦି, ଭୋଗୀ ଓ ଭୋଗର ଯୋଗର କାରଣ।

ପରସ୍ତ୍ରିକାଲାଦକଲସ୍ସ ଏଵ ପରମେଶ୍ଵରଃ ସର୍ଵଵିତ୍ ତ୍ରିଗୁଣାଧୀଶୋ ବ୍ରହ୍ମସାକ୍ଷାତ୍ପରାତ୍ପରଃ

ସେ ତିନି ସମୟରୁ ଉପରେ, ସମୟର ଅତିତ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାୟକ, ସବୁ ଜାଣିଥିବା, ତିନି ଗୁଣର ମାଲିକ, ସାକ୍ଷାତ୍ ବ୍ରହ୍ମ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ।

ତଂ ଵିଶ୍ଵରୂପମଭଵଂ ଭଵମୀଡ୍ଯଂ ପ୍ରଜାପତିମ୍ ଦେଵଦେଵଂ ଜଗତ୍ପୂଜ୍ଯଂ ସ୍ଵଚିତ୍ତସ୍ଥମୁପାସ୍ମହେ

ସେଇ ସମସ୍ତ ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିବା, ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାଶର ମୂଳ, ସମସ୍ତଙ୍କର ପୂଜ୍ୟ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବ, ସଂସାରରେ ପୂଜିତ, ନିଜ ମନରେ ବସିଥିବା ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଆମେ ପୂଜା କରୁ।

କାଲାଦିଭିଃ ପରୋ ଯସ୍ମାତ୍ପ୍ରପଞ୍ଚଃ ପରିଵର୍ତତେ ଧର୍ମାଵହଂ ପାପନୁଦଂ ଭୋଗେଶଂ ଵିଶ୍ଵଧାମ ଚ

ସମୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସଂସାର ବଦଳିଯାଏ, ଏହିଥିରେ ଯିଏ ଧର୍ମ ଦେଇଥାନ୍ତି, ପାପ ଦୂର କରନ୍ତି, ଭୋଗର ନାୟକ ଏବଂ ସଂସାରର ଆଶ୍ରୟ, ଆମେ ସେଉଁଠି ପୂଜା କରୁ।

ତମୀଶ୍ଵରାଣାଂ ପରମଂ ମହେଶ୍ଵରଂ ତଂ ଦେଵତାନାଂ ପରମଂ ଚ ଦୈଵତମ୍ ପତିଂ ପତୀନାଂ ପରମଂ ପରସ୍ତାଦ୍ଵିଦାମ ଦେଵଂ ଭୁଵନେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରମ୍

ଯିଏ ନାୟକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ମହାନ ନାୟକ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତଠାରୁ ଉପରେ, ସଂସାର ଓ ତାହାର ନାୟକଙ୍କ ନାୟକ, ଆମେ ସେଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜାଣୁ।

ନ ତସ୍ଯ ଵିଦ୍ଯେତ କାର୍ଯଂ କାରଣଂ ଚ ନ ଵିଦ୍ଯତେ ନ ତତ୍ସମୋ ଽଧିକଶ୍ଚାପି କ୍ଵଚିଜ୍ଜଗତି ଦୃଶ୍ଯତେ

ତାଙ୍କର କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ, କୌଣସି କାରଣ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ସଂସାରରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସମାନ କିମ୍ବା ତାଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ କେହି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

ପରାସ୍ଯ ଵିଵିଧା ଶକ୍ତିଃ ଶ୍ରୁତୌ ସ୍ଵାଭାଵିକୀ ଶ୍ରୁତା ଜ୍ଞାନଂ ବଲଂ କ୍ରିଯା ଚୈଵ ଯାଭ୍ଯୋ ଵିଶ୍ଵମିଦଂ କୃତମ୍

ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଯେପରି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ସ୍ୱାଭାବିକ; ଜ୍ଞାନ, ବଳ ଓ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତିଆରି ହୋଇଛି।

ତସ୍ଯାସ୍ତି ପତିଃ କଶ୍ଚିନ୍ନୈଵ ଲିଂଗଂ ନ ଚେଶିତା କାରଣଂ କାରଣାନାଂ ଚ ସ ତେଷାମଧିପାଧିପଃ

ତାଙ୍କର କୌଣସି ମାଲିକ ନାହିଁ, ଚିହ୍ନ ନାହିଁ, ଶାସକ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ସେ କାରଣମାନଙ୍କର କାରଣ, ସେମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟରେ ମହାନ ନାୟକ।

ନ ଚାସ୍ଯ ଜନିତା କଶ୍ଚିନ୍ନ ଚ ଜନ୍ମ କୁତଶ୍ଚନ ନ ଜନ୍ମହେତଵସ୍ତଦ୍ଵନ୍ମଲମାଯାଦିସଂଜ୍ଞକାଃ

ତାଙ୍କର କୌଣସି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ନାହିଁ, କୌଣସିଠାରୁ ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଜନ୍ମର କୌଣସି କାରଣ ଯେପରି ମଲିନତା କିମ୍ବା ମାୟା, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

