ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଅଚକ୍ଷୁରପି ଯଃ ପଶ୍ଯତ୍ଯକର୍ଣୋ ଽପି ଶୃଣୋତି ଯଃ ସର୍ଵଂ ଵେତ୍ତି ନ ଵେତ୍ତାସ୍ଯ ତମାହୁଃ ପୁରୁଷଂ ପରମ୍

ଯେଉଁଠି ଚକ୍ଷୁ ନାହିଁ, ସେ ଦେଖନ୍ତି; କାନ ନାହିଁ, ସେ ଶୁଣନ୍ତି; ସେ ସମସ୍ତ କିଛି ଜାଣନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କେହି ତାଙ୍କୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି—ତାଙ୍କୁ ପରମ ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଅଣୋରଣୀଯାନ୍ମହତୋ ମହୀଯାନଯମଵ୍ଯଯଃ ଗୁହାଯାଂ ନିହିତଶ୍ଚାପି ଜଂତୋରସ୍ଯ ମହେଶ୍ଵରଃ

ସେ ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସବୁଠାରୁ ବଡ଼, ଅବିନାଶୀ, ଏବଂ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହୃଦୟ ଗୁହାରେ ଲୁଚିଥିବା ମହେଶ୍ୱର।

ତମକ୍ରତୁଂ କ୍ରତୁପ୍ରାଯଂ ମହିମାତିଶଯାନ୍ଵିତମ୍ ଧାତୁଃ ପ୍ରସାଦାଦୀଶାନଂ ଵୀତଶୋକଃ ପ୍ରପଶ୍ଯତି

ଯିଏ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କର କୃପାରେ, ସେ କ୍ରିୟାହୀନ କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟାର ମୂଳ ଓ ଅତିଶୟ ମହିମା ଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିପାରେ।

ଵେଦାହମେନମଜରଂ ପୁରାଣଂ ସର୍ଵଗଂ ଵିଭୁମ୍ ନିରୋଧଂ ଜନ୍ମନୋ ଯସ୍ଯ ଵଦଂତି ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ

ମୁଁ ଏହି ଅଜର, ପୁରାତନ, ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯାହାଙ୍କ ଜନ୍ମ ନାଶକୁ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି, ସେଉଁଠି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଜାଣେ।

ଏକୋ ଽପି ତ୍ରୀନିମାଂଲ୍ଲୋକାନ୍ ବହୁଧା ଶକ୍ତିଯୋଗତଃ

ଏକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ଶକ୍ତିର ଯୋଗରେ ସେ ଏହି ତିନି ଲୋକକୁ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି।

ଵିଶ୍ଵଧାତ୍ରୀତ୍ଯଜାଖ୍ଯା ଚ ଶୈଵୀ ଚିତ୍ରା କୃତିଃ ପରା ତାମଜାଂ ଲୋହିତାଂ ଶୁକ୍ଲାଂ କୃଷ୍ଣାମେକାଂ ତ୍ଵଜଃ ପ୍ରଜାମ୍

ଯିଏ ବିଶ୍ୱର ଧାରିଣୀ ଓ ଅଜନ୍ମା ବୋଲି ଖ୍ୟାତ, ସେ ଶିବଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି; ଅଜନ୍ମା, ଲାଲ, ଧଳା, କଳା ରୂପରେ, ସେ ଏକା ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ମା।

ଜନିତ୍ରୀମନୁଶେତେ ଽନ୍ଯୋଜୁଷମାଣସ୍ସ୍ଵରୂପିଣୀମ୍ ତାମେଵାଜାମଜୋ ଽନ୍ଯସ୍ତୁ ଭକ୍ତଭୋଗା ଜହାତି ଚ

ଅଜନ୍ମା ମାତା ସହିତ ନିଜ ରୂପରେ ଲିନ ଅଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟ ଅଜନ୍ମା, ଭକ୍ତଙ୍କ ଭୋଗ ପାଇଁ, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି।

ଦ୍ଵୌ ସୁପର୍ଣୌ ଚ ସଯୁଜୌ ସମାନଂ ଵୃକ୍ଷମାସ୍ଥିତୌ ଏକୋ ଽତ୍ତି ପିପ୍ପଲଂ ସ୍ଵାଦୁ ପରୋ ଽନଶ୍ନନ୍ ପ୍ରପଶ୍ଯତି

