ଶିଵପୁରାଣମ୍

ମାଯୀ ଵିଶ୍ଵଂ ସୃଜତ୍ଯସ୍ମିନ୍ନିଵିଷ୍ଟୋ ମାଯଯା ପରଃ ମାଯାଂ ତୁ ପ୍ରକୃତିଂ ଵିଦ୍ଯାନ୍ମାଯିନଂ ତୁ ମହେଶ୍ଵରମ୍

ଭଗବାନ ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ବସି ନିଜ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ମାୟାକୁ ପ୍ରକୃତି ବୋଲି ଜାଣ, ଏହି ମାୟାର ସ୍ୱାମୀ ହେଉଛନ୍ତି ମହେଶ୍ୱର।

ତସ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଵଯଵୈରେଵ ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ସର୍ଵମିଦଂ ଜଗତ୍ ସୂକ୍ଷ୍ମାତିସୂକ୍ଷ୍ମମୀଶାନଂ କଲଲସ୍ଯାପି ମଧ୍ଯତଃ

ତାଙ୍କର ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ବ୍ୟାପିତ; ସେ ଭଗବାନ ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଏବଂ ଗର୍ଭର ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ।

ସ୍ରଷ୍ଟାରମପି ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଵେଷ୍ଟିତାରଂ ଚ ତସ୍ଯ ତୁ ଶିଵମେଵେଶ୍ଵରଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶାଂତିମତ୍ଯଂତମୃଚ୍ଛତି

ଏହି ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆବୃତ କରୁଥିବା ଏକମାତ୍ର ଶିବଙ୍କୁ ଜାଣିଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

ସ ଏଵ କାଲୋ ଗୋପ୍ତା ଚ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯାଧିପତିଃ ପ୍ରଭୁଃ ତଂ ଵିଶ୍ଵାଧିପତିଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମୃତ୍ଯୁପାଶାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ

ସେ ଏକାଠି କାଳ, ରକ୍ଷକ, ବିଶ୍ୱର ଅଧିପତି ଏବଂ ପ୍ରଭୁ; ସେହି ବିଶ୍ୱନାଥଙ୍କୁ ଜାଣିଲେ, ମୃତ୍ୟୁର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

ଘୃତାତ୍ପରଂ ମଂଡମିଵ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସ୍ଥିତଂ ପ୍ରଭୁମ୍ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଗୂଢଂ ଚ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ

ଘୃତରୁ ମଧୁର ସାର ଯେପରି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସେହିପରି ସବୁ ପ୍ରାଣୀରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଜାଣିଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

ଏଷ ଏଵ ପରୋ ଦେଵୋ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ମହେଶ୍ଵରଃ ହୃଦଯେ ସଂନିଵିଷ୍ଟଂ ତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵୈଵାମୃତମଶ୍ନୁତେ

ସେ ଏକାଠି ପରମ ଦେବ, ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ମହେଶ୍ୱର; ହୃଦୟରେ ବସିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଜାଣିଲେ, ଅମୃତତ୍ୱର ସ୍ୱାଦ ମିଳେ।

ଯଦା ସମସ୍ତଂ ନ ଦିଵା ନ ରାତ୍ରିର୍ନ ସଦପ୍ଯସତ୍ କେଵଲଶ୍ଶିଵ ଏଵୈକୋ ଯତଃ ପ୍ରଜ୍ଞା ପୁରାତନୀ

ଯେତେବେଳେ ଦିନ ନାହିଁ, ରାତି ନାହିଁ, ସତ୍ ନାହିଁ, ଅସତ୍ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ କେବଳ ଏକ ଶିବ ଅଛନ୍ତି, ଯାଁଠାରୁ ପୁରାତନ ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

ନୈନମୂର୍ଧ୍ଵଂ ନ ତିର୍ଯକ୍ଚ ନ ମଧ୍ଯଂ ପର୍ଯଜିଗ୍ରହତ୍ ନ ତସ୍ଯ ପ୍ରତିମା ଚାସ୍ତି ଯସ୍ଯ ନାମ ମହଦ୍ଯଶଃ

କେହି ତାଙ୍କୁ ଉପରେ, ତଳେ, କିମ୍ବା ମଧ୍ୟରେ ଧରିପାରିନାହାନ୍ତି; ତାଙ୍କର କୌଣସି ସଦୃଶ ନାହିଁ, ଯାହାଙ୍କର ନାମ ମହାନ୍ ଯଶସ୍ୱୀ।