ସ ଏକସ୍ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଗୂଢୋ ଵ୍ଯାପ୍ତଶ୍ଚ ଵିଶ୍ଵତଃ ସର୍ଵଭୂତାଂତରାତ୍ମା ଚ ଧର୍ମାଧ୍ଯକ୍ଷସ୍ସ କଥ୍ଯତେ

ସେ ଏକମାତ୍ର, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ଗୁପ୍ତ, ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ଏବଂ ଧର୍ମର ନିରୀକ୍ଷକ।

ସର୍ଵଭୂତାଧିଵାସଶ୍ଚ ସାକ୍ଷୀ ଚେତା ଚ ନିର୍ଗୁଣଃ ଏକୋ ଵଶୀ ନିଷ୍କ୍ରିଯାଣାଂ ବହୂନାଂ ଵିଵଶାତ୍ମନାମ୍

ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ସାକ୍ଷୀ, ଚେତନା ଏବଂ ଗୁଣହୀନ; ଅନେକ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଓ ଅନେକ ବାଧ୍ୟ ଆତ୍ମାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱାମୀ।

ନିତ୍ଯାନାମପ୍ଯସୌ ନିତ୍ଯଶ୍ଚେତନାନାଂ ଚ ଚେତନଃ ଏକୋ ବହୂନାଂ ଚାକାମଃ କାମାନୀଶଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି

ସେ ନିତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିତ୍ୟ, ଚେତନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚେତନ; ଏକମାତ୍ର ଯଦ୍ୟପି ନିଷ୍କାମ, ତଥାପି ଅନେକଙ୍କୁ କାମନା ପୂରଣ କରନ୍ତି।

ସାଂଖ୍ଯଯୋଗାଧିଗମ୍ଯଂ ଯତ୍କାରଣଂ ଜଗତାଂ ପତିମ୍ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦେଵଂ ପଶୁଃ ପାଶୈସ୍ସର୍ଵୈରେଵ ଵିମୁଚ୍ଯତେ

ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ଏବଂ ସବୁ କାରଣ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଜାଣିପାରେ, ସେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜାଣିଲେ ପଶୁ ମାନେ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି।

ଵିଶ୍ଵକୃଦ୍ଵିଶ୍ଵଵିତ୍ସ୍ଵାତ୍ମଯୋନିଜ୍ଞଃ କାଲକୃଦ୍ଗୁଣୀ ପ୍ରଧାନଃ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞପତିର୍ଗୁଣେଶଃ ପାଶମୋଚକଃ

ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଜ୍ଞାତା, ସ୍ୱୟଂଜନ୍ମା, ସମସ୍ତ ଉତ୍ପତ୍ତିର ଜ୍ଞାନୀ, ସମୟର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତ, ପ୍ରାଚୀନ, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ଗୁଣମାନଙ୍କର ନାୟକ ଓ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତିଦାତା।

ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଵିଦଧେ ପୂର୍ଵଂ ଵେଦାଂଶ୍ଚୋପାଦିଶତ୍ସ୍ଵଯମ୍ ଯୋ ଦେଵସ୍ତମହଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ସ୍ଵାତ୍ମବୁଦ୍ଧିପ୍ରସାଦତଃ

ଯିଏ ପୂର୍ବକାଳରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ ଓ ସ୍ୱୟଂ ବେଦ ଶିଖାଇଲେ, ସେଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ମୁଁ ନିଜ ଜ୍ଞାନର ପ୍ରଭାବରେ ଜାଣିପାରିଛି।

ମୁମୁକ୍ଷୁରସ୍ମାତ୍ସଂସାରାତ୍ପ୍ରପଦ୍ଯେ ଶରଣଂ ଶିଵମ୍ ନିଷ୍ଫଲଂ ନିଷ୍କ୍ରିଯଂ ଶାଂତଂ ନିରଵଦ୍ଯଂ ନିରଂଜନମ୍

ଏହି ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତି ଚାହିଁ, ମୁଁ ଶିବଙ୍କ ଶରଣ ନେଉଛି, ଯିଏ ଫଳହୀନ, କ୍ରିୟାହୀନ, ଶାନ୍ତ, ଦୋଷରହିତ ଓ ନିର୍ମଳ।

ଅମୃତସ୍ଯ ପରଂ ସେତୁଂ ଦଗ୍ଧେଂଧନମିଵାନିଲମ୍ ଯଦା ଚର୍ମଵଦାକାଶଂ ଵେଷ୍ଟଯିଷ୍ଯଂତି ମାନଵାଃ

ସେ ଅମୃତତ୍ୱର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସେତୁ, ପୁଡ଼ିଯାଇଥିବା ଇଂଧନକୁ ବାତାସ ଯେପରି ମିଶାଇ ଦିଏ, ମଣିଷମାନେ ଯେତେବେଳେ ଆକାଶକୁ ଚର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଢାକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ,

ତଦା ଶିଵମଵିଜ୍ଞାଯ ଦୁଃଖସ୍ଯାଂତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି

ସେତେବେଳେ ଶିବଙ୍କୁ ନ ଜାଣି, ଦୁଃଖର ଶେଷ ଆସିବ।