ଦୁଇଟି ପକ୍ଷୀ, ଏକାଠି ଏକ ଗଛରେ ବସିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ମିଠା ପିପ୍ପଳ ଫଳ ଖାଉଛି, ଅନ୍ୟଟି କିଛି ଖାଉନାହିଁ, କେବଳ ଦେଖୁଛି।

ଵୃକ୍ଷେସ୍ମିନ୍ ପୁରୁଷୋ ମଗ୍ନୋ ଗୁହ୍ଯମାନଶ୍ଚ ଶୋଚତି ଜୁଷ୍ଟମନ୍ଯଂ ଯଦା ପଶ୍ଯେଦୀଶଂ ପରମକାରଣମ୍

ଏହି ଗଛରେ ଏକ ପୁରୁଷ ଲୁଚି ରହିଛି ଏବଂ ଦୁଃଖିତ; କିନ୍ତୁ ସେ ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ, ଅର୍ଥାତ୍ ପରମ କାରଣ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦେଖେ, ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ।

ତଦାସ୍ଯ ମହିମାନଂ ଚ ଵୀତଶୋକସ୍ସୁଖୀ ଭଵେତ୍ ଛଂଦାଂସି ଯଜ୍ଞାଃ ଋତଵୋ ଯଦ୍ଭୂତଂ ଭଵ୍ଯମେଵ ଚ

ତା'ପରେ ତାଙ୍କର ମହିମା ଜାଣି ସେ ଶୋକରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ସୁଖ ପାଏ; ବେଦ, ଯଜ୍ଞ, ଋତୁ, ଯାହା ହୋଇଛି ଏବଂ ଯାହା ହେବ, ସେ ସବୁ ତାଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ।

ମାଯୀ ଵିଶ୍ଵଂ ସୃଜତ୍ଯସ୍ମିନ୍ନିଵିଷ୍ଟୋ ମାଯଯା ପରଃ ମାଯାଂ ତୁ ପ୍ରକୃତିଂ ଵିଦ୍ଯାନ୍ମାଯିନଂ ତୁ ମହେଶ୍ଵରମ୍

ଭଗବାନ ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ବସି ନିଜ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ମାୟାକୁ ପ୍ରକୃତି ବୋଲି ଜାଣ, ଏହି ମାୟାର ସ୍ୱାମୀ ହେଉଛନ୍ତି ମହେଶ୍ୱର।

ତସ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଵଯଵୈରେଵ ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ସର୍ଵମିଦଂ ଜଗତ୍ ସୂକ୍ଷ୍ମାତିସୂକ୍ଷ୍ମମୀଶାନଂ କଲଲସ୍ଯାପି ମଧ୍ଯତଃ

ତାଙ୍କର ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ବ୍ୟାପିତ; ସେ ଭଗବାନ ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଏବଂ ଗର୍ଭର ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ।

ସ୍ରଷ୍ଟାରମପି ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଵେଷ୍ଟିତାରଂ ଚ ତସ୍ଯ ତୁ ଶିଵମେଵେଶ୍ଵରଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶାଂତିମତ୍ଯଂତମୃଚ୍ଛତି

ଏହି ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆବୃତ କରୁଥିବା ଏକମାତ୍ର ଶିବଙ୍କୁ ଜାଣିଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

ସ ଏଵ କାଲୋ ଗୋପ୍ତା ଚ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯାଧିପତିଃ ପ୍ରଭୁଃ ତଂ ଵିଶ୍ଵାଧିପତିଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମୃତ୍ଯୁପାଶାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ

ସେ ଏକାଠି କାଳ, ରକ୍ଷକ, ବିଶ୍ୱର ଅଧିପତି ଏବଂ ପ୍ରଭୁ; ସେହି ବିଶ୍ୱନାଥଙ୍କୁ ଜାଣିଲେ, ମୃତ୍ୟୁର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

ଘୃତାତ୍ପରଂ ମଂଡମିଵ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସ୍ଥିତଂ ପ୍ରଭୁମ୍ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଗୂଢଂ ଚ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ

ଘୃତରୁ ମଧୁର ସାର ଯେପରି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସେହିପରି ସବୁ ପ୍ରାଣୀରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଜାଣିଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

ଏଷ ଏଵ ପରୋ ଦେଵୋ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ମହେଶ୍ଵରଃ ହୃଦଯେ ସଂନିଵିଷ୍ଟଂ ତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵୈଵାମୃତମଶ୍ନୁତେ