ଅଜାତମିମମେଵୈକେ ବୁଦ୍ଧା ଜନ୍ମନି ଭୀରଵଃ ରୁଦ୍ରସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରପଦ୍ଯଂତେ ରକ୍ଷାର୍ଥଂ ଦକ୍ଷିଣଂ ସୁଖମ୍

କେତେକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଭୟହୀନ ଲୋକେ ଏହି ଅଜନ୍ମା ଭଗବାନ୍‌କୁ ଜାଣନ୍ତି; ସେମାନେ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଶୁଭ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି।

ଦ୍ଵେ ଅକ୍ଷରେ ବ୍ରହ୍ମପରେ ତ୍ଵନଂତେ ସମୁଦାହୃତେ ଵିଦ୍ଯାଵିଦ୍ଯେ ସମାଖ୍ଯାତେ ନିହିତେ ଯତ୍ର ଗୂଢଵତ୍

ଦୁଇଟି ଅକ୍ଷରକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ ଏବଂ ଅନନ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ, ଦୁହିଁଟି ଏଠାରେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ।

କ୍ଷରଂ ତ୍ଵଵିଦ୍ଯା ହ୍ଯମୃତଂ ଵିଦ୍ଯେତି ପରିଗୀଯତେ ତେ ଉଭେ ଈଶତେ ଯସ୍ତୁ ସୋ ଽନ୍ଯଃ ଖଲୁ ମହେଶ୍ଵରଃ

ଅଜ୍ଞାନ କ୍ଷୟଶୀଳ, ଜ୍ଞାନ ଅମର; ଏହି ଦୁହିଁଟି ଉପରେ ଯିଏ ଶାସନ କରନ୍ତି, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମହେଶ୍ୱର।

ଏକୈକଂ ବହୁଧା ଜାଲଂ ଵିକୁର୍ଵନ୍ନେକଵଚ୍ଚ ଯଃ ସର୍ଵାଧିପତ୍ଯଂ କୁରୁତେ ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵାନ୍ ପ୍ରତାପଵାନ୍

ଯିଏ ପ୍ରତ୍ୟେକକୁ ଅନେକ ଭାବେ ଜାଲ ଭଳି ବିକାଶ କରି, ତଥାପି ଏକାଠି ରହନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରି ପରାକ୍ରମରେ ସମସ୍ତ ଉପରେ ଶାସନ କରନ୍ତି।

ଦିଶ ଊର୍ଧ୍ଵମଧସ୍ତିର୍ଯକ୍ ଭାସଯନ୍ ଭ୍ରାଜତେ ସ୍ଵଯମ୍ ଯୋ ନିଃସ୍ଵଭାଵାଦପ୍ଯେକୋ ଵରେଣ୍ଯସ୍ତ୍ଵଧିତିଷ୍ଠତି

ଯିଏ ସ୍ୱୟଂ ଚମକି ଉପରେ, ତଳେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି; ସେ ନିଜର କୌଣସି ସ୍ୱଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକାଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ବସିଛନ୍ତି।

ସ୍ଵଭାଵଵାଚକାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ଵାଚ୍ଯାଂଶ୍ଚ ପରିଣାମଯନ୍ ଗୁଣାଂଶ୍ଚ ଭୋଗ୍ଯଭୋକ୍ତୃତ୍ଵେ ତଦ୍ଵିଶ୍ଵମଧିତିଷ୍ଠତି

ଯିଏ ସମସ୍ତ ସ୍ୱଭାବ ଓ ତାହାକୁ ଦର୍ଶାଉଥିବା ବସ୍ତୁ, ଗୁଣ, ଭୋଗ୍ୟ ଓ ଭୋଗ୍ତା—ସବୁକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି, ସେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ବ୍ୟାପିତ।

ତେ ଵୈ ଗୁହ୍ଯୋପଣିଷଦି ଗୂଢଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରାତ୍ପରମ୍ ବ୍ରହ୍ମଯୋନିଂ ଜଗତ୍ପୂର୍ଵଂ ଵିଦୁର୍ଦେଵା ମହର୍ଷଯଃ

ଦେବତାମାନେ ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ଏହି ଗୁପ୍ତ ଉପନିଷଦ୍‌ରେ ଲୁଚିଥିବା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମୂଳ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଆଦି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଜାଣନ୍ତି।