ସେ ଏକାଠି ପରମ ଦେବ, ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ମହେଶ୍ୱର; ହୃଦୟରେ ବସିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଜାଣିଲେ, ଅମୃତତ୍ୱର ସ୍ୱାଦ ମିଳେ।

ଯଦା ସମସ୍ତଂ ନ ଦିଵା ନ ରାତ୍ରିର୍ନ ସଦପ୍ଯସତ୍ କେଵଲଶ୍ଶିଵ ଏଵୈକୋ ଯତଃ ପ୍ରଜ୍ଞା ପୁରାତନୀ

ଯେତେବେଳେ ଦିନ ନାହିଁ, ରାତି ନାହିଁ, ସତ୍ ନାହିଁ, ଅସତ୍ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ କେବଳ ଏକ ଶିବ ଅଛନ୍ତି, ଯାଁଠାରୁ ପୁରାତନ ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

ନୈନମୂର୍ଧ୍ଵଂ ନ ତିର୍ଯକ୍ଚ ନ ମଧ୍ଯଂ ପର୍ଯଜିଗ୍ରହତ୍ ନ ତସ୍ଯ ପ୍ରତିମା ଚାସ୍ତି ଯସ୍ଯ ନାମ ମହଦ୍ଯଶଃ

କେହି ତାଙ୍କୁ ଉପରେ, ତଳେ, କିମ୍ବା ମଧ୍ୟରେ ଧରିପାରିନାହାନ୍ତି; ତାଙ୍କର କୌଣସି ସଦୃଶ ନାହିଁ, ଯାହାଙ୍କର ନାମ ମହାନ୍ ଯଶସ୍ୱୀ।

ଅଜାତମିମମେଵୈକେ ବୁଦ୍ଧା ଜନ୍ମନି ଭୀରଵଃ ରୁଦ୍ରସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରପଦ୍ଯଂତେ ରକ୍ଷାର୍ଥଂ ଦକ୍ଷିଣଂ ସୁଖମ୍

କେତେକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଭୟହୀନ ଲୋକେ ଏହି ଅଜନ୍ମା ଭଗବାନ୍‌କୁ ଜାଣନ୍ତି; ସେମାନେ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଶୁଭ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି।

ଦ୍ଵେ ଅକ୍ଷରେ ବ୍ରହ୍ମପରେ ତ୍ଵନଂତେ ସମୁଦାହୃତେ ଵିଦ୍ଯାଵିଦ୍ଯେ ସମାଖ୍ଯାତେ ନିହିତେ ଯତ୍ର ଗୂଢଵତ୍

ଦୁଇଟି ଅକ୍ଷରକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ ଏବଂ ଅନନ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ, ଦୁହିଁଟି ଏଠାରେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ।

କ୍ଷରଂ ତ୍ଵଵିଦ୍ଯା ହ୍ଯମୃତଂ ଵିଦ୍ଯେତି ପରିଗୀଯତେ ତେ ଉଭେ ଈଶତେ ଯସ୍ତୁ ସୋ ଽନ୍ଯଃ ଖଲୁ ମହେଶ୍ଵରଃ

ଅଜ୍ଞାନ କ୍ଷୟଶୀଳ, ଜ୍ଞାନ ଅମର; ଏହି ଦୁହିଁଟି ଉପରେ ଯିଏ ଶାସନ କରନ୍ତି, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମହେଶ୍ୱର।

ଏକୈକଂ ବହୁଧା ଜାଲଂ ଵିକୁର୍ଵନ୍ନେକଵଚ୍ଚ ଯଃ ସର୍ଵାଧିପତ୍ଯଂ କୁରୁତେ ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵାନ୍ ପ୍ରତାପଵାନ୍

ଯିଏ ପ୍ରତ୍ୟେକକୁ ଅନେକ ଭାବେ ଜାଲ ଭଳି ବିକାଶ କରି, ତଥାପି ଏକାଠି ରହନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରି ପରାକ୍ରମରେ ସମସ୍ତ ଉପରେ ଶାସନ କରନ୍ତି।

ଦିଶ ଊର୍ଧ୍ଵମଧସ୍ତିର୍ଯକ୍ ଭାସଯନ୍ ଭ୍ରାଜତେ ସ୍ଵଯମ୍ ଯୋ ନିଃସ୍ଵଭାଵାଦପ୍ଯେକୋ ଵରେଣ୍ଯସ୍ତ୍ଵଧିତିଷ୍ଠତି

ଯିଏ ସ୍ୱୟଂ ଚମକି ଉପରେ, ତଳେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି; ସେ ନିଜର କୌଣସି ସ୍ୱଭାବ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକାଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ବସିଛନ୍ତି।

ସ୍ଵଭାଵଵାଚକାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ଵାଚ୍ଯାଂଶ୍ଚ ପରିଣାମଯନ୍ ଗୁଣାଂଶ୍ଚ ଭୋଗ୍ଯଭୋକ୍ତୃତ୍ଵେ ତଦ୍ଵିଶ୍ଵମଧିତିଷ୍ଠତି

ଯିଏ ସମସ୍ତ ସ୍ୱଭାବ ଓ ତାହାକୁ ଦର୍ଶାଉଥିବା ବସ୍ତୁ, ଗୁଣ, ଭୋଗ୍ୟ ଓ ଭୋଗ୍ତା—ସବୁକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି, ସେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ବ୍ୟାପିତ।

ତେ ଵୈ ଗୁହ୍ଯୋପଣିଷଦି ଗୂଢଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରାତ୍ପରମ୍ ବ୍ରହ୍ମଯୋନିଂ ଜଗତ୍ପୂର୍ଵଂ ଵିଦୁର୍ଦେଵା ମହର୍ଷଯଃ

ଦେବତାମାନେ ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ଏହି ଗୁପ୍ତ ଉପନିଷଦ୍‌ରେ ଲୁଚିଥିବା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମୂଳ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଆଦି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଜାଣନ୍ତି।

ଭାଵଗ୍ରାହ୍ଯମନୀହାଖ୍ଯଂ ଭାଵାଭାଵକରଂ ଶିଵମ୍ କଲାସର୍ଗକରଂ ଦେଵଂ ଯେ ଵିଦୁସ୍ତେ ଜହୁସ୍ତନୁମ୍

ଯେମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ଅନୁଭବ ଦ୍ୱାରା ଧରିପାରିବା, ନିଷ୍କାମ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି, ସୃଷ୍ଟି ଓ ନାଶ ଦୁହିଁ କରନ୍ତି, ସମୟର ଭିନ୍ନତା ତିଆରି କରନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେହକୁ ଛାଡି ଦେଇଥାନ୍ତି।

ସ୍ଵଭାଵମେକେ ମନ୍ଯଂତେ କାଲମେକେ ଵିମୋହିତାଃ ଦେଵସ୍ଯ ମହିମା ହ୍ଯେଷ ଯେନେଦଂ ଭ୍ରାମ୍ଯତେ ଜଗତ୍

କିଛି ଲୋକ ଭାବନ୍ତି ପ୍ରକୃତି ହିଁ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଉ କିଛି ସମୟକୁ ମୁଖ୍ୟ ଭାବେ ଭାବନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଏହି ସବୁ ଭାବନା ଦେବତାଙ୍କର ମହିମା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସଂସାର ଘୁରୁଛି।

ଯେନେଦମାଵୃତଂ ନିତ୍ଯଂ କାଲକାଲାତ୍ମନା ଯତଃ ତେନେରିତମିଦଂ କର୍ମ ଭୂତୈଃ ସହ ଵିଵର୍ତତେ

ଯିଏ ସବୁବେଳେ ଏହି ସଂସାରକୁ ଆବୃତ କରି ରହିଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ସମୟ ଓ ସମୟର ମାପରୁ ଉପରେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ ଏବଂ ପଞ୍ଚଭୂତ ସହିତ ସବୁ ବଦଳିଯାଏ।

ତତ୍କର୍ମ ଭୂଯଶଃ କୃତ୍ଵା ଵିନିଵୃତ୍ଯ ଚ ଭୂଯଶଃ ତତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ସହ ତତ୍ତ୍ଵେନ ଯୋଗଂ ଚାପି ସମେତ୍ଯ ଵୈ

ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବାରମ୍ବାର କରି, ପୁଣି ତାହାରୁ ବିରତ ହୋଇ, ତାହାର ନିଜ ତତ୍ତ୍ୱ ସହିତ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଏକତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।