ଭାଵଗ୍ରାହ୍ଯମନୀହାଖ୍ଯଂ ଭାଵାଭାଵକରଂ ଶିଵମ୍ କଲାସର୍ଗକରଂ ଦେଵଂ ଯେ ଵିଦୁସ୍ତେ ଜହୁସ୍ତନୁମ୍

ଯେମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ଅନୁଭବ ଦ୍ୱାରା ଧରିପାରିବା, ନିଷ୍କାମ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି, ସୃଷ୍ଟି ଓ ନାଶ ଦୁହିଁ କରନ୍ତି, ସମୟର ଭିନ୍ନତା ତିଆରି କରନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେହକୁ ଛାଡି ଦେଇଥାନ୍ତି।

ସ୍ଵଭାଵମେକେ ମନ୍ଯଂତେ କାଲମେକେ ଵିମୋହିତାଃ ଦେଵସ୍ଯ ମହିମା ହ୍ଯେଷ ଯେନେଦଂ ଭ୍ରାମ୍ଯତେ ଜଗତ୍

କିଛି ଲୋକ ଭାବନ୍ତି ପ୍ରକୃତି ହିଁ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଉ କିଛି ସମୟକୁ ମୁଖ୍ୟ ଭାବେ ଭାବନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଏହି ସବୁ ଭାବନା ଦେବତାଙ୍କର ମହିମା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସଂସାର ଘୁରୁଛି।

ଯେନେଦମାଵୃତଂ ନିତ୍ଯଂ କାଲକାଲାତ୍ମନା ଯତଃ ତେନେରିତମିଦଂ କର୍ମ ଭୂତୈଃ ସହ ଵିଵର୍ତତେ

ଯିଏ ସବୁବେଳେ ଏହି ସଂସାରକୁ ଆବୃତ କରି ରହିଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ସମୟ ଓ ସମୟର ମାପରୁ ଉପରେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ ଏବଂ ପଞ୍ଚଭୂତ ସହିତ ସବୁ ବଦଳିଯାଏ।

ତତ୍କର୍ମ ଭୂଯଶଃ କୃତ୍ଵା ଵିନିଵୃତ୍ଯ ଚ ଭୂଯଶଃ ତତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ସହ ତତ୍ତ୍ଵେନ ଯୋଗଂ ଚାପି ସମେତ୍ଯ ଵୈ

ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବାରମ୍ବାର କରି, ପୁଣି ତାହାରୁ ବିରତ ହୋଇ, ତାହାର ନିଜ ତତ୍ତ୍ୱ ସହିତ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଏକତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

ଅଷ୍ଟାଭିଶ୍ଚ ତ୍ରିଭିଶ୍ଚୈଵଂ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ଚୈକେନ ଵା ପୁନଃ କାଲେନାତ୍ମଗୁଣୈଶ୍ଚାପି କୃତ୍ସ୍ନମେଵ ଜଗତ୍ ସ୍ଵଯମ୍

ଅଠଟି, ତିନୋଟି, ଦୁଇଟି କିମ୍ବା ଏକଟି ଦ୍ୱାରା, ପୁଣି ସମୟ ଓ ଆତ୍ମାର ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ସଂସାର ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଜେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ଗୁଣୈରାରଭ୍ଯ କର୍ମାଣି ସ୍ଵଭାଵାଦୀନି ଯୋଜଯେତ୍ ତେଷାମଭାଵେ ନାଶଃ ସ୍ଯାତ୍କୃତସ୍ଯାପି ଚ କର୍ମଣଃ

ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା କର୍ମ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ପ୍ରକୃତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସହିତ ଯୋଗ ହୁଏ; ଏହାମାନେ ନଥିଲେ, କରାଯାଇଥିବା କର୍ମମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।

କର୍ମକ୍ଷଯେ ପୁନଶ୍ଚାନ୍ଯତ୍ତତୋ ଯାତି ସ ତତ୍ତ୍ଵତଃ ସ ଏଵାଦିସ୍ସ୍ଵଯଂ ଯୋଗନିମିତ୍ତଂ ଭୋକ୍ତୃଭୋଗଯୋଃ

କର୍ମ ଶେଷ ହେଲେ, ପୁଣି ଅନ୍ୟ କର୍ମ ଆସେ; ଏଭଳି ତିଁ ସତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଅନୁସାରେ ଚାଲନ୍ତି। ସେଉଁଠି ନିଜେ ଆଦି, ଭୋଗୀ ଓ ଭୋଗର ଯୋଗର କାରଣ।

ପରସ୍ତ୍ରିକାଲାଦକଲସ୍ସ ଏଵ ପରମେଶ୍ଵରଃ ସର୍ଵଵିତ୍ ତ୍ରିଗୁଣାଧୀଶୋ ବ୍ରହ୍ମସାକ୍ଷାତ୍ପରାତ୍ପରଃ

ସେ ତିନି ସମୟରୁ ଉପରେ, ସମୟର ଅତିତ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାୟକ, ସବୁ ଜାଣିଥିବା, ତିନି ଗୁଣର ମାଲିକ, ସାକ୍ଷାତ୍ ବ୍ରହ୍ମ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ।

ତଂ ଵିଶ୍ଵରୂପମଭଵଂ ଭଵମୀଡ୍ଯଂ ପ୍ରଜାପତିମ୍ ଦେଵଦେଵଂ ଜଗତ୍ପୂଜ୍ଯଂ ସ୍ଵଚିତ୍ତସ୍ଥମୁପାସ୍ମହେ

ସେଇ ସମସ୍ତ ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିବା, ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାଶର ମୂଳ, ସମସ୍ତଙ୍କର ପୂଜ୍ୟ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବ, ସଂସାରରେ ପୂଜିତ, ନିଜ ମନରେ ବସିଥିବା ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଆମେ ପୂଜା କରୁ।

କାଲାଦିଭିଃ ପରୋ ଯସ୍ମାତ୍ପ୍ରପଞ୍ଚଃ ପରିଵର୍ତତେ ଧର୍ମାଵହଂ ପାପନୁଦଂ ଭୋଗେଶଂ ଵିଶ୍ଵଧାମ ଚ

ସମୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସଂସାର ବଦଳିଯାଏ, ଏହିଥିରେ ଯିଏ ଧର୍ମ ଦେଇଥାନ୍ତି, ପାପ ଦୂର କରନ୍ତି, ଭୋଗର ନାୟକ ଏବଂ ସଂସାରର ଆଶ୍ରୟ, ଆମେ ସେଉଁଠି ପୂଜା କରୁ।

ତମୀଶ୍ଵରାଣାଂ ପରମଂ ମହେଶ୍ଵରଂ ତଂ ଦେଵତାନାଂ ପରମଂ ଚ ଦୈଵତମ୍ ପତିଂ ପତୀନାଂ ପରମଂ ପରସ୍ତାଦ୍ଵିଦାମ ଦେଵଂ ଭୁଵନେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରମ୍

ଯିଏ ନାୟକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ମହାନ ନାୟକ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତଠାରୁ ଉପରେ, ସଂସାର ଓ ତାହାର ନାୟକଙ୍କ ନାୟକ, ଆମେ ସେଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜାଣୁ।

ନ ତସ୍ଯ ଵିଦ୍ଯେତ କାର୍ଯଂ କାରଣଂ ଚ ନ ଵିଦ୍ଯତେ ନ ତତ୍ସମୋ ଽଧିକଶ୍ଚାପି କ୍ଵଚିଜ୍ଜଗତି ଦୃଶ୍ଯତେ

ତାଙ୍କର କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ, କୌଣସି କାରଣ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ସଂସାରରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସମାନ କିମ୍ବା ତାଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ କେହି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

ପରାସ୍ଯ ଵିଵିଧା ଶକ୍ତିଃ ଶ୍ରୁତୌ ସ୍ଵାଭାଵିକୀ ଶ୍ରୁତା ଜ୍ଞାନଂ ବଲଂ କ୍ରିଯା ଚୈଵ ଯାଭ୍ଯୋ ଵିଶ୍ଵମିଦଂ କୃତମ୍

ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଯେପରି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ସ୍ୱାଭାବିକ; ଜ୍ଞାନ, ବଳ ଓ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତିଆରି ହୋଇଛି।

ତସ୍ଯାସ୍ତି ପତିଃ କଶ୍ଚିନ୍ନୈଵ ଲିଂଗଂ ନ ଚେଶିତା କାରଣଂ କାରଣାନାଂ ଚ ସ ତେଷାମଧିପାଧିପଃ

ତାଙ୍କର କୌଣସି ମାଲିକ ନାହିଁ, ଚିହ୍ନ ନାହିଁ, ଶାସକ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ସେ କାରଣମାନଙ୍କର କାରଣ, ସେମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟରେ ମହାନ ନାୟକ।